مدرس مبارزه با پولشویی دکتر صفدری

تدریس و آموزش مبارزه با پول شویی

پولشویی و مفاهیم آن

  1. 1.  پولشویی و مفاهیم آن نوشته: اکبر صفدری Akbar safdari

1.1.     تاریخچه و خاستگاه اصطلاح پولشویی

پولشویی پدیده جدیدی در دنیا نبوده و به تازگی اتفاق نیفتاده است. سابقه پولشویی به وقوع فساد در دنیا باز می‌گردد. در گذشته های دور خلافکاران وجوه حاصل را به صورت علنی و آشکار استفاده نمی‌کردند به همین دلیل، در خصوص نخستین زمان استفاده از واژه پولشویی و رواج آن میان محققان اتفاق نظر وجود ندارد؛ گفته می‌شود واژه پولشویی  با نگرش امروزی، برای نخستین بار در سال 1979 و با کشف یک چمدان حاوی ششصد میلیون دلار پول نقد در فرودگاه پالرمو، که حاصل فروش مواد مخدر بود، مطرح گردید. موضوعی که به تشکیل پرونده ایتالیایی – امریکایی  ارتباط پیتزا  منجر شد و در سال 1985 محاکمه آن برگزار گردید.

همچنین گفته  می‌شود این اصطلاح از مالکیت مافیا بر دستگاه‌های رختشویی سکه‌ای در امریکا نشئت گرفته است در دهه 1920 گانگسترها مبالغ هنگفتی را به صورت نقد از راه اخاذی، فحشا، قمار، قاچاق، مشروبات الکلی و غیره به دست آورده و ناچار بودند منبعی برای وجوه غیر قانونی خود معرفی کنند. بنابراین یکی از راههای رسیدن به این هدف، خرید واحدهای تجاری قانونی و تلفیق عایدات غیر قانونی خود با عایدات قانونی و مشروعی بود که از این مرکز تجاری به دست می‌آوردند. دستگاه‌های رختشویی سکه‌ای به این دلیل انتخاب شدند که از طریق این دستگاه‌ها روزانه وجوه نقد زیادی کسب می‌شد و حساسیتی هم بر نمی‌انگیخت. در قضیه واتر گیت در سال 1973 در امریکا برای نخستین بار اصطلاح پولشویی وارد مطبوعات شد و در سال 1982 به متون قضایی و حقوقی امریکا نیز راه یافت.

1.2.     مفهوم پولشویی

تعاریف متعددی برای پول شویی عنوان شده است که از جمله می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

  1. بنا به تعریفی پولشویی یعنی شسته شدن و تبدیل پول کثیف به پول تمیز به نوعی که پس از خروج از این چرخه قانونی جلوه کند؛ به عبارت دیگر پول شویی عبارت است از هر نوع عمل برای مخفی کردن یا تغییر هویت نامشروع حاصل از فعالیت های مجرمانه به گونه ای که وانمود شود این عواید از منابع قانونی حاصل شده است.
  2. به تعبیر دیگر فرایند تبدیل پول نقد یا سایر دارایی‌هایی که از فعالیت جنایتکارانه ناشی شده است، با این هدف که وانمود شود این دارایی ها از یک منبع قانونی و مشروع حاصل شده اند .
  3. در پیش نویس ماده یک اتحادیه اروپایی[1] پول شویی چنین تعریف شده است: فرایندی که طی آن خلافکاران و صاحبان دارایی های غیر قانونی به گونه ای عمل می کنند که نشان دهند پولی را که خرج می کنند در واقع متعلق به خود آنهاست و از راه قانونی دست آمده است .
  4. مجموعه اقداماتی است که از سوی فرد یا افرادی با به کارگیری ابزارهای قانونی و با هدف عدم امکان قابلیت ردیابی گردش عواید حاصل از جرم به منظور مخفی کردن منشأ و منبع واقعی پول حاصل از اعمال مجرمانه و نامشروع صورت میگیرد تا پول آلوده و نامشروع در ظاهر پاک و قانونی جلوه نماید.

از این تعاریف چنین بر می آید که در عملیات پول شویی به عنوان یک فرایند مجرمانه مالی، درآمدهایی که زاییده فعالیت های غیر قانونی است به گونه ای با درآمدهای حاصل از فعالیتهای قانونی در می آمیزد که امکان شناسایی و تفکیک آنها از یکدیگر ممکن نیست و می توان از این درآمدهای غیر قانونی با حداقل ریسک برای فعالیتهای دیگری در آینده استفاده کرد و به عبارت دیگر منشأ و منبع وجوهی که به صورت غیر قانونی بدست آمده از طریق رشته های نقل و انتقالات و معاملات به گونه ای پنهان می شود که همان وجوه به صورت قانونی نمود پیدا کرده و وارد فعالیتها و مجاری قانونی می‌گردد.

 مجموعه اقداماتی که به تطهیر این وجوه منجر می‌شود در قوانین مبارزه با پولشویی در کشورهای مختلف جرم شناخته شده است. در این تعریف عواید حاصل از جرم به معنای هر نوع مالی است که به طور مستقیم یا غیرمستقیم از فعالیتهای مجرمانه به دست آمده باشد. به عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه پول کثیف گفته می‌شود

1.3.     مفهوم پول کثیف[2]

به پول و درآمدهای کسب شده از راههای غیر قانونی و نامشروع، پول کثیف گفته میشود. به عبارت دیگر عواید مالی به وجود آمده از وقوع جرم پول کثیف محسوب میشود.

1.4.     انواع پول

به طور کلی می‌توان گفت پول کثیف شامل پول سیاه، خونین و خاکستری می‌شود. در یک تقسیم‌بندی کلی انواع پول را می‌توان چنین نشان داد:

 

  1. پول سیاه: درآمد کسب شده از جرمهای سنگین مانند: قاچاق کالا. آدم ربایی. قاچاق اسلحه و دزدی.
  2. پول خونین: درآمد کسب شده از جرمهای قاچاق مواد مخدر و تروریسم.
  3. پول خاکستری:درآمد کسب شده از جرمهای سبک عملیات غیر قانونی و حتی قانونی که از نظارت دولت به دور می ماند مانند: فرار مالیاتی صاحبان فعالیتهای تولیدی و پرداخت رشوه.
  4. پول سفید: درآمد کسب شده از راههای قانونی و مشروع.

1.5.     مکان های مناسب پولشویی

انجام هر فعالیت مجرمانه نیازمند شرایط و محیط مناسب برای تحقق آن جرم است .شناسایی این شرایط برای جلوگیری از وقوع جرم اهمیت زیادی دارد . بررسی ماهیت جرم پولشویی و شواهد موجود نشان می دهد که پولشویی در محیطی که شرایط زیر را داشته باشد قابل انجام خواهد بود .

  1. محل فعالیت ها مجرمانه و غیر قانونی باشد .
  2. بخش های غیر رسمی اقتصادی فعال باشند .
  3. بخش های رسمی ، به خصوص بازار مالی از کارایی لازم برخوردار نباشد .
  4. قوانین ضد پولشویی چندان فعال نباشد .
  5. آثار سوء عملیات پولشویی چندان قابل توجه نباشد .
  6. بازارهای مالی به صورت حاشیه ای و توسعه نیافته ، اما مرتبط با بازارهای مالی پیشرفته وجود داشته باشد .
  7. روش های پول شویی برای دست اندر کاران بازارهای مالی قانونی از جمله ، بانک ها و دیگر عوامل اجرایی شناخته شده نباشد .
  8. به راحتی بتوان درآمد به دست آمده را برای  فعالیت های مجرمانه دیگر به مکان های دیگر انتقال داد.
  9. عدم کنترل نهادهای دولتی در امور اقتصادی.

10. وجود نظام اداری نا کار آمد.

1.6.     آمار پول کثیف

بر اساس آمار موجود حدود 500 میلیارد تا 1.8 تریلیون دلار (بین 2 تا 5 درصد درآمد ناخالص ملی دنیا)حجم کل پولهای کثیف در دنیاست. بر اساس برخی برآوردها 47 درصد پولهای کثیف در امریکا، 30 درصد در اروپا و بقیه در سایر نقاط جهان جریان دارد.99  درصد پول کثیف موفق به عبور از سیستمهای نظارتی امریکا و اروپا شده و حدود 80 درصد از این پولها مجدداً برای سرمایه گذاری و ساماندهی جنایات دیگر به کار میروند.

1.7.     ایران و ریسک پولشویی:

بر اساس یک مدل بررسی شده و آمارهای غیر رسمی ارائه شده در یک تحقیق حجم پول‌های کثیف در ایران برابر 11.8 درصد حجم نقدینگی جامعه (میانگین محاسبه شده از سال 52 تا 80) می‌باشد.

مؤسسه «بازل» سوئیس، به تازگی آماری درباره ریسک پولشویی در کشورهای گوناگون منتشر کرده که بنا بر آن، ایران دارای بالاترین ریسک پولشویی در جهان است. ریسک بالای پولشویی در یک کشور، به معنای بالا بودن احتمال و امکان انجام پولشویی در آن کشور است. به گزارش «تابناک»، بر پایه آمار منتشره در مؤسسه حکومتداری بازل در سوئیس، ایران و نروژ در دو سر متفاوت طیف پولشویی بوده و به ترتیب، دارای بالاترین و پایین ترین ریسک پولشویی در جهان هستند.

به گفته لمن، تلاش دیگر این مؤسسه این بوده که یک «تصویر کلی از ریسک کشوری» ارائه داده و استانداردهای مالی و شفافیت مالی هر کشور را هم‌راستا با ریسک سیاسی آن در نظر بگیرد.از میان 144 کشور موجود در این فهرست، 32 کشور در «محدوده قرمز» هستند؛ به این معنا که کشورهای یادشده دارای بالاترین میزان ریسک هستند. پس از ایران که به عنوان دارنده بالاترین میزان ریسک شناخته شده، کنیا، کامبوج، هائیتی و تاجیکستان در این محدوده قرار دارند.

نروژ و استونی، تنها کشورهایی هستند که در این فهرست با نام کشورهای دارای «ریسک پایین» ارزیابی شده‌اند.به این ترتیب، بیشتر کشورهای موجود در لیست نامبرده، در طبقه‌بندی «ریسک میانه» قرار دارند. در این میان، از نظر بالاترین میزان ریسک، امریکا رتبه 98 و سوئیس رتبه 72 را از آن خود کرده‌اند؛ جالب اینکه وضعیت کشورهایی چون قزاقستان و مصر در این زمینه از سوئیس و امریکا بهتر است.

1.8.     اهداف مجرمان ازارتکاب جرم پولشویی:

پول شویی موفقیت آمیز جنایت کاران را قادر میسازد که:

  1. خود را از فعالیتهای جنایتکارانه که به سود آوری می انجامد کنار بکشند و یا از آن فاصله بگیرند، از این رو تعقیب سازماندهی کنند گان اصلی جنایت و فعالیتهای تبهکارانه دشوار میشود.
  2. منافع و سودهای کسب شده را از فعالیت جنایتی دور کنند، به طوری که اگر این جنایات گرفتار عوامل قضایی شوند از توقیف سودهای مذکور جلوگیری به عمل آید.
  3. از منافع و مزایای این سودها بهره مند شوند بدون اینکه توجه کسی را به خودشان جلب کنند.
  4. عواید و سودهای فوق را در فعالیتهای جنایتکارانه فردی و باقی را در فعالیتهای اقتصادی مشروع مجدّداً سرمایه گذاری نمایند.

   1.9.     انواع پولشویی:

 

 چهار گونه پولشویی قابل شناسایی است:

  1. پولشویی درونی: شامل پول‌های کثیفی که از فعالیت‌ مجرمانه و در داخل خاک یک کشور حاصل و در همان کشور شسته می‌شود.
  2. پولشویی صادر شونده: شامل پول‌های کثیف بدست آمده از فعالیت مجرمانه که در داخل خاک یک کشور کسب و در خارج از آن تطهیر می‌شود.
  3. 3.     پولشویی بیرونی: شامل پول‌های کثیف بدست آمده از فعالیت‌ مجرمانه انجام شده در سایر کشورهاست که در خارج نیز شسته می‌شود.
  4. پولشویی وارد شونده: شامل پول‌هایی که از فعالیت مجرمانه در سایر نقاط بدست آمده و در داخل خاک کشور مورد نظر شسته می‌شود.

 1.10.                        مراحل پولشویی

پولشویی فرایندی پیچیده، مستمر، درازمدت و گروهی است که به طور معمول در مقیاسی بزرگ انجام می‌شود و می تواند از محدوده جغرافیایی - سیاسی یک کشور فراتر برود. براساس این فرایند عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه با گذر از مراحل مختلف وارد نظام مالی و فعالیتهای قانونی می شود و با پنهان ماندن منشأ غیرقانونی آن، ظاهری قانونی می یابد. به طورکلی فرایند پول شویی دارای سه مرحله به صورت زیر است:

الف) جایگذاری[3]

 اولین مرحله از فرایند پولشویی، جایگذاری یا تزریق عواید از فعالیتهای مجرمانه به شبکه مالی رسمی با هدف تبدیل عواید از حالت نقدی به ابزارها و داراییهای مالی است که یا برای سپرده گذاری در مؤسسات مالی خارجی به بیرون از مرزها انتقال داده می شود و یا برای خرید کالاهای با ارزش مانند آثار هنری، هواپیما، فلزات و سنگهای قیمتی به کار می رود. یا به صورت سپرده گذاری در بانکهای داخلی یا دیگر مؤسسـات مالی رسمی و غیررسمی صورت می گیرد.

ب‌)  لایه چینی[4]

 این مرحله که درواقع جداسازی عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه از منشأ یا فعالیتهای موجــــود آن است ازطریق ایجاد لایه های پیچیده ای از معاملات یافتن و انتقال مالی چندگانه با هدف مبهم ساختن فرایند حسابرسی و مجهول گذاشتن هویت طرفهای اصلی معامله و ناممکن کردن ردگیری منشأ عواید مزبور صورت می گیرد.

ج)یکپارچه سازی[5]

 آخرین مرحله در فرایند پولشویی یکپارچه سازی یا فراهم کردن پوشش ظاهری مشروع و توجیه قانونی برای عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه است. چنانچه مرحله لایه چینی با موفقیت انجام شود عواید شسته شده با استفاده از طرحهای یکپارچه سازی به نحوی وارد جریان اصلی اقتصادی می‌شود که در بازگشت به سیستم مالی، وجوه شکل و ظاهری قانونی می‌یابد. فرایند پول شویی ممکن است به صورت جداگانه و متمایز یا به طور همزمان اتفاق افتد. چگونگی استفاده از این مراحل به سازوکارهای موجود برای پول شویی و شرایط سازمانهای مجرم بستگی دارد.

 1.11.                        جرایم منشأ پولشویی:

شرکت در گروه‌های جنایی‌سازمان یافته.

1.12.                        ویژگیهای جرم پولشویی:

  1. فرایندی پیچیده و مستمر است؛
  2. پولشویی جرم ثانویه است. برای ارتکاب این جرم باید جرم دیگری از قبیل قاچاق مواد مخدر، آدم ربایی، فروش اعضای بدن و غیره اتفاق بیفتد. ماهیت ثانویه این جرم سبب شده اذهان عمومی جامعه نسبت به آن زیاد حساس نباشد.
  3. پولشویی جرمی سازمان یافته است.جرم سازمان یافته شامل فعالیتهای غیر قانونی از سوی گروههای مجرمانه ای میشود که با داشتن تشکیلات منسجم و برای کسب منافع مالی با تبانی بکدیگر مرتکب جرم میشوند.
  4. پولشویی جرمی فراملی است. پولشویی لزوماً در یک محدوده جغرافیایی خاص یا در مرزهای حاکمیت یک کشور اتفاق نمی‌افتد.
  5. پولشویی جرم فرهیختگان است.معمولاً در پولشویی از افراد متخصص از جمله حسابداران، حقوقدانان، وکلا و کارمندان بانک استفاده می‌شود.
  6. عمدتاً در مقیاس بزرگ انجام میگیرد.

 1.13.                        رابطه جرم پولشویی تأمین مالی تروریسم

 

پولشویی فرایندی است که اشخاص حقیقی یا حقوقی برای مشروع جلوه دادن درآمدهای نامشروع و غیر قانونی انجام می‌دهند تا منشأ مجرمانه وجوه پنهان گردد. پس در پولشویی دو جرم وجود دارد. اول جرمی که اموال نامشروع در نتیجه آن حاصل شده است و به آن جرم منشأ گفته می‌شود و دوم جرم پولشویی که جرم ثانویه است که به منظور پنهان کردن عواید حاصل از جرم منشأ ارتکاب می‌یابد، عواید حاصل از هر جرمی می‌تواند موضوع جرم پولشویی قرار گیرد. بنابراین تأمین مالی تروریسم می‌تواند به عنوان یکی از جرایم منشأ در جرم پولشویی مطرح شود.

دومین وجه از رابطه بین پولشویی و تأمین مالی تروریسم این است که چون مجرمان در هر دو نیاز به پنهان‌سازی منشأ وجوه دارند، روش‌های مورد استفاده در هر دو یکی است و در مرحله جایگذاری و لایه‌گذاری در هر دو وجود دارد. اما تفاوت این دو در این است که منابع قابل استفاده در تأمین مالی تروریسم هم شامل منابع مشروع و هم نابع غیر مشروع می‌شود لیکن در جرم پولشویی منابع مورد استفاده صرفاً نامشروع و غیر قانونی است.

1.14.                        رو شهای پو ل‌شویی

در دهه های اخیر به علت توسعه محصولات و خدمات مالی عرضه شده، پیچیده ترشدن ارتباطات مالی، پیشرفت تکنولوژی و افزایش سرعت جریان های پولی در گستره جهان، روش های پولشویی بسیار مبتکرانه تر شده است. با وجود این در مجموع، می توان رو شهای پولشویی را در سه بخش طبقه بندی کرد:

الف)‌ پولشویی از طریق سیستم بانکی و مؤسسات اعتباری.

ب) پولشویی از طریق سازمان های مالی غیربانکی.

ج) پولشویی از طریق مؤسسات یا فعالیتهای اقتصادی.

 

در هر روش، عملیات پولشویی به صور تهای مختلف انجام می‌گردد. در ادامه، این روش ها بررسی می شود:

1.14.1.                 پو لشویی از طریق سیستم بانکی و مؤسسات اعتباری

مرسوم ترین اشکال پولشویی از طریق سیستم بانکی و مؤسسات اعتباری عبارت اند از:

  1. سپرده گذاری مبالغ قابل توجه و انتقال سپرده ها: پولشویان عمدتاً پول‌های کثیف در حجم بالا را تقسیم کرده و در حجم‌های کوچک‌تر وارد سیستم بانکی‌ می‌نمایند. در این حالت آنها از حساب اشخاص ثالث، ایجاد حساب‌های متعدد در بانک‌های مختلف، و حساب‌های راکد استفاده می‌‌کنند. معمولاً استفاده پولشویان از سپرده‌پذیری، مربوط به مرحله اول فرایند پولشویی (مرحله جایگذاری) است.
  2. گشایش حساب بانکی با نام های مجعول.
  3. گشایش حساب های اشتراکی با اعضای خانواده یا دوستان حسابهای جمعی[6]
    (پول‌شویان با استفاده از این حسا بها، پول های خود را به کشور زادگاهشان  منتقل می‌کنند. آنان از حسا بهای فوق برای نقل و انتقال وجوه بین کشورها استفاده نیز می‌کنند.
  4. به کارگیری چک های مسافرتی.
  5. به کارگیری حواله‌های تلفنی و غیره.
  6. به کارگیری بانکهای تحت نفوذ پول شویان.
  7. به کارگیری حسا بهای کارگزاری قابل پرداخت‌ [7]این حسا بها دیداری هستند که بانک‌ها و شرکت‌های خارجی نزد یک بانک امریکایی افتتاح می کنند و از طریق این حساب‌ها به مشتریان خارجی خود خدمات ارائه می‌دهند.
  8. استفاده از بانک کارگزارو حساب کارگزاری. بانک کارگزار[8] بانکی است در خارج از کشور که به نمایندگی از طرف بانک اصلی، که خود دفتری در خارج از کشور ندارد، عمل می کند. حساب کارگزاری[9] (حسابی است که یک بانک یا مؤسسه مالی نزد بانکی در خارج از کشور باز می کند و در این حساب سپرده گذاری کرده، همچنین پرداخت هایی از طریق این حساب به طرف های معامله خود در خارج از کشور انجام می‌دهد.
  9. به کارگیری پول الکترونیکی و بانکداری اینترنتی.کارت‎های هوشمند [10]که به آنها پول الکترونیک آف‎لاین هم گفته می‎شود و در قالب کارت‎های اعتباری
    [11]بدهی[12] یا حتی ساده‎ترین شکل آنها یعنی کارت‎های تلفن ظهور یافته‌اند. به این کارت‎ها از آن جهت پول الکترونیک آف‎لاین گفته می‌شود که نقل و انتقال وجوه به ‌وسیله آنها از طریق دستگاه‎های خاصی نظیر خودپردازها صورت می‌گیرد و شبکه بانکی و مؤسسات فیزیکی کشور در گام اول به سوی برقراری نظام پولی و بانکی الکترونیک از آنها استفاده می‎کنند و همان‌طور که می‎دانیم، هم‎اکنون این کارت‎ها و سیستم‎ها در جامعه ما رواج زیادی یافته‌اند.

10. بانکداری اینترنتی:یا آن‎لاین که حتی به اندازه کارت‎های هوشمند هم وجود خارجی ندارد، و به طور کلی برای فضای تبادل اطلاعات طرح ‎ریزی شده است. برای دسترسی به وجوه آن‎لاین لازم است پیشاپیش نزد مؤسسة اعتباری یا بانکی که از این فناوری برخوردار است، وجه یا اعتباری سپرده شود. سپس یک شماره اعتباری در اختیار مشتری قرار می‎گیرد که می‎تواند از طریق رایانه شخصی خود از منزل یا اداره یا هر جای دیگر با اتصال به یک شبکه ارائه‎دهنده خدمات اطلاع‎رسانی رایانه‎ای و متعاقب آن شبکه جهانی اینترنت، اقلام مورد نیاز خود را تهیه کند و برای پرداخت وجه فقط آن شماره را در اختیار سایت مورد نظر قرار دهد که آن سایت نیز به طور خودکار به سایت بانک یا مؤسسه مربوطه متصل می‎شود و وجه موردنظر را به حساب خود منتقل می ‎کند.

11. به کارگیری وثیقه بانکی در ترتیبات اخذ وام .

12. استفاده از مؤسسات مالی و بانکی برون مرزی.

13. سوء استفاده از اعتبار اسنادی به ترتیب ذیل:

a)     واردات کالا بیش از ارزش واقعی؛

b)     صادرات کالا کمتر از ارزش واقعی؛

c)     اعتبار صوری (عدم ورود کالا) ؛

   14. سوء استفاده از ضمانت نامه:

 ب) پولشویی از طریق سازمانهای مالی غیربانکی:

  1. خرید و فروش در بورس اوراق بهادار.
  2. استفاده از خدمات صرافی ها، شامل ارسال وجوه ارزی و خریدو معاوضه ارز.
  3. استفاده از بانکهای زیرزمینی غیرقانونی. این مؤسسات اغلب، خدمات نقل وانتقال وجوه ارزی غیرقانونی را برای مهاجران انجام میدهند.
  4. استفاده از شرکتها و صندو قهای بیمه و خرید محصولات آنها (خرید اوراق قرضه و سهام صندوق های مشترک سرمایه گذاری بیمه).
  5. استفاده از خدمات پستی، از جمله: سفارش انتقال پول یا ارسال بسته های پولی از طریق پست (قاچاق پول).

  ج)پو ل‌شویی از طریق مؤسسات یا فعالیت های اقتصادی

  1. استفاده از خدمات وکلای دادگستری، حسابداران و مشاوران مالی و دفاتر اسناد رسمی.
  2. صدور فاکتورهای خرید و فروش صوری و انجام معاملات.
  3. از طریق شرکت های صوری فرامرزی و تهیه اظهارنامه.
  4. واردات و صادرات کالا و خدمات و معاملات بازرگانی صوری از طریق شرکتهای برون مرزی.
  5. شرکت در حراج کالاهای عتیقه و گران قیمت.
  6. استفاده از بنگا ههای املاک و خرید و فروش املاک ومستغلات.
  7. خرید و فروش سنگ ها و جواهرات قیمتی و آثار هنری گران قیمت.
  8. استفاده از بورس فلزات.
  9. استفاده از بنگا ههای اتومبیل و خرید و فروش اتومبیل های گران قیمت.

 1.15.                        آثار سوء جرم پولشویی بر اقتصاد

پولشویی عملیات بازارها را مختل می کند. معـــاملاتی که برای مقاصد پولشویی انجام می‌گیــــرد تقاضا برای نقدینگی را افزایش می دهد، نرخ بهره و مبادله را بی ثبات می کند، به رقابت غیرعادلانه منجر می شود و تورم را در کشورهایی که تبهکاران فعالیتهای تجاری خود را انجام می دهند به شدت افزایش می دهد.

پولشویی، اعتبار و درنتیجه ثبات بازارهای مالی را از بین می برد. چنانچه نظام بانکی درنتیجه جرائم سازمان یافته اعتبار خود را از دست دهد، تمام سیستم مالی کشور یا حتی نظام مالی منطقه موردنظر، دچار آسیب‌ جدی می شود. کشورهای کوچک در برابرپدیده پول شویی آسیب پذیری بیشتری دارند، قدرت اقتصادی که ازطریق فعالیتهای غیرقانونی به دست می آید تسلط سازمانهای مجرم را بر اقتصادهای کوچک امکان پذیر می‌سازد.

 مهمترین آثار منفی اقتصادی،اجتماعی وسیاسی پدیده پولشویی را می توان به شرح ذیل بیان کرد:

1.15.1.                      تضعیف بخش خصوصی و برنامه های خصوصی سازی

 پولشویان با هدف پنهان کردن عواید حاصل از فعالیتهای غیرقانونی خود، با استفاده از شرکتهای پیشرو، عواید مزبــــــور را با وجوه قانونی مخلوط می کنند. از آنجا که این شرکتها به وجوه غیرقانونی قابل توجهی دسترسی دارند که به آنها کمک می کند تا محصولات و خدمات خود را با قیمتی کمتر از سطح قیمت بازار ارائه دهند این امر رقابت را برای شرکتهای قانونی بسیار مشکل می کند و باعث بیرون رانده شدن آنها از بازار و تضعیف بخش خصــوصی قانونی در اقتصاد می شود.

 ازمنظر دیگر به دلیل آن که صاحبان وجوه کلان حاصل از عملیات نامشروع در مراحل مختلف تطهیر وجوه خود ، صرفاً باهدف تطهیر وجوه و نه سودآوری، وجوه خود را وارد معاملات و فعالیتهای اقتصادی مختلف می کنند، بنابر این در رقابت با فعالان اقتصادی بخش خصوصی با قیمت گذاری پایین کالاها و خدمات تولیدی خود، سبب تضعیف یا ورشکستگی شرکتهای خصوصی دیگر می شوند.

 همچنین عملیات پولشویی درکشورها یی که برنامه های خصوصی سازی داشته اند، سبب ایجاد اختلال در برنامه ها ی فوق می‌شود. زیرا به با توجه به حجم بالای مبالغ اختصاص یافته به خصوصی سازی، پولشویان از فرصت فوق برا ی تطهیر پولهای نامشروع خود استفاده کرده و در یک مرحله به عنوان خریدار خصوصی وارد برنامه های خصوصی سازی شده و در مرحله بعد با واگذاری شرکتهای خریداری شده و یا سوء استفاده از شرکتها برا ی عملیات پولشویی، برنامه های خصوصی سازی را با مشکل مواجه می‌سازند یا اثرگذاری برنامه های فوق را کاهش می دهند.

1.15.2.                     تضعیف یکپارچگی و تمامیت بازارهای مالی

بازارهای مالی به سبب دارا بودن نقش اساسی در گردآوری منابع از طریق پس اندازهای کوچک و بزرگ موجود در اقتصاد ملی ، بهینه سازی گردش منابع مالی و هدایت آنها به سوی مصرف مورد توجه قرار می گیرند، اثرات مثبت بازارهای یکپارچه آنقدر زیاد و حساس است که برخی اقتصاد دانان بر این عقیده اند که تفاوت اقتصاد های توسعه یافته و توسعه نیافته ، نه در تکنولوژی بلکه در وجود بازارهای مالی یکپارچه، فعال و گسترده است.

 اما دستیابی به یک بازار مالی یکپارچه نیازمند رعایت اصول و قوانین معین و تعریف شده است،  بر همین اساس برنامه ارزیابی بخش مالی در سال 1999 توسط بانک جهانی و صندوق بین المللی پول معرفی شد که این برنامه مشتمل بر معرفی استانداردهایی در زمینه  بخش های مالی است، که از جمله  اهداف برنامه ارزیابی بخش مالی بانک جهانی و صندوق بین المللی پول می توان به « ایجاد عکس العمل مناسب سیستم مالی در برابر شوک ها» ، « شناسایی قوت و ضعف سیستم مالی در برابر ریسک ها » و «کمک به برقراری سیاست پولی و مالی » اشاره کرد، که وجوه کلان حاصل از عملیات نامشروع به دلیل منشأ و کارکرد پنهان خود برضد اهداف مذکور عمل می نمایند، یعنی عکس العمل سیستم های مالی را کند و آنها را در برابر انواع ریسکها ضعیفتر کرده وسیاستهای پولی و مالی را  نیز بی اثر میکنند.همچنین مؤسسات مالی متکی به عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه در مدیریت مناسب دارائیها و انجام به موقع تعهدات خود با مشکلات و چالشهای بیشتری مواجه می‌شوند.

1.15.3.                     کاهش کنترل دولت بر سیاستهای اقتصادی

 در بعضی از کشورهای درحال توسعه این عواید غیرقانونی ممکن است میزان بودجه دولت را تحت الشعاع قرار داده و در نتیجه کنترل دولت بر سیاستگذاری های اقتصادی را کاهش دهد، درواقع، گاهی حجم زیاد دارائیهای انباشته شده مبتنی بر عواید حاصل از پول شویی ، بازارها یا حتی اقتصادهای کوچک را در تنگنا قرار می دهد.

1.16.                        اخلال و بی ثباتی در اقتصاد

 اشخاصی که اقدام به پول شویی می کنند به دنبال سود حاصل از سرمایه گذاری وجوه غیرقانونی خود در فعالیتهای اقتصادی نیستند، بلکه هدف آنها نگهداری اصل وجوه و عواید مزبور است، بنابراین، آنها وجوه خود را در فعالیتهایی که برای کشور محل استقرار وجوه مزبور، سودآور باشد سرمایه گذاری نمی کنند. آنها سرمایه هـــای خود را به بخشهای ساختمان سازی و هتلداری سوق می‌دهند و این موضوع خسارت شدیدی به بخشهای مزبور و کل اقتصاد وارد می کند.

همچنین زمانی که وجوه کلان حاصل از معاملات نامشروع خرید و فروش مواد مخدر ،اسلحه وکالاها ی قاچاق و غیره به منظور تطهیر به یک باره و ازکانال های مختلف وارد یک بخش از فعالیت های اقتصادی می شود مانند بخش املاک یا بورس اورا ق بهادار و غیر  همانگونه که با ورود خود سبب رونق این بازارها می‌شود ؛ خروج یک دفعه این وجوه از بازارهای فوق نیز سبب سقوط قیمتها و تزلزل بازار و بی ثباتی اقتصاد می‌گردد .

  
نویسنده : اکبر صفدری ; ساعت ٩:٥۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱/٢٩

سازمانهایی که در سطح دنیا برای مبارزه با پولشویی ایجاد شده اند

  1.     سازمانهایی که در سطح دنیا برای مبارزه با پولشویی ایجاد شده اند        نوشته : اکبر صفدری Akbar Safdari

پیشینه اقدامهای بین المللی برای مبارزه با پدیده پول شویی و تدوین راهکارهای جهانی برای مقابله با این معضل به سالهای میانی دهه ۱۹۸۰ برمی گردد. در اواخر همین دهه بود که عزم جهانی برای تدوین پیمان نامه ها، معاهدات و کنوانسیون های بین المللی در این زمینه شکل گرفت که از آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد:

1.1.     گروه اقدام مالی (FATF)[1]

گروه اقدام مالی (FATF) در سال 1989 از سوی کشورهای گروه 7 شکل گرفت و یک سازمان بین‌الدولی است که هدفش توسعه و پیشرفت واکنش بین­المللی نسبت به مسئله پولشویی است. در اکتبر 2001، گروه اقدام مالی مأموریت خود را گسترش داد و شامل مبارزه با تروریسم نیز ساخت.

        گروه اقدام مالی یک مجموعه سیاست­گذار است که کارشناسان حقوقی، مالی و ضابطان قانون را در کنار هم قرار می‌دهد تا در قوانین و مقررات کشورها اصلاحات لازم پدید آید. در حال حاضر، 33 حوزه قضایی (کشور و سرزمین) و 2 سازمان منطقه‌ای عضو گروه اقدام مالی هستند. این 35 عضو هسته تلاشهای جهانی مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم را تشکیل می‌دهند. همچنین 27 سازمان بین‌المللی و منطقه‌ای بعنوان اعضای وابسته و ناظر با گروه اقدام مالی همکاری دارند؛ این سازمانها حق رأی ندارند، اما در جلسات و گروههای کاری بطور کامل شرکت می‌کنند.

       سه وظیفه اصلی گروه اقدام مالی در ارتباط با پولشویی به شرح ذیل است:                     

(1)  نظارت بر پیشرفت اعضاء در اجرای تدابیر مقابله با پولشویی؛

(2)     تجدید نظر و گزارش روندها، تکنیک‌ها و اقدامات متقابل؛

(3)  توسعه، اتخاذ و اجرای استانداردهای مبارزه با پولشویی در سطح جهان.

نکاتی در 40 توصیه نخست FATF مطرح شده است. این توصیه‌ها؛ الزامی برای کلیه کشورها از جمله کشورهای دارای معیارهای ضعیف برای مقابله با پولشویی همچنین کشورهای دارای معیارهای پولشویی قوی است. به طوری که در توصیه های 36 تا40 بر بهبود همکاری های متقابل در مورد مسائل پولشویی تاکید شده است.

پس از واقعه 11 سپتامبر نهاد FATF 9 توصیه دیگر را به پیوست 40 توصیه قبلی ارائه کرد که در آن گزارش دهی نقل وانتقالات مشکوک پولی و مرتبط با فعالیت های تروریستی به عنوان چهل و چهارمین توصیه ذکر شده است.در مجموع ساختار کلی توصیه ها بر پایه محدود کردن مجاری مالی برای ورود پول های بزهکارانه به بازارهای مالی است. توصیه های چهل‌گانه «گروه کار اقدام مالی برای مبارزه با پولشویی» (FATF)

توصیه های 40 گانه

الف- ساختار کلی توصیه ها

توصیه 1- هر کشور باید برای تایید و تحقق کامل موافقتنامه سال 1988 سازمان ملل متحد- در مورد مساله قاچاق یا عبور غیرقانونی مواد مخدر و داروهای روان‌گردان، گام‌های سریعی بردارد (توافقنامه وین).

توصیه 2- قوانین «حفظ اسرار» موسسات مالی نباید به گونه‌ای باشند که از اجرای این توصیه ها جلوگیری به عمل آورند.

توصیه 3- اجرای موثر یک برنامه مبارزه با پولشویی نیازمند مشارکت چندجانبه و گسترده و همچنین همکاری‌های قانونی متقابل بین کشورها در تحقیقات مربوط به روش‌های جدید پولشویی و رسیدگی به شکایات و در صورت امکان، درخواست تحویل و استرداد موارد مربوط به پولشویی است.

ب- نقش نظام های قانونی ملی و  دولتی در مبارزه با پولشویی

محدوده جرائم کیفری و پولشویی

توصیه 4- هر کشوری حتی‌الامکان باید قوانین و مقرراتی را به تصویب برساند که بتواند عمل پولشویی را همان‌گونه که در موافقتنامه وین قید شده، جرم کیفری اعلام کند. بنابراین، کشورها باید آن دسته از جرائم جدی را که منشا جرم پولشویی محسوب می‌شوند، تعیین کنند.

توصیه 5- همان‌گونه که در موافقتنامه وین مقرر شده، جرم پولشویی زمانی مصداق پیدا می‌کند که مرتکب‌شونده از عمل پولشویی علم و اطلاع داشته باشد و بتوان این آگاهی را از شرایط عینی استنباط کرد.

توصیه 6- در صورت امکان، شرکت‌هایی که مرتکب عمل پولشویی می‌شوند، نه تنها کارکنان آنها، باید مشمول پیگرد قانونی قرار گیرند.

معیارهای موقت و مصادره

توصیه 7- کشورها در صورت لزوم می‌توانند معیارهایی قانونی، مانند معیارهای مندرج در موافقتنامه وین، تصویب کنند تا مراجع ذی‌صلاح بتوانند اموال، عایدات و وسایل مورد استفاده در ارتکاب جرم یا به قصد استفاده در ارتکاب هر گونه جرم پولشویی یا اموال معادل ارزش آن را بدون نقض حقوق طرف‌های ثالث با حسن نیت، مصادره کنند. این معیارها باید شامل موارد زیر باشند:

- شناسایی، ردیابی و ارزشیابی اموال مشمول مصادره

- انجام دادن اقدام‌های فوری مثل ضبط و توقیف اموال و پیشگیری از انجام دادن هرگونه معامله، نقل و انتقال یا دخل و تصرف در این گونه اموال

- اتخاذ هر نوع اقدام تجسسی مناسب.

کشورها باید علاوه بر مصادره اموال و مجازات‌های کیفری، مجازات‌های جزایی و مدنی یا دادرسی‌های مدنی را هم در نظر بگیرند تا دولت‌ها به کمک آنها بتوانند مانع هرگونه قراردادی بین طرف‌های ذی‌ربط، آنجا که این ذی‌نفعان می‌دانسته‌اند یا منطقا باید می‌دانسته‌اند که در نتیجه قرارداد آنها، دولت در اقدام‌های خود برای تحصیل مطالبات مالی (از طریق مصادره یا دریافت جریمه و اعمال مجازات) با مانع روبه‌رو خواهند شد، شوند.

 ج- نقش نظام مالی در مبارزه با عمل پولشویی

توصیه 8- توصیه های (10) تا (29) علاوه بر بانک‌‌ها، موسسات مالی غیربانکی را نیز شامل می‌شوند. این امر حتی برای آن دسته از موسسات مالی غیربانکی فعال در کشور (مانند صرافی‌ها که مشمول نظام موجود نظارت رسمی نیستند) نیز باید اعمال شوند. دولت‌ها باید  ترتیبی اتخاذ کنند که این موسسات نیز مانند موسسات مالی مشمول قوانین و مقررات ضدپولشویی شوند و این قوانین و مقررات به طور موثر اجرا شوند.

توصیه 9- مقام‌های دولتی باید اجرای توصیههای (10) تا (21) و (23) را برای هدایت فعالیت‌های مالی که توسط موسسات  غیرمالی مجاز نیز انجام می‌شود، در نظر بگیرند (فعالیت‌های مندرج در ضمیمه پیوست). کشورها در خصوص کاربرد قوانین و ضوابط ضد پولشویی از این اختیار برخوردارند که با توجه به موقعیت‌های خاص (برای مثال، هنگامی که یک فعالیت به صورت اتفاقی و در سطح محدود صورت می‌گیرد، یا فعالیتی سازمان‌یافته و مستمر است) تدابیری بیندیشند.

اصول شناسایی مشتری و حفظ اسناد

توصیه 10- موسسات مالی نباید حساب‌های ناشناس (بی‌نام) یا صورت ‌حساب‌هایی که جعلی بودن آنها محرز است، نگهداری کنند؛ به عبارت دیگر، موسسات مذکور باید طبق قوانین، مقررات و توافق بین مقام‌های ناظر و موسسات مالی یا براساس موافقتنامه‌های داخلی بین موسسات مالی، به شناسایی و نگهداری سوابق مشتریان خود براساس مدارک شناسایی رسمی و معتبر و نیز نگهداری این سوابق و مدارک، حسب مورد یا مبتنی بر رویه‌های معمول، هنگام برقرار کردن روابط تجاری یا انجام دادن معاملات (به ویژه گشایش حساب‌ها یا دفترچه‌های حساب پس‌انداز وکالتی یا اجاره صندوق‌های امانات بانکی و انجام معاملات نقدی) ملزم شوند. به منظور اجرای مقررات شناسایی اشخاص حقوقی، موسسات مالی باید در صورت لزوم اقدام‌های زیر را انجام دهند.

- برای اثبات و تایید موجودیت و ساختار فعالیت‌های مشتری، اساسنامه و دیگر مدارک لازم برای تاسیس شرکت، از جمله اطلاعات مربوط به نام مشتری، ماهیت حقوقی، نشانی، مشخصات مدیران و مقررات مربوط به تاسیس آن از خود مشتری با یک دفتر ثبت رسمی یا از هر دو باید دریافت گردد.

- صحت این موضوع که آیا شخص اقدام کننده از جانب مشتری دارای اختیار است یا خیر و نیز مدارک شناسایی شخص مزبور باید مورد بررسی قرار گیرد.

توصیه 11- موسسات مالی باید برای کسب اطلاعات درباره هویت واقعی افرادی که حسابی برای آنان افتتاح می‌شود یا معامله‌ای انجام می‌گیرد – به ویژه چنانچه تردیدی وجود داشته باشد مبنی بر این که مشتریان (ارباب رجوع) خودسرانه عمل می‌کنند – معیارها و اقدام‌های معقولی را مدنظر قرار دهند برای مثال این مساله در مورد نمایندگی‌های شرکت‌های خارجی (مانند موسسات و نهادها، بنگاه‌ها، بنیادها، تراست‌ها و غیره) که هیچ گونه فعالیت تجاری یا تولیدی در کشوری که به ثبت رسیده‌اند، انجام نمی‌دهند صدق می‌کند.

توصیه 12- موسسات مالی باید حداقل به مدت پنج سال تمام اطلاعات و اسناد و مدارک لازم مربوط به معاملات داخلی و خارجی را به نحوی نگهداری کنند که بتوانند به هنگام درخواست مراجع قانون بلافاصله آنها را ارائه دهند.

چنین سوابقی باید در حدی باشد که امکان بازسازی تک‌تک معاملات (برای مثال مقدار و نوع ارز به کار رفته) را میسر سازد و در صورت لزوم دلایل کافی برای تعقیب رفتار مجرمان را در اختیار مقام‌های ذی‌صلاح قرار دهد.

موسسات مالی باید اسناد شناسایی (شناسنامه، گواهینامه رانندگی یا اسناد مشابه آن) پرونده‌های مربوط به صورت حساب و فعالیت‌های تجاری را حداقل به مدت پنج سال بعد از بسته شدن حساب نگهداری کنند.

این اسناد در مواقعی که به پیگرد قانونی و تحقیقات در مورد مساله مربوط می‌شود باید در دسترس مسوولان و مقام‌های ذی‌صلاح قرار گیرد.

توصیه 13- کشورها باید به خطرهای تغییر مداوم شیوه‌های پولشویی که ناشی از فناوری جدید است توجه خاصی داشته باشند و تدابیری اتخاذ کنند که در صورت نیاز بلافاصله اقدام‌هایی را برای جلوگیری از کاربرد فعالیت‌های تطهیر پول انجام دهند.

افزایش تلاش‌های موسسات مالی

توصیه 14- موسسات مالی باید به تمام معاملات کلان، پیچیده و غیرمعمول ونیز طرح‌های تجاری که اهداف قانونی مشخص یا اهداف ظاهرا اقتصادی ندارند، توجهی خاص داشته باشند.

سابقه و هدف چنین معاملاتی باید تا حد امکان مورد بررسی و تحقیق قرار گیرد و یافته‌ها به صورت مکتوب ثبت و به ناظران حسابرسان و مراکز نیروی انتظامی ارائه شود.

توصیه 15-در صورتی که موسسات مالی تردید داشته باشند که وجوه مورد نظر از نوعی فعالیت مجرمانه حاصل شده باید به سرعت سوءظن خود را به مقام‌های ذی‌صلاح گزارش کنند.

توصیه 16-با اتخاذ تدابیر قانونی لازم، بایستی موسسات مالی، مدیران، مقام‌ها، متصدیان و کارکنان آنها در برابر هر گونه پیگرد کیفری یا مدنی برای نقض مقررات افشای اطلاعات که از طریق قرارداد یا ضوابط قانونی، مقرراتی و اجرایی وضع شده، مورد حمایت قرار گیرند.

این امر در صورتی است که آنها موارد سوءظن خود را با حسن نیت به مقام‌های مسوول گزارش کنند – حتی اگر از ماهیت دقیق فعالیت مجرمانه آگاهی نداشته باشند و چنین فعالیتی در واقع اتفاق نیفتاده باشد.

توصیه 17- موسسات مالی، مدیران، متصدیان و کارکنان آنها تا آنجا که به آنها مربوط می‌شود نباید اجازه دهند مشتریان متخلف پیش از آن که اطلاعات مربوط به آنها به مقام‌های مسوول گزارش شود از موضوع آگاه شوند.

توصیه 18- موسسات مالی که سوءظن خود را گزارش می‌کنند باید از دستورالعمل‌های مقام‌های ذی‌صلاح پیروی کنند.

توصیه 19- موسسات مالی باید به توسعه و طراحی و تدوین برنامه‌هایی برای مقابله با پولشویی بپردازند.

این برنامه‌ها باید حداقل موارد زیر را پوشش دهند:

- تدوین خط مشی‌ها، مقررات و ضوابط داخلی شامل تعیین جایگاه‌های نظارتی در سطح مدیریت و مقررات استخدامی و گزینشی مناسب برای رعایت کامل معیارها به هنگام استخدام کارکنان.

- اجرای برنامه‌های مستمر آموزشی برای کارکنان.

- تعیین یک ساختار حسابرسی برای بررسی عملکرد نظام.

تدابیر لازم در برابر کشورهای دارای معیارهای ضعیف

توصیه 20- موسسات مالی باید اصولی را که در بالا قید شده، برای شعب و نمایندگی‌های خارجی خود هم به کار ببرند (به ویژه در مورد شعب و نمایندگی‌های واقع در کشورهایی که توصیه‌ها و توصیههای مزبور را رعایت نکرده یا در مورد آنها بسیار ضعیف عمل می‌کنند). هنگامی که قوانین و مقررات داخلی کشور خارجی، اجرای این ضوابط را غیرممکن می‌کنند، موسسات مالی باید موضوع را به اطلاع مراجع ذی صلاح موسسه مادر برسانند.

توصیه 21- موسسات مالی باید در مورد معاملات و روابط تجاری با افراد، شرکت‌ها و موسسات مالی مربوط به کشورهایی که به این توصیهها عمل نمی‌کنند یا بسیار ضعیف عمل می‌کنند، نهایت دقت و توجه را مبذول دارند.

هنگامی که این‌گونه معاملات هیچ هدف اقتصادی یا قانونی ندارند تا آنجا که امکان دارد، باید جزئیات، کاربرد و هدف آن معامله بررسی شود و یافته‌های حاصل به صورت کتبی به اطلاع ناظران، حسابرسان و مراکز نیروی انتظامی رسانده شود.

تدابیر دیگر برای جلوگیری از پولشویی

توصیه 22- کشورها باید در راه تحقق این امر، اقدام‌هایی به عمل آورند تا هر گونه نقل و انتقال فیزیکی وجوه نقد و اسناد در وجه حامل بین مرزها را شناسایی کنند و با دقت زیر نظر گیرند. این امر مستلزم نظام نظارتی دقیق است تا استفاده مناسب و صحیح از اطلاعات تضمین شود، بدون اینکه مانعی در مسیر آزادی جابه‌جایی سرمایه‌ها ایجاد شود.

توصیه 23- کشورها باید به ایجاد نظامی همت بگمارند که در آن بانک‌ها، موسسات و واسطه‌های مالی تمام اخبار معاملات ارزی بین‌المللی و داخلی (بیشتر از حد تعیین شده) را به یک مرکز ملی مجهز به داده‌های رایانه‌ای گزارش دهند. این اخبار و اطلاعات باید ضمن رعایت دقیق اصول حفاظتی، برای استفاده درست در موارد مبارزه با پولشویی در اختیار مراجع ذی‌صلاح قرار گیرند.

توصیه 24- به طور کلی کشورها باید از توسعه راهکارهای جدید در مدیریت مالی، مانند استفاده بیشتر از چک، کارت‌های اعتباری، واریز مستقیم چک‌های حقوقی و ثبت دفتری اوراق و اسناد بهادار به عنوان راه‌هایی برای تشویق در جایگزینی نقل و انتقال نقدی، بیشتر حمایت کنند.

توصیه 25- کشورها باید به این احتمال که ممکن است شرکت‌هایی صوری ابزار سوءاستفاده پول‌شویان قرار گیرند، توجه کافی داشته باشند و تدابیر بیشتری برای جلوگیری از استفاده غیرقانونی از چنین شرکت‌هایی اتخاذ کنند.

 نقش تنظیمی و دیگر مقام‌های اداری

توصیه 26- مقام‌های مسوول نظارت بر بانک‌ها و دیگر موسسات یا واسطه‌های مالی و نیز سایر مقام‌های ذی‌صلاح باید ترتیبی اتخاذ کنند که موسسات  تحت نظارت آنان برنامه‌ریزی کافی برای مقابله با عمل پولشویی، داشته باشند. این مقام‌ها باید داوطلبانه یا براساس تقاضای سایر مسوولان اجرایی و قضایی، در تحقیقات مربوط به اقدام‌های پولشویی و پیگردهای قانونی، با هم همکاری کنند و نظر کارشناسان خود را ارائه دهند.

توصیه 27- مقام‌های ذی‌صلاح باید به گونه‌ای انتخاب شوند که اجرای موثر تمام توصیه را از طریق وضع مقررات و نظارت اجرایی بر حرفه‌های دیگر که با وجوه نقد سر و کار دارند، تضمین کنند.

توصیه 28- مقام‌های مسوول باید ضوابط و مقرراتی را برای کمک به موسسات مالی در شناسایی الگوهای رفتاری مشکوک مشتریان، وضع کنند. باید توجه داشت که این‌گونه ضوابط به مرور زمان وضع می‌شوند و هرگز کامل نیستند. در ضمن باید توجه داشت که چنین مقرراتی در درجه اول به عنوان ابزار آموزشی برای کارکنان موسسات مالی وضع می‌شوند.

توصیه 29- مقام‌های ناظر بر موسسات مالی، باید اقدام‌های نظارتی و قانونی لازم را به عمل آورند تا از نفوذ یا مشارکت فعال مجرمان یا همدستان آنها در موسسات مالی ممانعت به عمل‌آید.

د- تقویت همکاری‌های بین‌المللی

همکاری اجرایی- تبادل اطلاعات کلی

توصیه 30- سازمان‌های ملی باید جریان گردش وجوه بین‌المللی (با هر نوع ارز رایج) را حداقل به طور کلی ثبت کنند تا بتوانند گردش وجوه نقد حاصل از منابع مختلف خارجی را با کمک اطلاعات بانک مرکزی خود، تخمین بزنند. چنین اطلاعاتی باید برای تسهیل در امر تحقیقات و مطالعات بین‌المللی در اختیار صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی قرار گیرد.

توصیه 31- مراجع و مسوولان ملی باید مسوولیت جمع‌آوری و تبادل اطلاعات در مورد آخرین تحولات پولشویی و شیوه‌های پولشویی را به مراجع ذی‌صلاح بین‌المللی، نظیر اینترپل و سازمان گمرک جهانی، واگذار کنند. بانک‌های مرکزی و تنظیم‌کنندگان سیاست‌های بانکی نیز باید همین کار را در شبکه مربوط به خود انجام دهند. در آن صورت، مراجع ملی در حوزه‌های مختلف با همکاری اتحادیه‌های تجاری می‌توانند اطلاعات مزبور را جداگانه بین موسسات مالی در کشورهای مختلف توزیع کنند.

تبادل اطلاعات مربوط به معاملات مشکوک

توصیه 32-هر کشور باید تلاش کند تا امر مبادله اطلاعات بین‌المللی در مورد معاملات مشکوک و اشخاص و موسسات درگیر در آن، به صورت داوطلبانه یا «طبق درخواست»، بین مراجع ذی‌صلاح تسهیل گردد. در ضمن باید تدابیری اتخاذ گردد که این تبادل اطلاعات، مطابق با مصالح ملی، ضوابط بین‌المللی و حفظ اسرار و اطلاعات شخصی باشد.

اشکال دیگر همکاری‌ها معیارهای همکاری در مصادره، تشریک مساعی و استرداد مجرمان

توصیه33- کشورها باید بر اساس توافق‌های دو یا چند جانبه، تدابیری اتخاذ کنند که معیارهای مختلف شناخت (اطلاع از موضوع) در تعاریف ملی- مانند معیارهای مختلف عنصر عمد در عمل- تاثیر منفی بر همکاری‌های قانونی متقابل آنها نگذارد.

توصیه 34- همکاری‌های بین‌المللی باید از پشتوانه شبکه‌ای توافق‌ها و همکاری‌های دو یا چند جانبه بر پایه مفاهیم مشترک قانونی، برخوردار باشند تا معیارهای عملی برای همکاری‌های متقابل گسترده‌تر و بیشتر، فراهم گردد.

توصیه 35- کشورها باید به تصویب و اجرای کنوانسیون‌های بین‌المللی در مورد پولشویی، نظیر کنوانسیون مصوب 1990 شورای اروپا، تجسس، ضبط و مصادره عایدات حاصل از جرم، تشویق شوند.

تاکید بر بهبود همکاری‌های متقابل در مورد مسائل پولشویی

توصیه 36- مراجع ذی‌صلاح کشورهای مختلف باید به همکاری در انجام تحقیقات تشویق شوند. یکی از فنون تحقیقاتی معتبر و موثر در این زمینه، ضبط و مصادره عواید حاصل از فعالیت‌های مجرمانه است. کشورها باید تا آنجا که ممکن است، از این فن حمایت کنند.

توصیه 37- باید ضوابطی برای همکاری متقابل در امور کیفری در خصوص استفاده از مقررات اجباری، شامل بایگانی سوابق توسط موسسات مالی و دیگر اشخاص حقوقی، بازرسی از اشخاص و اماکن، ضبط و اخذ مدارک برای استفاده در تحقیقات و پیگردهای قانونی مربوط به پولشویی در حوزه‌های قضایی خارجی، در نظر گرفته شود.

توصیه 38- باید اقدام‌هایی فوری در پاسخ به درخواست کشورهای خارجی برای شناسایی، ضبط، توقیف و مصادره عایدات حاصل از فعالیت‌های پولشویی و جرایم منشا یا دیگر اموال دارای ارزش معادل، به عمل آید. باید توافق‌هایی بین کشورها برای هماهنگ‌سازی امور توقیف و مصادره این عایدات نیز در نظر گرفته شود تا در آن سهم دارایی‌های مصادره شده مشخص باشد.

توصیه 39- در جهت اجرای عدالت و برای پرهیز از تضاد و اختلاف بین نظام‌های قضایی کشورهای مختلف باید سازوکارهایی برای تعیین بهترین محل رسیدگی به جرم متهمان در مواردی که این پیگرد در بیش از یک کشور صورت می‌گیرد، در نظر گرفته شود. به همین ترتیب باید برای ایجاد هماهنگی در امور توقیف و مصادره عایدات و تعیین سهم دارایی‌های مصادره شده برای هر کشور، توافق‌ها و معاهداتی منعقد شود.

 توصیه 40- کشورها باید تا حد امکان راهکارهایی در زمینه استرداد و تحویل افراد متهم به فعالیت پولشویی یا جرایم مرتبط به آن، داشته باشند. هر کشور در چارچوب نظام قانونی خود، باید پولشویی را به عنوان جرمی که مشمول قرارداد استرداد مجرمان است، اعلام کند. کشورها با توجه به ساختار قانونی خود، باید امر استرداد مجرمان را حتی‌الامکان تسهیل کنند. این کار می‌تواند از طریق: اجازه مستقیم استرداد مجرمان بین وزارتخانه‌های ذی‌ربط، استرداد اشخاص فقط بر اساس احکام دادگاه‌ها، استرداد اتباع خود یا معرفی یک روش آسان استرداد که ضوابط استرداد رسمی را دور می‌زند، انجام گیرد.

توصیه های ویژه 9 گانه

علاوه بر 40 توصیه یادشده FATFا، 9 توصیه دیگر را با عنوان توصیه های ویژه برای کشورهایی که از قانون پولشویی برخوردار نیستند یا این قانون در این کشورها به اجرا درنیامده، متذکر شده است که به شرح ذیل است:

توصیه ویژه 1 -  تصویب و اجرای مصوبات سازمان ملل، هر کشوری باید به سرعت گام‌های محکمی را برای تصویب و اجرای کنوانسیون 1999 سازمان ملل در مقابله با نقل و انتقال پول توسط گروه‌های تروریستی بردارد. همچنین کلیه کشورها باید تصمیمات سازمان، ملل درخصوص جلوگیری و توقیف فعالیت‌های تروریستی را به مرحله اجرا درآوردند.

توصیه ویژه 2 -   مجازات نقل و انتقال پول توسط گروه‌های تروریستی و پولشویی مرتبط با آن: همه کشورها باید مجازات‌های سنگینی برای جابه‌جایی پول به نفع گروه‌های تروریستی وضع کنند. همچنین این قانون‌شکنی باید به منزله یکی از روش‌های پولشویی تلقی شود.

توصیه ویژه 3 -  مصادره و ضبط دارایی‌های تروریست‌ها: همه کشورها باید در جهت ضبط دارایی گروه‌‌های تروریستی و سازمان‌هایی که به این گروه‌ها کمک می‌کنند، بدون هیچ وقفه‌ای اقدام کنند. همچنین در راستای اجرای این بند،‌ باید همکاری کامل بین قوای مقننه به عنوان قدرت قانون‌گذار نهادهای اجرایی درجهت ضبط و مصادره دارایی گروه‌های مزبور برقرار شود.

توصیه ویژه 4 -  گزارش‌ دهی نقل و انتقال‌های مشکوک و مرتبط با فعالیت‌های تروریستی: موسسات مالی یا سایر شخصیت‌های حقوقی که موظف به اجرای قوانین ضد پولشویی هستند، موظفند هرگونه ارتباط مالی و نقل و انتقال پول با گروه‌های تروریستی را بی‌درنگ به مراجع ذی‌صلاح گزارش دهند.

توصیه ویژه 5 -  همکاری بین‌المللی: کلیه کشورها باید با سایر کشورها براساس پیمان‌ها و قراردادهای فیمابین، در زمینه طراحی و اجرای مکانیزم‌ها کمک‌های قانونی یا تبادل اطلاعات همکاری کنند. این همکاری باید در بالاترین سطح در زمینه اطلاعات تروریستی و تحقیقات قضایی باشد.

همچنین کلیه کشورها باید اطمینان حاصل کنند که پناهگاهی امن برای تروریست‌ها و فعالیت‌های تروریستی فراهم نکنند و زمینه‌‌های تبادل مجرمین را مهیا کنند.

توصیه ویژه 6 -   کنترل نقل و انتقال وجوه: کلیه کشورها باید زمینه‌های کنترل نقل و انتقال پول از سوی اشخاص، بنگاه‌ها و شرکت‌هایی که به صورت رسمی یا غیررسمی در زمینه جابه‌جایی پول اقدام می‌کنند، فراهم سازند. این کنترل‌ها باید در زمینه وجود مجوز یا ثبت این اشخاص باشد و شامل موسسات پولی و غیرپولی می‌شود. همچنین مجازات فعالیت‌های غیرمجاز در این زمینه باید شامل مجازات‌های قانونی و تحریم‌های متناسب باشد.

توصیه ویژه 7 -   نقل و انتقال الکترونیک: همه کشورها باید در مورد کلیه موسسات مالی، اطلاعات لازم شامل نام، آدرس و شماره حساب فرستندگان و گیرندگان وجوه نقد را کنترل کنند.

توصیه ویژه 8 -  نهادهای غیرانتفاعی: کلیه کشورها باید کفایت قوانین و مقررات حاکم براشخاص حقوقی که از آنها درجهت سوءاستفاده برای مقاصد تروریستی استفاده شده است را کنترل کنند. از جمله این موسسات، نهادهای غیرانتفاعی هستند که در این زمینه آسیب‌پذیرند و کشورها باید اطمینان حاصل کنند که سازمان‌های تروریستی که در قالب مشروع فعالیت می‌کنند در قالب قانونی از این موسسات درجهت نقل و انتقال پول استفاده نکنند.

توصیه ویژه 9 -  جابه‌جا کنندگان پول: کشورها باید زمینه تشخیص و جلوگیری از نقل و انتقال وجوه از طریق مرزها و به صورت فیزیکی را فراهم سازند. این کنترل باید از طریق تفویض اختیار لازم به مراجع ذی‌صلاح برای مهار کردن ابزار نقل و انتقال فیزیکی وجوه یا اعلام اطلاعات نادرست باشد.همچنین قوانین موضوعه باید به نحو شایسته‌ای طراحی شود تا از قدرت بازدارندگی لازم برخوردار باشد. این قوانین در شرایط جابه‌جایی‌های وجوه به نفع گروه‌های تروریستی باید با توصیه شماره 3 ارائه شده از سوی FATF سازگار باشد و امکان ضبط و مصادره وجوه را ایجاد کند.توجه: برای تطبیق توصیه شماره 9 با سایر توصیه ها، FATF  توصیه 19 و تفسیر این توصیه را برای سازگاری با سایر توصیه ها حذف کرد. توصیه اصلاح شده 19 به شرح زیر است: کلیه کشورها باید کلیه بانک‌ها و نهادهای واسطه‌گری مالی را موظف کنند نقل و انتقال وجوه نقد بالاتر از یک میزان مشخص را با استفاده از یک پایگاه داده‌ها به مراجع ذی‌صلاح در شرایط مشکوک بودن به فعالیت‌های تروریستی گزارش دهند.

1.2.     کمیته بازل[2]

این کمیته در سال 1974میلادی تشکیل شد. کشورهای جی-10[3]  و لوکزامبورگ، یک کمیتة دائمی با حمایت بانک تسویه حسابهای بین المللی ([4] (BISتأسیس کردند. این نهاد، کمیتة بازل (کمیتة نظارت بر امور بانکی) نام گرفت که متشکل از نمایندگان بانکهای مرکزی، نهادهای ناظر و مراجع قانونگذار کشورهای عضو جی-10 است. در گذر زمان، دامنة فعالیتهای این کمیته تکامل یافت و معطوف به این موارد شد:

  1. تعریف وظایف ناظران و قانونگذاران در مواقع ایجاد مشکلات قانونی.
  2. تضمین عدم گریز بانکهای بین المللی یا هولدینگهای بانکها از نظارت جامع مراجع نظارتی داخلی.
  3. ترویج الزامات سرمایه‌ای واحد به‌ نحوی که بانکهای کشورهای مختلف قادر به رقابت با یکدیگر در شرایط مساوی باشند.

کمیتة بازل فاقد اختیارات قانونگذاری است، اما کشورهای عضو به‌صورت ضمنی موظف به اجرای پیشنهادات این کمیته‌اند، با این حال به‌دلیل تفاوت مقررات داخلی کشورها، به مراجع ذیصلاح هر کشور اجازه داده شد تا در به‌کارگیری پیشنهادهای کمیتة بازل تا حدی انعطاف پذ‌یر باشند.

الف)  مراقبت مدیریت و هیئت مدیره:

  1. مراقبت مؤثر مدیریت در فعالیتهای مربوط به بانکداری الکترونیک.
  2. ایجاد فرایند جامع کنترل امنیت.
  3. نظارت مدیریت و بررسی دقیق و جامع در روابط با پیمانکاران و سایر وابستگیها به اشخاص ثالث.

 ب ) کنترلهای امنیتی:

  1. احراز هویت مشتریان بانکهای الکترونیک.
  2. تدابیر مناسب برای اطمینان از تفکیک وظایف.
  3. ایجاد کنترلهای مناسب برای صدور مجوز درون نظامهای بانکداری الکترونیک، پایگاههای داده‌ها و کاربریها.
  4. یکپارچگی داده‌ها در معاملات، سوابق و اطلاعات بانکداری الکترونیک.
  5. انجام حسابرسیهای روشن از معاملات در بانکداری الکترونیک.
  6. محرمانه بودن اطلاعات کلیدی بانک.

  ج ) مدیریت ریسک شهرت و حقوقی:

  1. حفظ حریم خصوصی اطلاعات مشتریان.
  2. ظرفیت سازی، تداوم کسب وکار و نیز برنامه‌ریزی اقتضائی برای اطمینان از در دسترس بودن سیستمها و خدمات بانکداری الکترونیک.
  3. برنامه ریزی پاسخ به حوادث.

1.3.     کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه قاچاق مواد مخدر و مواد روانگردان (کنوانسیون وین، 1988 )

برنامه جهانی سازمان ملل برای مبارزه با پولشویی (GPML)[5]در دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل (UNODC)[6] قرار دارد. این برنامه یک پروژه تحقیقاتی و کمک رسانی با هدف افزایش تأثیر اقدامات بین­المللی در مبارزه با پولشویی از طریق ارائه کمک­های فنی، آموزش و توصیه به کشورهای عضو در صورت درخواست است. این برنامه تلاشهای خود را در حوزه­های زیر متمرکز می سازد :

  1. افزایش سطح آگاهی در بین اشخاص کلیدی در کشورهای عضو سازمان ملل؛
  2. کمک به ایجاد یک چهارچوب حقوقی با در اختیارگذاردن قوانین نمونه برای کشورهای دارای سیستم حقوقی عرفی یا مدون.
  3. ارتقاء قابلیت­های سازمانی، بویژه با ایجاد واحدهای اطلاعات مالی.
  4. ارائه آموزش به نهادهای قانونگذاری، قضایی و اجرایی و نهادهای مالی بخش خصوصی.
  5. ارتقاء سطح همکاری کشورهای منطقه در حل مشکلات و بهبود همکاری استراتژیک با دیگر سازمانها؛
  6. نگهداری یک پایگاه اطلاعاتی و تحلیل اطلاعات مربوطه.

1.4.گروه ناظران فنی بانکداری ساحلی OGBS[7]

در اکتبر سال 1980، شکل گرفته در تحریک کمیته نظارت بر بانکداری بازل در، به عنوان یک ارتباط از مقامات مربوطه در حوزه های قضایی که در آن زمان به عنوان "مراکز مالی دریایی" شناخته شده است.

اشیاء از گروه را به همکاری با سازمان های بین المللی مربوطه در تنظیم و ترویج اجرای استانداردهای بین المللی برای نظارت بانکی برون مرزی، و برای مبارزه با پول شویی و تامین مالی تروریستی، به منظور تشویق اعضا برای اعمال استانداردهای بالای نظارت بر اساس پذیرفته شده بین المللی اصول، به انجام ارزیابی متقابل، برای شرکت در این کار از سازمان های بین المللی FATF و دیگر، برای بهبود استانداردهای بین المللی در مبارزه با پول شویی و تامین مالی تروریسم، برای ادامه کار ​​فعال در اجرای توصیه های FATF و دیگر استانداردهای بین المللی مربوطه است.گروه ملاقات، به عنوان یک قاعده، یک بار در سال است.گروه کاری در تنظیمات استاندارد بین المللی برای تنظیم سرویس دهنده اعتماد و شرکت در OGBS تاسیس شد.

1.5.     کنوانسیون جلوگیری از تامین بودجه تروریسم (کنوانسیون نیویورک )

تأمین مالی تروریسم پیش از حملات 11 سپتامبر 2001 به ایالات متحده یک نگرانی بین­المللی بود. در پاسخ به این نگرانی سازمان ملل کنوانسیون بین­المللی مبارزه با تأمین مالی تروریسم  را درسال1999 به تصویب رساند. این کنوانسیون در 10 آوریل 2002 لازم­الاجرا گردید. این کنوانسیون از کشورهای عضو می­خواهد تروریسم، سازمانهای تروریستی و اعمال تروریستی را جرم­انگاری نمایند. طبق این کنوانسیون، تهیه یا جمع­آوری وجوه  با قصد اینکه این وجوه  با علم به اینکه این وجوه در اعمال تروریستی مورد استفاده قرار می­گیرند غیر قانونی است. اعمال تروریستی در کنوانسیون­های ضمیمه این کنوانسیون تعریف گشته­اند.

1.6.     کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه جرایم سازمان یافته فراملی (کنوانسیون پالرمو)

       به منظور گسترش تلاشها در جهت مقابله با جرم سازمان یافته فراملی، سازمان ملل  کنوانسیون بین­المللی مقابله با جرم سازمان­یافته فراملی (کنوانسیون پالرمو) را در سال 2000 تصویب نمود. از جنبه پولشویی، کنوانسیون پالرمو هر کشور عضو را ملزم می­سازد که:

  1. پولشویی را جرم­انگاری نماید و تمام جرایم شدید را بعنوان جرایم منشاء پولشویی قلمداد کند، حال چه جرم در کشور خود اتفاق افتاده باشد چه در خارج، و اطلاعات مورد درخواست را در اختیار دیگر اعضا قرار دهد.
  2. تمام اشکال مقابله با پولشویی شامل شناسایی مشتری ، ثبت سوابق و گزارش عملیات مشکوک را در قوانین و مقررات خود بگنجاند.
  3. همکاری و تبادل اطلاعات را در بین مقامات اداری، قانونی و قضایی در سطح داخلی و بین­المللی فراهم آورد و برای جمع­آوری­، تحلیل و انتشار اطلاعات یک واحد اطلاعات مالی تشکیل دهد.
  4. همکاریهای بین­المللی را توسعه دهد.

       این کنوانسیون در 29 سپتامبر 2003 لازم­الاجرا گردید و از این جهت حائز اهمیت می­باشد که مفاد آن مطابق با شیوه توصیه­های چهل­گانه گروه اقدام مالی است.

1.7.     گروه پمپیدو شورای اروپا

گروه همکاری برای مبارزه با سوء استفاده از مواد مخدر و قاچاق غیرقانونی مواد مخدر (پمپیدو گروه) یک نهاد بین دولتی است که در سال 1971 در ابتکار عمل مرحوم ژرژ پمپیدو، رئیس جمهور فرانسه تشکیل شده است.

در ابتدا، این انجمن غیر رسمی متشکل از هفت کشورهای اروپایی - فرانسه، بلژیک، آلمان، ایتالیا، لوکزامبورگ، هلند، انگلستان - به دنبال به اشتراک گذاشتن تجربه خود را از مبارزه با سوء مصرف مواد مخدر و قاچاق مواد مخدر است. همکاری متعاقبا تمدید شد که شامل کشورهای جدید. در سال 1980 گروه به چارچوب نهادی از شورای اروپا گنجانیده شده است و در حال حاضر شامل 35 کشورهای عضو است.

از سال 1990، همکاری های فنی به کشورهای اروپای مرکزی و شرقی است که اعضای گروه پمپیدو تمدید شده است. علاوه بر این، کشورهای غیر اروپایی مانند کانادا، ایالات متحده آمریکا، استرالیا و مکزیک نیز دعوت شده است که به شرکت در فعالیت ها، و همچنین سایر نهادهای بین المللی مانند اتحادیه اروپا، کمیسیون اروپا و مرکز اروپایی نظارت بر مواد مخدر و دارو اعتیاد. از سال 2006 این گروه همچنین فعالیت های همکاری و با کشورهای عضو غیر از حوضه مدیترانه مانند الجزایر، مراکش، تونس، لبنان، مصر و اردن در حال توسعه شده است.

1.8.کنوانسیون مبارزه با رشوه در معاملات تجاری بین المللی برای پیشگیری از پولشویی [8]OECD

اولویت دادن به مبارزه با جرائم اقتصادی مانند فساد و تقلب مالیاتی اصول حاکمیت شرکتی و کار خود را در مالکیت سودمند از ارتباط مستقیم به FATF.OECD همچنان به نزدیک بررسی رابطه بین رشوه بین المللی و پول شویی است.کنوانسیون OECD در مبارزه با رشوه خواری مقامات دولتی خارجی در معاملات تجاری بین المللی (و مربوط به 1997 اصلاح توصیه)، نیاز به دولت های امضا کننده را به اتخاذ اقدامات برای مقابله با پول شویی حاصل از رشوه خواری از سوی مقامات دولتی خارجی است.

این کنوانسیون ایجاد یک سیستم بازبینی تا اطمینان حاصل شود که امضا کنندگان آن به طور موثر اجرای OECD ضد رشوه خواری ابزار. بخشی از این فرایند شامل بررسی اثر ضد پولشویی (AML) رژیم آن را به عنوان رشوه بین المللی شامل است. کمیته OECD در امور مالی (CFA) با FATF از سال 1998 کار کرده است به منظور بهبود همکاری های بین المللی و داخلی بین مقامات مالیاتی و AML به عنوان راهی برای افزایش توانایی دولت ها برای مبارزه با این فعالیت ها است.

کارشناسان OECD و FATF سهم کشورهای عضو و ناظر به تجربه در مورد چگونگی این فعالیت آنها مبارزه و نظرسنجی کشور تولید شده اند که نشان می دهد اگر و چگونه اطلاعات را می توان بین مسئولین مالیاتی و AML رد و بدل شده است.

1.9.     گروه اگمونت [9]برای ممانعت از پول شویی

بعنوان بخشی از تلاش در جهت مبارزه با پولشویی، دولتها نهادهایی را تأسیس کرده­اند تا به تحلیل اطلاعات ارسالی از سوی "اشخاص ملزم به ارائه گزارش بپردازند. به چنین نهادهایی عموماً واحد اطلاعات مالی (FIU) اطلاق می­گردد. این واحد­ها کانون برنامه­های ملی مبارزه با پولشویی محسوب می­گردند، زیرا تبادل اطلاعات بین موسسات مالی و ضابطین قضایی از طریق آنان صورت می­پذیرد. نظر به اینکه پولشویی ابعاد جهانی دارد، نیاز به تبادل اطلاعات بصورت فراملی همواره موجود است.

در سال 1995، شماری از واحدهای دولتی که امروزه بعنوان واحد اطلاعات مالی شناخته می­شوند شروع به همکاری نمودند و گروه اگمونت واحدهای اطلاعات مالی (بنام محل اولین ملاقات در بروکسل) را شکل دادند. هدف این گروه ایجاد یک تالار اجتماعات برای واحدهای اطلاعات مالی است تا برنامه­های ملی مبارزه با پولشویی و ابتکارات در این زمینه مورد حمایت قرار گیرند. این حمایت شامل توسعه و تنظیم تبادل اطلاعات مالی و قابلیتهای کارکنان، و ارتباط بهینه بین واحدهای اطلاعات مالی از طریق فناوری، و کمک به توسعه واحدهای اطلاعات مالی در سطح جهان می­باشد.

         مأموریت گروه اگمونت در سال 2004 گسترش یافت و بویژه شامل تأمین مالی تروریسم نیز شد. برای عضویت در گروه اگمونت ، واحد اطلاعات مالی یک کشور باید تعریف گروه اگمونت از واحد اطلاعات مالی را برآورده سازد که یک نهاد ملی و مرکزی و مستقل مسئول دریافت ( و اگر مجاز باشد درخواست )، تحلیل و ارجاع اطلاعات مالی به مراجع صالح می­باشد. این اطلاعات:

-در ارتباط با عواید احتمالی حاصل از جرم و تأمین مالی تروریسم است؛

-قوانین ملی مقابله با پولشویی و تأمین مالی تروریسم گزارش آنها را الزامی ساخته است.

           یک عضو این سازمان تعهد دارد مطابق اصول گروه اگمونت در زمینه تبادل اطلاعات بین واحدهای اطلاعات مالی در قضایای پولشویی رفتار کند. این اصول شامل شرایط تبادل اطلاعات، محدودیت در استفاده از اطلاعات، و رازداری می­باشد.

در حال حاضر اعضای گروه اگمونت از 94 حوزه قضایی تشکیل گردیده است. این اعضاء به یک سایت اینترنتی امن دسترسی دارند که برای عموم جهت تبادل اطلاعات قابل دسترس نیست.گروه اگمونت یک مجموعه غیر­رسمی و بدون دبیرخانه یا یک محل دائمی است. گروه اگمونت سالی یکبار جلسه عمومی دارد و جلسات گروههای کاری آن سالی سه­بار برگزار می­گردد. در داخل گروه اگمونت، رؤسای واحدهای اطلاعات مالی تمام تصمیمات سیاستگذاری را اتخاذ می­کنند، که شامل عضویت نیز می­گردد. کمیته اگمونت به گروههای کاری و رؤسای واحدهای اطلاعات مالی در فاصله تشکیل جلسات عمومی سالانه یاری می­رساند.

       نهایتاً، گروه اگمونت مواد درسی را تهیه و در اختیار عموم قرار می­دهد. این گروه قضایای مربوط به مبارزه با پولشویی را از اعضای خود دریافت و در این زمینه یک بانک اطلاعاتی گردآوری کرده است.

1.10.                        گروه ولسبورگ[10]

گروه ولسبورگ ارتباط از یازده بانک جهانی، که با هدف توسعه استانداردهای خدمات مالی صنعت، و محصولات مرتبط است، بدانید مشتری شما، ضد پول شویی و مبارزه با سیاست های تامین مالی تروریستی است.

گروه با هم در سال 2000 بود، در ولسبورگ شتو در شمال شرقی سوئیس، در شرکت نمایندگانی از سازمان شفافیت بین المللی، از جمله استنلی موریس، و پروفسور مارک Pieth از دانشگاه بازل، به کار در تهیه پیش نویس دستورالعمل های ضد پول شویی بانکداری خصوصی ولسبورگ اصول ضد پول شویی برای بانکداری خصوصی پس از آن در اکتبر 2000 منتشر شد، در ماه مه سال 2002 تجدید نظر و دوباره اخیرا در ماه ژوئن 2012 است.

گروه پس از آن بیانیه ای در تامین مالی تروریسم در ژانویه سال 2002 منتشر شده است، و همچنین ولسبورگ اصول ضد پول شویی برای بانکداری خبرنگار در نوامبر سال 2002 و بیانیه ولسبورگ در غربالگری نظارت منتشر شد و در سپتامبر 2003 است. در سال 2004، گروه ولسبورگ بر روی توسعه یک مدل علت سعی و کوشش برای موسسات مالی، در همکاری با سالنامه بانکی متمرکز شده است، در نتیجه برآورده کردن یکی از توصیه های ساخته شده در اصول بانکداری خبرنگار. اطلاعات بیشتر در دسترس است با کلیک کردن بر روی "سعی و کوشش به دلیل مخزن" لینک کنید.

در سال 2005 و اوایل سال 2006، گروه ولسبورگ از بانک ها به طور فعال در چهار مقاله مجزا، که همه آنها با هدف به ارائه راهنمایی با توجه به تعدادی از زمینه فعالیت های بانکی که در آن استانداردها، هنوز به طور کامل بیان شده توسط قانونگذاران و یا تنظیم کننده کار می کرد. امیدوار بود که این مقالات کمک های عمومی به شرکت کنندگان در صنعت و نهادهای نظارتی در هنگام شکل دادن به سیاست های خود و هدایت خود را، و همچنین ساخت یک سهم ارزشمند را برای مبارزه با پول شویی است. مقالات در ژوئن 2006 منتشر شد، و از دو مجموعه از راهنمایی شامل: ارشاد در رویکرد مبتنی بر ریسک برای مدیریت ریسک پول شویی و ارشاد AML برای صندوق های متقابل و سایر وسایل نقلیه سرمایه گذاری جمع شده است. نیز منتشر شد سئوال و جواب های احتمالی در مورد مسائل AML در زمینه سرمایه گذاری و بانکداری تجاری و سئوال و جواب های احتمالی در بانکداری خبرنگار، که مکمل مجموعه سئوال و جواب های احتمالی موجود در سایت: بر مالکیت سودمند، از لحاظ سیاسی در معرض اشخاص و واسطه است.

در اوایل سال 2007، گروه ولسبورگ با صدور بیانیه خود را در برابر فساد، در ارتباط نزدیک با شفافیت بین المللی و موسسه بازل در حکومت است. این توصیف نقش گروه ولسبورگ و موسسات مالی به طور کلی در حمایت از تلاش های بین المللی برای مبارزه با فساد اداری است. بیانیه علیه فساد شناسایی برخی از موسسات مالی ممکن است به منظور جلوگیری از فساد در عملیات های خود را و محافظت از خود را در برابر سوء استفاده از عملیات خود را در رابطه با فساد است. مدت کوتاهی پس از آن، گروه ولسبورگ و پاکسازی خانه انجمن ، با صدور بیانیه ای به نفع اقدامات به منظور افزایش شفافیت نقل و انتقال سیم های بین المللی تاثیر جهانی ضد پول شویی و برنامه های ضد تروریستی تامین مالی برای ترویج.

در سال 2008، این گروه تصمیم گرفت، به تجدید آن سئوال و جواب های احتمالی در سال 2003 ، به دنبال درخواست صدور مجدد بیانیه ای در زمینه نظارت بر غربالگری و در سال 2009. 2009 نیز شاهد انتشار اصول مالی تجارت اول و ارشاد / صدور کارت شارژ و کسب تاجر فعالیت های اعتباری است. تجارت اصول بودجه بر در سال 2011 توسعه داده شده بود و گروه ولسبورگ نیز آن 2007 ولسبورگ بیانیه علیه فساد با، نسخه تجدید نظر شده و گسترش یافته و تغییر نام این مقاله جایگزین: ولسبورگ ضد فساد ارشاد. این راهنمایی طول می کشد را به حساب تعدادی از پیشرفت های اخیر می دهد و توصیه های مناسب برای موسسات مالی بین المللی در حمایت از تلاش های خود را به توسعه مناسب برنامه های مبارزه با فساد، به مبارزه و کاهش خطرات رشوه در ارتباط با مشتریان و معاملات و نیز برای جلوگیری از رشوه خواری داخلی.

اخیرا، تمرکز را به ظهور از روش های جدید پرداخت و گروه ارشاد منتشر شده بر روی کارت های اعتباری و ذخیره شده ارزش، که در نظر گرفته خطرات پول شویی و فیزیکی کارت ارزش اعتباری و ذخیره می شود صدور و تاجر فعالیت های کسب و مکمل ولسبورگ گسترش یافته است گروه ارشاد در صدور کارت اعتباری / شارژ و تاجر دستیابی به فعالیت ها در سال 2009.

1.11.                        انجمن بین المللی نظار بیمه (IAIS)[11]

انجمن بین­المللی نظار بیمه (IAIS)، که در سال 1994 تأسیس گردید، یک سازمان نظارت کننده می­باشد که از بیش از 100 کشور و حوزه قضایی مختلف تشکیل شده است.

     اهداف اولیه آن عبارتند از:

  1. گسترش همکاری در میان ضابطه­گذاران صنعت بیمه؛
  2. تنظیم استانداردهای بین­المللی برای نظارت بر بیمه؛
  3. آموزش اعضاء؛
  4. کار مشترک با ضابطه­گذاران در دیگر بخشهای مالی و موسسات مالی بین­المللی.

علاوه بر اعضاء ، انجمن بین­المللی نظار بیمه بیش از60 عضو شاهد، نمایندگان انجمن­های صنعتی، انجمن­های حرفه­ای، شرکتهای بیمه، مشاوران و موسسات مالی بین­المللی را در اختیار دارد.

ضمن اینکه انجمن بین­المللی نظار بیمه موضوعات مختلفی از جمله تمام حوزه­های نظارت بر بیمه را پوشش می­دهد و به مسئله پولشویی در یکی از نشریات این سازمان پرداخته شده است. در ژانویه 2002، انجمن بین­المللی نظار بیمه نشریه شماره 5 بنام رهنمودهایی برای نظار و شرکتهای بیمه[را منتشر ساخت. این نشریه بطور جامع به مسئله پولشویی در صنعت بیمه می­پردازد. همانند دیگر نشریات بین­المللی، رهنمودهای مقابله با پولشویی برای پیاده­سازی در کشورها در نظر گرفته شده است و شرکتهای خاص بیمه، خدمات ارائه شده در یک کشور، سیستم مالی، اقتصاد، و ساختار قانونی و سازمانی آن را مورد بحث قرار می­دهد.

این نشریه در مورد شرکتهای بیمه چهار اصل دارد :

  1. تطبیق با قوانین مقابله با پولشویی؛
  2. در اختیار داشتن برنامه­های شناسایی مشتری؛
  3. همکاری با تمام ضابطین قانون؛
  4. در اختیار داشتن سیاستها و شیوه های مقابله با پولشویی و برنامه­های آموزشی برای کارکنان.

این چهار اصل به موازات چهار اصل اظهار شده در بیانیه کمیته بال می­باشد. نشریه مذکور کاملاً با توصیه­های چهل­گانه، شامل گزارش عملیات مشکوک و دیگر الزامات، مطابقت دارد.

1.12.                        سازمان بین المللی کمیسیون اوراق بهادار (IOSCO)[12]

سازمان بین­المللی واسطه­گران اوراق بهادار (IOSCO) وظیفه تنظیم مقررات و اداره قوانین اوراق بهادار را در کشورهای مربوطه بعهده دارد. در حال حاضر 105 کشور در این سازمان عضویت دارند.درصورتیکه یک مقام دولتی اداره قوانین اوراق بهادار را در یک کشور بعهده نداشته باشد، یک مجموعه خودگردان، نظیر یک سازمان بورس، از آن کشور می­تواند حق رأی داشته باشد. سازمانهای بین المللی و اعضای وابسته نیز در این سازمان مشارکت دارند، اما از امتیازات رأی دهی برخوردار نیستند.

سازمان بین­المللی واسطه­گران اوراق بهادار سه هدف اصلی دارد:

  1. حمایت از سرمایه گذاران؛
  2. اطمینان از وجود بازارهای سالم، کارآمد وشفاف؛
  3. کاهش ریسک سیستماتیک.

 در سال 1992، سازمان بین­المللی واسطه­گران اوراق بهادار یک قطعنامه در خصوص پولشویی به تصویب رسانید. نظیر دیگر سازمانهای بین المللی، سازمان بین­المللی واسطه­گران اوراق بهادار اختیار قانونگذاری ندارد. همانند کمیته بال و انجمن بین­المللی نظار بیمه، این سازمان برای اجرای توصیه­ها در کشورهای مربوطه به اعضای خود تکیه میکند.

1.13.                        تشکیلات مرتبط با امور مبارزه با پولشویی در ایران

شورای عالی مبارزه با پولشویی

بر اساس ماده 4 قانون مبارزه با پولشویی "شورای عالی مبارزه با پولشویی" به ریاست و مسئولیت وزیر امور اقتصادی و دارایی و با عضویت وزیران بازرگانی، اطلاعات، کشور و رئیس بانک مرکزی با هدف هماهنگ  کردن دستگاههای ذی ربط در امر جمع آوری، پردازشو تحلیل اخبار، اسناد و مدارک، اطلاعات و گزارش های واصله، تهیه سیستم های اطلاعاتی هوشمند و شناسایی معاملات مشکوک به منظور مقابله با جرم پولشویی تشکیل گردیده است. وظایف این شورا در بندهای این ماده  به شرح ذیل برشمرده شده است:

1ـ جمع‌آوری و کسب اخبار و اطلاعات مرتبط و تجزیه و تحلیل و طبقه‌بندی فنی وتخصصی آنها در مواردی که قرینه‌ای بر تخلف وجود دارد طبق مقررات.

2ـ تهیه و پیشنهاد آئین‌نامه‌های لازم درخصوص اجراء قانون به هیأت ‌وزیران.

3ـ هماهنگ‌کردن دستگاههای ذیربط و پیگیری اجراء کامل قانون در کشور.

4ـ ارزیابی گزارشهای دریافتی و ارسال به قوه قضائیه در مواردی که به احتمال قوی صحت دارد و یا محتمل آن از اهمیت برخوردار است.

5 ـ تبادل تجارب و اطلاعات با سازمانهای مشابه در سایر کشورها.

همچنین بر اساس تبصره 3 ماده مورد اشاره کلیه آئین‌نامه‌های اجرائی شورای فوق‌الذکر پس از تصویب هیأت‌وزیران برای تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی ذی‌ربط لازم‌الاجراء خواهد بود و متخلف از این امر به تشخیص مراجع اداری و قضائی حسب مورد به دو تا پنج سال انفصال از خدمت محکوم خواهد شد.

واحد اطلاعات مالی[13](FIU)

 واحد اطلاعات مالی: واحدی است  متمرکز و مستقل که مسئولیت دریافت، تجزیه و تحلیل و ارجاع گزارشهای معاملات مشکوک به مراجع ذی ربط را به عهده دارد و بر اساس ماده 38 آئین نامه  اجرایی قانون مبارزه با پولشویی   به منظور انجام اقدامات ذیل در  وزارت امور اقتصادی و دارایی تشکیل شده است:

1-    جمع آوری و اخذ اطلاعات معاملات مشکوک

2-    ارزیابی، بررسی و تحلیل اطلاعات گزارشها و معاملات مشکوک

3-    درج و طبقه بندی اطلاعات در سیستمهای مکانیزه

4-    اعلام مشخصات اشخاص دارای سابقه پولشویی و یا تأمین مالی تروریسم به اشخاص مشمول جهت مراقبت بیشتر و یا قطع همکاری، در صورت درخواست مراجع ذی ربط.

5-    تأمین اطلاعات تحلیل شده مورد نیاز مراجع قضایی، ضابطان و دستگاههای مسئول مبارزه با تروریسم در کشور در صورت درخواست مراجع ذی ربط.

6-    تهیه آمارهای لازم از اقدامات صورت گرفته در جریان مبارزه با پولشویی.

7-    تهیه نرم افزارها و سیستمهای اطلاعاتی مورد نیاز.

8-    تأمین امنیت اطلاعات جمع آوری شده

9-    تبادل اطلاعات با سازمانها و نهادهای بین المللی طبق مقررات.

10- جمع آوری و اخذ تجارب بین المللی.

11- ارسال گزارشهایی که به احتمال قوی صحت دارد یا محتمل آن از اهمیت برخوردار است به دستگاه قضایی.

12- پیگیری گزارشهای ارسالی در مراجع قضایی.

13- ئتهیه پیش نویس برنامه سالانه واحد اطلاعات مالی جهت تصویب شورا.

14- پاسخ به استعلام اشخاص مشمول در اسرع وقت.

15- اعلام نظر در مورد صلاحیت تخصصی مسئولان واحدهای مبارزه با پولشویی پیشنهادی از سوی مدیران اشخاص مشمول.

واحدهای داخلی مسئول مبارزه با پولشویی

بر اساس مفاد ماده 18 آئین نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی، تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی مشمول قانون مبارزه با پولشویی از جمله بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، بانکها، مؤسسات مالی و اعتباری، بورس اوراق بهادار، بیمه ها، بیمه مرکزی، صندوقهای قرض الحسنه، بنیادها وموسسات خیریه و شهرداریها و همچنین دفاتر اسناد رسمی، وکلای دادگستری، حسابرسان، حسابداران، کارشناسان رسمی دادگستری و بازرسان قانونی و نیز هیئت مدیره اتحادیه های صنفی مشاغل غیرمالی، مکلفند واحدی را با توجه به وسعت و گستردگی سازمانی خود به عنوان مسئول مبارزه با پولشویی به,دبیرخانه شورای عالی مبارزه با پولشویی معرفی نمایند.

واحدهای مسئول مبارزه با پولشویی در هر دستگاه به عنوان حلقه ارتباطی میان بخش های مختلف آن سازمان با واحد اطلاعات مالی(FIU)دروزارت امور اقتصادی و دارایی عمل می کند و تمامی کارکنان تحت امر اشخاص مشمول موظفند در صورت مشاهده معاملات و عملیات مشکوک مراتب را بدون اطلاع ارباب رجوع، به واحدهای مسئول مبارزه با پولشویی در آن دستگاه اطلاع دهند. همچنین کارگروه های مسئول مبارزه با پولشویی در اشخاص مشمول موظفند با هماهنگی دبیرخانه شورای عالی مبارزه با پولشویی نسبت به توجیه وآموزش عمومی و اطلاع رسانی به ارباب رجوع در مورد مزایای اجرای قانون برای مردم و تکالیف عمومی ارباب رجوع در این باره به نحو مناسب اقدام و گزارش آن را به دبیرخانه ارسال نمایند.

  
نویسنده : اکبر صفدری ; ساعت ٩:٥٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱/٢۸

روشهای جلوگیری از پول شویی

  1. 1.       روشهای جلوگیری از پول شویی
  2. (Know Your Customer) شناسایی اولیه مشتری
  3. (Customer Due Diligence) شناسایی کامل مشتری
  4. (Risk-Based Approach) رویکرد مبتنی بر ریسک
  5. (Paper Trail) ثبت و نگهداری اطلاعات و رویدادها
  6. Suspicious Transactions(Reports  ) شناسایی و احراز هویت گزارش معاملات مشکوک
  7. (Cash Transaction) استفاده از وجوه نقد و ابزارهای مشابه جهت پرداخت

1.1.    شناسایی اولیه مشتریان

  1. استفاده از رویه های استاندارد و مکانیزه برای شناسایی هر مشتری :
  2. تشکیل پرونده اطلاعاتی برای هر مشتری و ثبت اطلاعات وی در سیستم ها
  3. احراز هویت مشتری در زمان ارائه خدمت
  4. به روز نمودن اطلاعات مشتری طی دوره زمانی
  5. (Beneficial Owner) شناسایی ذینفع واقعی
  6. تجزیه و تحلیل ماهیت و هدف اصلی هر عملیات (معاملات) مالی
  7. کنترل و نظارت بر فعالیت مشتریان بمنظور شناسایی معاملاتی که با پروفایل یا سابقه مالی وی  مطابقت ندارد
  8. ریسک ،(Medium) ریسک متوسط ،(low) دسته بندی مشتریان به سه گروه کم ریسک  بمنظور پیاده سازی رویکرد مبتنی بر ریسک (High) بالا
  9. رویه های مکانیزه بمنظور مانیتور حساب ها و معاملات خاص تناقض با پروفایل ریسک  مشتریان:
  10. دسته بندی معاملات
  11. (Business Activity) فعالیت کسب و کار
  12. میزان دارائی (پول) + تناوب معاملات
  13. مقصد
  14. مسئولیت: مامور تطبیق+اشخاص مسئول
  15. چنانچه کلیه اطلاعات درخواستی قابل دسترس و ذخیره نباشد باید سیستمی بمنظور موانع پیاده  سازی رویه (معاملات الکترونیکی، معاملات نقدی، درخواست چک حامل و ...) تنظیم و
  16. الزامات زیر اجرا شود:
  17. عدم انتشار چک های حامل
  18. ممنوعیت معاملات نقدی بالاتر از سقف مقرر ( 150میلیون ریال )
  19. عدم فروش دارائیهای ثبت نشده

1.2.   شناسایی کامل مشتری

  1. برقراری ارتباط تجاری
  2. معاملات بالاتر از سقف مقرر
  3. مظنون و مشکوک بودن اطلاعات و مستندات شناسایی در دسترس
  4. معاملات متعددی که مجموع ان بیش از سقف مقرر است

1.3.  رویکرد مبتنی بر ریسک

  1. بمنظور داشتن رویکرد مناسب مبتنی بر ریسک جهت مبارزه با پولشویی یا تامین مالی تروریسم،
  2. آیا ازسیستمی که تاحدی شناسایی مشتریان را مورد توجه قرار دهد استفاده می شود؟
  3. آیا در مورد هر عملیات یا معاملات، الزامات قانونی همیشه بطور کامل اجرا می شود؟
  4. آیا ساختار، رویه ها و کنترل ها مطابق با دستورالعمل ها انجام می شود؟
  5. رویکرد مبتنی بر ریسک برای معاملات حسب درخواست اشخاص حقیقی یا حقوقی (موسسات) متفاوت است.

1.4.  نگهداری اطلاعات و رویدادها(Paper Trail )

  1. امکان ردیابی: همه اطلاعات جمع اوری شده در فرایند شناسایی اولیه ذخیره و به مدت ۱۰ سال  در اختیارمراجع ذیربط قرار می گیرد.
  2. اطلاعات جمع اوری شده هنگام ارائه خدمات پایه باید در پایگاه اطلاعاتی ذخیره گردد.
  3. جهت (Unique Archive) هر موسسه مالی باید یک پایگاه اطلاعاتی به نام بایگانی مجزا  ذخیره کلیه اطلاعات تعبیه نماید.
  4. (Back Up) پایگاه مذکور باید در برابر حملات هکری ایمن و بطور دوره ای پشتیبان گیری  شود.
  5. هر سیستم (اجرا، تنظیمات و مشورت دهی) باید قابل ثبت و ردیابی باشد.

1.5.  معاملات نقدی

  1. معاملات نقدی بالاتر از سقف مقرر ممنوع
  2. پرداخت بالاتر از سقف مقرر باید از طریق شبکه مالی (بانک، اداره پست و...) صورت گیرد.
  3. انجام تعداد زیادی از عملیات کمتر از سقف مقرر توسط یک شخص بمنظور مشمول گزارش دهی نشدن مجاز نیست.
  4. ایجادحساب پشتیبان برای مقدار بالاتر ازسقف مقرر مجاز نیست.
  5. افتتاح حساب بانکی بی نام و یا انتشار یا معامله ابزارهای مالی بی نام مجاز نیست.

1.6.   گزارش معاملات مشکوک

واحد اطلاعات مالی استانداردهایی برای ارسال معاملات مشکوک در نظر گرفته است:

  1. بر اساس شاخص معاملات مشکوک
  2. ارسال اطلاعات در قالب فرم های مشخص
  3. ارسال بدون اطلاع مشتری
  4. ارسال اطلاعات بصورت فوری
  
نویسنده : اکبر صفدری ; ساعت ۸:۱٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/۱/٢۸

روشهای مبارزه با پولشویی

  1. مبارزه با پولشویی  نوشته : اکبر صفدری Akbar Safdari

دولتها در چند دهه اخیر دریافتند روشهای سنتی در برخورد با جرایم کافی نیست و یکی از روشهای موثر در کشف جرایم، نظارت بر نحوه هزینه کرد وجوه در کشورهاست. در روش سنتی مبارزه با جرایم، توجه بیشتر بر جلوگیری از وقوع جرم منشأ بود و پس از آنکه جرمی صورت میگرفت مجرم به راحتی میتوانست نسبت به مصرف منافع حاصله از آن با پوشش‌های ساده اقدام نماید. امّا اکنون دولتها با تصویب قوانین و مقررات مبارزه با پولشویی سعی می‌کنند راههای مصرف وجوه حاصل از جرایم را قابل شناسائی و ردیابی سازند.

1.1.     اصول مبارزه با پولشویی عبارتند از:

الف) مستند سازی جریان وجوه و قابل ردیابی نمودن آن:

 به این منظور تلاش می‌شود کلیه وجوه در داخل سیستم بانکی جریان یابد و مردم پرداخت ها و دریافتهای معاملات خود را از طریق سیستم بانکی صورت دهند. در کشورهایی که قوانین مبارزه با پولشویی از سابقه زیادی برخوردار است انجام هر گونه دریافت و پرداخت بیش از سقف مقرر یا معادل آن به سایر ارز های دیگر ممنوع است. سقف مقرر در بسیاری از کشورها معادل 10 هزار دلار امریکا تعیین شده است. علیرغم این محدودیت میزان اجرای این قانون در عمل تا به آنجا پیش رفته است که حتی در معاملات بیش از دو هزار دلار هم مردم و بانکها به راحتی حاضر به قبول وجوه نقد نیستند. با توجه به استفاده مجرمان از کالای گران قیمت (مثل طلا و جواهر، عتیقه و محصولات هنری گران قیمت) به جای وجه نقد دولتها تمامی معاملات مزبور را نیز در حکم وجه نقد تلقی نموده‌اند.به منظور قابلیت ردیابی وجوه کلیه اشخاص مشمول  موظفند در زمان ارائه خدمات پایه  مشتریان خود را شناسایی دقیق نموده و حد مورد انتظار فعالیت آنان را مشخص سازند. اشخاص مشمول موظفند در صورت کوچکترین ابهامی در مورد هویت مشتری و یا آدرس و مشخصات مالی او از ارائه خدمات خودداری نمایند.

همچنین اشخاص مشمول موظفند در زمان ارائه خدمات عادی به مشتریان نسبت به شناسایی اولیه آنان اقدام نمایند. این شناسایی در حدی صورت خواهد گرفت که اطمینان حاصل شود مشخصات ابراز شده از سوی مشتری در مورد هویت خود صحت دارد. در ایران این شناسایی منوط به اخذ کارت ملی و مطابقت آن با مشخصات اعلام شده از سوی مشتری شده است. به عبارت دیگر در صورت اجرای این قانون در هر کشور اخذ خدمات پایه بدون ذکر نام و مشخصات کامل و نیز از طریق الکترونیک و سایر روشهایی که مشتری به صورت کامل احراز هویت نمی‌گردد ممنوع می‌شود.

ب) گزارش دهی معاملات مشکوک[1] (STR)

معاملات و عملیاتی که اشخاص با در دست داشتن اطلاعات و یا دلایل منطقی ظن پیدا کنند که این عملیات و معاملات بمنظور پولشویی انجام می‌شود.

پس از مستند سازی و قابلیت ردیابی مهمترین اصل گزارش دهی معاملات مشکوک است. معاملات مشکوک معاملاتی هستند که پولشویان در فرایند انجام پولشویی به انجام آن مبادرت میورزند امّا این معاملات صرفاً توسط پولشویان صورت نمی‌گیرد و بسیاری از مردم عادی نیز در جریان فعالیت روزمره خود احتمالاً ناچار به انجام آن می‌شوند.

برای مثال ارائه وجه نقد بیش از سقف مقرر نوعی معامله مشکوک است، زیرا دلیلی برای نگهداری وجه نقد توسط اشخاص بیش از سقف مقرر وجود ندارد و اصولاً وجوه نقد در این حد باید از داخل سیستم بانکی جابجا شود. در این حال بطور قطع نمی‌توان گفت هر وجه نقدی بیش از سقف مقرر حتماً حاصل فعالیت مجرمانه استاما بایستی گزارش شود.‍،CTR[2]. معاملات مشکوک معمولاً از تحلیل رفتار مجرمان برای تطهیر وجوه حاصله مشخص می‌گردد. مصادیق معاملات مشکوک در بخشهای مختلف متفاوت است. برای مثال در بانکها موارد مشخصی وجود دارد که مصداق معاملات مشکوک است و در بورس موارد دیگری وجود دارد.

ج‌)     جمع‌آوری و پردازش اطلاعات:

با تصویب قانون و اجرای آن باید مرکزی تأسیس شود تا کلیه اطلاعات مربوط به معاملات مشکوک در آن گردآوری، طبقه بندی، پردازش و تحلیل گردد. این واحد برای افزایش کارآیی و اثر بخشی فعالیت خود و تحلیل و پردازش صحیح اطلاعات باید به بانکهای اطلاعاتی گوناگون دسترسی داشته باشد. در این واحدها بخش اعظم کار توسط سیستمهای اطلاعاتی انجام می‌شود و نیروی انسانی نقش کمی از مجموع عملیات آن را دارد. در عین حال نیروهای این واحدها باید تخصص لازم در مسائل مالی، حقوقی و کامپیوتر داشته باشند. نیروهای این واحدها باید مرتباً تحت آموزش باشند و آخرین شگردهای پولشویی به اطلاع آنان رسانده شود. این واحدها در دنیا به عنوان واحد اطلاعات مالی (FIU)[3] یا پلیس مالی معروف‌اند. اهم وظایف این واحد در ایران عبارت است از:

  1. جمع‌آوری و اخذ اطلاعات معاملات مشکوک.
  2. ارزیابی، بررسی و تحلیل اطلاعات، گزارشها و معاملات مشکوک.
  3. درج و طبقه بندی اطلاعات در سیستمهای مکانیزه.
  4. تأمین اطلاعات مورد نیاز مراجع قضایی و دستگاه های امنیتی.
  5. تهیه آمارهای دقیق از اقدامات صورت گرفته در جریان مبارزه با پولشویی.
  6. تأمین امنیت اطلاعات جمع آوری شده.
  7. تبادل اطلاعات و تجارب با سازمانها و نهادهای بین‌المللی طبق مقررات.
  8. ارسال گزارشهایی که به احتمال قوی صحت دارد یا از اهمیت برخوردار است.
  9. پیگیری گزارشهای ارسالی در مراجع قضایی.
  10. تهیه پیش نویس برنامه سالانه واحد اطلاعات مالی جهت تصویب شورا.

شایان ذکر است معمولاً در واحدهای بزرگی که عملیات مالی گسترده در آنها انجام می‌شود کمیته و یا واحدی تحت عنوان واحد مبارزه با پولشویی یا واحد اطلاعات مالی تشکیل می‌شود تا وظایف محوله به اشخاص مشمول را در آن واحد انجام دهد. در بنگاه‌های کوچکتر این کار به فرد یا افراد خاصی محول میگردد. معمولاً این واحدها وظایف زیر را به عهده دارند:

  1. بررسی و تحقیق و اعلام نظر در مورد گزارشهای ارسالی کارکنان دستگاه ذیربط.
  2. ارسال فوری گزارشهای مزبور در قالب فرمهای مشخص شده به واحد اطلاعات مالی بدون اطلاع ارباب رجوع.
  3. نظارت بر فعالیت مشتریانی که از خدمات پایه استفاده می‌کنند، به منظور شناسائی معاملات مشکوک.
  4. تهیه نرم افزارهای لازم به منظور شناسائی سیستمی معاملات مشکوک.
  5. تأمین اطلاعات تکمیلی مورد نیاز واحد اطلاعات مالی.
  6. صدور بخشنامه های لازم در خصوص اجرای قانون و مقررات مربوط به مبارزه با پولشویی.
  7. بازرسی و نظارت از واحدهای تحت امر به منظور اطمینان از اجرای کامل قوانین و مقررات.
  8. تهیه آمارهای مربوط به اقدامات هر دستگاه در مبارزه با پولشویی و نتایج آن.
  9. ارسال پرونده اشخاصی که در اجرای قانون و مقررات مربوط کوتاهی نمایند به مراجع ذیربط.

10. نگهداری سوابق و گزارشهای مکاتبات مربوط به دستگاه متبوع.

 د) نگهداری اسناد و مدارک:

از دیگر اصول مبارزه با پولشویی نگهداری اسناد و مدارک به مدتی است که قانون و مقررات تعیین می‌نمایند. در ایران هر چند در قانون تجارت نگهداری اسناد و مدارک و صورتهای مالی برای تجار الزامی شده است، امّا جریمه عدم اجرای آن (پرداخت 2 تا 10 هزار ریال جریمه) با توجه به زمان زیادی که از تصویب آن گذشته (حدود 70 سال) و عدم پیش بینی روش بروز رسانی آن بازدارندگی لازم را ندارد.

در قانون مبارزه با پولشویی مصوب مجلس شورای اسلامی این موضوع مورد تأکید قرار گرفته است.همچنین ضوابط مربوط به چگونگی نگهداری اسناد و مدت نگهداری در آئین نامه مدت و طرز نگهداری اوراق بازرگانی اسناد و دفاتربانکها مصوب25/3/89 شورای پول و اعتبار به تفصیل اعلام گردیده است.

ه) تبادل اطلاعات داخلی:

از دیگر اقدامات مربوط به مبارزه با پولشویی در دنیا که نقش بسیار مهمی در کشف جرایم و پولشویی دارد تسهیل تبادل گسترده اطلاعات بین دستگاههای اجرایی با واحد اطلاعات مالی است. در این باره تأکید زیادی وجود دارد که در کشورها نباید هیچ مانعی برای دسترسی واحد اطلاعات مالی به اطلاعات مالی اشخاص وجود داشته باشد. به عبارت دیگر مسائلی همچون رازداری بانکی و یا مخفی نگهداشتن اطلاعات مالی مشتریان و ارباب رجوع از واحد اطلاعات مالی به هیچ وجه محلی از اعراب ندارد. در این باره حتی کشورهایی که زمانی به مخفی نگهداشتن اطلاعات مشتریان حتی در برابر حکم دادگاه معروف بودند امروز مجبور شده‌اند که اطلاعات مشتریان خود را به محض درخواست واحد اطلاعات مالی در اختیار آن واحد قرار دهند.

 و) تبادل اطلاعات با سایر کشورها

در صورت اجرای قانون مبارزه با پولشویی در هر کشور، پولشویان سعی خواهند کرد با انعقاد قراردادها و انجام معاملات با خارج کشور عملیات تعقیب و ردیابی وجوه خود را با اخلال مواجه سازند. زیرا به طور طبیعی جمع آوری و کسب اطلاعات و تحقیق جهت کشف جرم در خارج از  کشور با مشکلاتی همراه است و قطعاً موجب کندی تحقیق خواهد شد. به همین منظور کشورها سعی دارند با انعقاد قراردادهای دو و چند جانبه تبادل اطلاعات مالی در پرونده های خود را به حداکثر رسانده و  موانع را از پیش رو بردارند.

کنوانسیون مبارزه با فساد سازمان ملل متحد که صرفاً با هدف مبارزه با مفاسد مالی بین کشورهای عضو به امضا رسیده آخرین و نهایی ترین قرارداد چند جانبه است که در آن موضوع تبادل اطلاعات، تحقیقات مشترک، تبادل عواید حاصل از جرایم مالی و نیز استرداد متهمان و مجرمان به خوبی در نظر گرفته شده است.

یکی از جرایمی که در این کنوانسیون به عنوان فساد مالی شناخته شده است جرم پولشویی است و در صورت عضویت ایران در آن امکان انجام تبادلات مذکور با حدود 107 کشور دنیا که کنوانسیون را در مراجع قانون گذاری خود پذیرفته‌اند میسر می گردد. مشروط بر آنکه هر عضو بپذیرد که این کنوانسیون را مبنای معاضدت قضایی در امور فوق قرار خواهد داد. هر چند اکثر کشورهای عضو این کنوانسیون را مبنای معاضدت قضایی قرار داده‌اند، امّا تعداد اندکی نیز هر نوع معاضدت قضایی را منوط به قرارداد دوجانبه نموده‌اند.

برخی کشورها نیز با صدور بیانیه های تفسیری پذیرش کلیات آنرا به شکلی که توضیح داده‌اند پذیرفته‌اند. به هر حال لایحه مزبور پس از تصویب هیات وزیران و تصویب مجلس شورای اسلامی مورد اشکال شورای محترم نگهبان قرار گرفته و با اصرار مجلس بر نظر قبلی خود از سال 1385 به مجمع محترم تشخیص مصلحت نظام ارسال شده ولی تاکنون اتخاذ تصمیم نگردیده است.

1.2.     وظایف و اصول الزامی برای بانکها و مؤسسات اعتباری در مبارزه با پو ل‌شویی

مبارزه با پولشویی با کنترل دسترسی به سیستم مالی و جلوگیری از ورود پول کثیف به سیستم مالی آغاز می شود. بنابراین بانک ها هسته اصلی شبکه حفاظت از سیستم مالی محسوب می شوند. در این راستا با عنایت به تجربیات بین المللی در زمینه برنامه های مبارزه با پولشویی، کلیه بانک های خصوصی، دولتی و مؤسسات اعتباری به منظور مبارزه با پولشویی ملزم به رعایت اصولی هستند که مورد توافق عمومی سازما نهای بین المللی فعال در زمینه مبارزه با پولشویی و کلیه کشورهایی است که دارای قانون مبارزه با پولشویی بوده و برنامه های مبارزه با پولشویی را فعالانه دنبال می کنند. این اصول عبارت اند از:

 KYA [4]سازمان خود را بشناسید.

 KYB [5]نوع فعالیت و مبادلات سازمان خود را بشناسید.

[6] KYCمشتری خود را بشناسید.

[7] KYEهمکاران و کارمندان خود را بشناسید.

الف)شناسایی مشتری

1.فرایند شناسایی مشتری های حقیقی

شناسایی مشتری  به معنی احراز هویت مشتری توسط بانک یا مؤسسه اعتباری در هنگام گشایش حساب و ارائه خدمات است. فرایند احراز هویت مشتری را می توان به تفکیک زیر بیان کرد:

- اخذ اسناد رسمی هویتی معتبر از مشتری در هنگام گشایش حساب و ارائه خدمت.

-بررسی منبع وجوه برای گشایش حساب با مبالغ بالا،

-شناسایی مالکان ذ ینفع حساب،

-دقت نظر در نزدیکی محل اقامت یا محل کار مشتری به بانک یا مؤسسه اعتباری مورد مراجعه،

-تأیید محل اقامت یا کار مشتری با استعلام یا سؤال از نهادهای خدمات شهری (مخابرات، آب یا برق)،

-جمع آوری اطلاعات کافی درباره حرفه مشتری به منظور سنجش و تطبیق گردش حساب مشتری با نوع فعالیت اقتصادی آن،

-کنترل و تأیید بانک های عامل واریزکننده وجوه به حساب مشتری،

2.فرایند شناسایی مشتری های حقوقی

از آنجا که ریسک اشخاص حقوقی بسیار بیشتر از اشخاص حقیقی است، بنابراین لازم است ضوابط بانک ها و مؤسسات اعتباری برای شناسایی مشتری های حقوقی دقیق تر از ضوابط حاکم برای شناسایی و احراز هویت مشتر یهای حقیقی باشد. در مورد اشخاص حقوقی شناسایی شامل موارد زیر می شود:

-نام و نشانی کامل شخص حقوقی با اخذ اسناد رسمی مربوطه،

-نوع شخصیت حقوقی و ساختار آن؛ نوع و حوزه فعالیت آن با اخذ اسناد معتبر،

-نام، نشانی و سمت کلیه کسانی که حق امضا و برداشت از حساب شرکت را دارند،

-نام و مشخصات مدیران، سهامداران عمده، بازرسان و حسابداران رسمی شرکت،

-احراز هویت فردی که به نمایندگی از طرف شرکت اقدام به افتتاح حساب می نماید،

2.فرایند شناسایی مشتر یهای متقاضی صدور حواله

با عنایت به اینکه حواله از مرسوم ترین ابزارهای نقل و انتقال وجوه غیرقانونی است، بنابراین بانک‌ها و مؤسسات مالی فعال در این زمینه باید، مشتری های متقاضی صدور حواله را به دقت شناسایی کنند. بر این اساس و به منظور شناسایی متقاضیان صدور حواله، بررسی موارد زیر از طرف بانک یا مؤسسه مالی الزامی است:

-نام و نشانی کامل متقاضی صدور حواله از طریق اخذ مدارک رسمی هویت،

-شماره حساب متقاضی انتقال وجه،

-نام و نشانی کامل و شماره حساب دریافت کننده حواله،

-درج اطلاعات فوق در طول مسیر پرداخت در سند انتقال (حواله)،

-بررسی و کنترل میزان، تعداد و مقصد حواله هایی که مشتری طی یک دوره معین از طریق یک بانک یا مؤسسه مالی و شعبه های آنها حواله نموده است،

ب)طبقه بندی مشتری ها بر مبنای ریسک

ضوابط دقیق برای مشتری های پرخطر بر اساس توصیه های گروه ویژه اقدام مالی ضوابط شناسایی مشتری باید مبتنی بر ریسک باشد. بر این اساس سختگیری و دقت در پذیرش مشتری باید متناسب با مشخصات و پیشینه حرفه ای وی باشد. در این راستا کنترل های مورد نیاز از سوی بانک یا مؤسسه اعتباری باید بر اساس انواع ریسک باشد: از جمله ریسک مشتری، ریسک محصول یا خدمتی که به مشتری ارائه می شود و ریسک منطقه فعالیت بانک یا مؤسسه اعتباری ارائه دهنده خدمت به مشتری.

1.مشتری های پرریسک

با عنایت به ریسک های فوق، بانک ها باید قادر به اداره و هدایت یک برنامه ارزیابی ریسک باشند و اطمینان یابند که کنترل های اعمال شده متناسب با سطح ریسک مشتری است. در این راستا شناسایی مشتری ها، محصولات و خدمات مالی پرریسک بسیار مهم است. بر این اساس، مشتریانی که به طور سنتی به عنوان مشتری پرریسک محسوب می شوند، عبارت اند از:

-سازمان های مالی غیربانکی، سازمان های غیردولتی مانند خیریه ها،

-شرکتهای برون مرزی،

-شرکت های سهامی که سهام آنها بی نام است،

-فعالان اقتصادی که خدمات خود را به صورت نقدی ارائه می دهند،

2.محصولات و خدمات مالی پرریسک

محصولات و خدمات مالی پر ریسک، خدمات بانکی و ابزارهای پولی  هستند که بانک در اختیار مشتریان خود قرار می دهد. این محصولات و خدمات می‌توانند به راحتی در دسترس پول شویان نیز قرار گیرند و آنها از این طریق اقدام به پولشویی نمایند. بر این اساس این خدمات از نظر خطر پولشویی پرریسک محسوب می شوند. از جمله این خدمات عبارت اند از:

- در این خصوص، بانک ها به منظور تعیین ریسک حساب های کارگزاری خارجی خود، باید نکاتی را در نظر بگیرند، از جمله: موقعیت محلی بانک طرف حساب و ماهیت مجوز بانک کارگزار، برنامه های کنترلی و ردیابی بانک کارگزار برای مقابله با فعالیت های پولشویی و وسعت مقررات و نظارت بانکی در کشور محل استقرار بانک کارگزار.

- روابط بانکی خصوصی. گاهی بانکها، خدمات و محصولات مالی را به شکل خصوصی در اختیار برخی مشتری های خاص (دولتمردان، دفاتر وکالت، مشاوران سرمایه گذاری، شرکت های سرمایه گذاری شخصی و صندوق های مشترک سرمایه گذاری) قرار می دهند. این مشتریان حساب های بانکی خصوصی نزد بانک باز کرده و از این طریق، خدمات خصوصی دریافت می‌کنند. نظر به ریسک فعالیتهای این گروه از مشتریان لازم است کنترل حساب های آنها و خدمات خاصی که به آنها ارائه می‌شود، بیشتر مراقبت شود. از جمله چک های پشت نویسی شده و مراجع بانکی آنها باید مورد تأیید قرار گیرند. همچنین آگاهی از منابع ثروت مشتری، نیازها و مبادلات مورد انتظار مشتری بسیار با اهمیت است. بر این اساس سطح انتظار و نوع مبادلات مشتریان خاص باید مستند شود. نظر به اینکه روابط بانکی خصوصی ممکن است پیچیده باشد، لازم است سیستم کنترل و گزارش‌دهی فعالیت‌های مشکوک به گونه ای طراحی شود که قادر به ارزیابی صحیح کلیه فعالیت های این گروه از مشتری ها باشد.

- بانکداری الکترونیکی. این حوزه از بانکداری به علت سرعت و وسعت جغرافیایی انجام عملیات نسبت به فعالیت های پولشویی بسیار آسیب پذیر است. بنابراین لازم است در این حوزه نقل و انتقالات وجوه توسط بانک ها و مؤسسات مالی، مورد دقت نظر بیشتری قرار گیرد؛ از جمله: نقل و انتقالات الکترونیکی وجوه از مکان مالی امن به موقعیت جغرافیایی پرخطر یا برعکس که بدون هیچ دلیل اقتصادی و حرفه ای یا بدون تطابق با فعالیت های حرفه ای و سوابق کاری مشتری صورت می پذیرد. نقل و انتقالات مبالغ جزئی که به دفعات بسیار به حساب مشتری وارد می‌شود و خیلی سریع و با استفاده از خطوط انتقالی از حساب مشتری به حساب دیگری در یک شهر یا کشور دیگر منتقل می شود، در حالی که این انتقالات منطبق با حرفه و کسب وکار مشتری نیست؛ ورود الکترونیکی مبالغ قابل توجه به حساب یک مشتری خارجی بدون دلیل روشن؛ انتقال وجوه بدون شرح، به دفعات و یا با الگوهای غیرمعمول؛ و در نهایت، دریافت ها و پرداخت های الکترونیکی به / از حساب مشتری بدون ارتباط آشکار با قراردادهای قانونی خرید و فروش کالا و خدمات.

3.مناطق پرریسک

به طور کلی برای اجرای یک برنامه مؤثر ضد پولشویی، شناخت مناطق پرریسک ضروری است. مناطقی که در نزدیکی مرزهای خارجی قرار دارند و مناطقی که فعالیت های مجرمانه، مانند قاچاق، بیشتر در آنجا صورت می گیرد از جمله مناطق پرریسک شناخته می شوند. بنابراین بانک ها و مؤسسات اعتباری فعال در این مناطق باید در شناسایی مشتریان خود دقت عمل بیشتری داشته باشند. همچنین بانک ها و مؤسسات اعتباری و شعبه های آنها در سایر مناطق نیز می بایست نسبت به نقل و انتقالات وجوه به/ از بانک‌ها و مؤسسات اعتباری فعال در مناطق پرریسک، کنترل و نظارت بیشتری داشته باشند.

 ج)نظارت سیستمی بر گردش عملیات مشتری به منظور تشخیص موارد مشکوک

به منظور شناسایی موارد مشکوک به پولشویی لازم است بانک ها و مؤسسات اعتباری دارای یک سیستم نظارت بر گردش عملیات بانکی مشتری باشند. در این راستا و از آنجا که شناسایی و کنترل گردش عملیات مشتری، فرایندی مستمر است؛ لازم است مؤسسات مذکور با نصب نرم افزارهای ویژه مبارزه با پولشویی، اطلاعات اخذ شده از مشتریان را مدیریت کنند. از جمله ویژگی های نرم افزارهای فوق، قابلیت جمع آوری، تجزیه و تحلیل، نمایش و عرضه اطلاعات و شناسایی موارد مشکوک است. نرم افزارهای مذکور به گونه ای طراحی شده اند که امکان بررسی و کنترل حساب ها و گردش عملیات بانکی مشتریان به صورت مستمر و در کوتاه ترین زمان را فراهم می سازند. از جمله مواردی که در بررسی موارد مشکوک به بررسی دقیق تر و کسب اطلاعات بیشتری از مشتری نیاز دارد، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

-وجوه انتقالی فاقد اطلاعات متقاضی (نام، نشانی و شماره حساب) در سند انتقال وجه (حواله)،

-معاملات کلان پیچیده و غیرمتعارف فاقد توجیه اقتصادی وقانونی،

-عملیات بانکی و معاملات انجام شده در مناطق فاقد قوانین استاندارد برای مبازره با پولشویی،

-نگهداری غیرمنطقی حساب از طریق اتباع خارجی،

-معاملات انجام شده از طریق روابط کارگزاری،

-معاملات غیرحضوری از طریق بانکداری الکترونیکی واینترنتی.

د)تجهیز سیستم گزارش دهی استاندارد و گزارش موارد مشکوک به مراجع صلاحیت دار

به طورکلی برای اجرای یک برنامه مؤثر ضد پولشویی، باید کلیه مؤسسات مالی به یک سیستم گزارش‌دهی مجهز باشند. سیستمی که بر اساس قواعد و استانداردهای ازپیش تعیین شده ای طراحی شده باشد، به این معنی که معیارها و ویژگی هایی که بر پایه آنها معامله ای مشکوک تلقی میشود، از قبل مشخص و برای سیستم تعریف شود. سیستم بر اساس معیارها و ویژگی های فوق تنظیم شده و گردش عملیات مشتر یها را به طور خودکار کنترل میکند. درصورتی که سیستم، معیارهای مورد نظر را شناسایی کند، به طور خودکار اعلام خطر کرده و هشدار می دهد.

 در این راستا لازم است کلیه بانک ها و مؤسسات اعتباری یک بخش کنترل و تطبیق داشته باشند. این بخش مسئول تطبیق فعالیت مؤسسات مذکور با قانون و مقررات ضد پولشویی می باشد. همچنین وجود یک بخش برای کنترل و شناسایی موارد مشکوک مورد نیاز است. علاوه بر این، سیستم گزار‌ش‌دهی مناسب به همراه ضبط و نگهداری سوابق و گزارش موارد مشکوک از الزامات موفقیت مؤسسات مالی در زمینه مبارزه با پولشویی است.

هـ)سیستم گزار ش دهی موارد مشکوک

یکی از وظایف و راهکارهای بانک ها و مؤسسات اعتباری برای مبارزه با پولشویی، گزار شدهی موارد مشکوک است. البته منظور این نیست که مؤسسات مذکور مشخص کنند مبادلات بانکی دقیقاً مرتبط با پولشویی است؛ بلکه منظور این است که مراقبت نمایند مبادلات بانکی منطبق و متناسب با نوع فعالیت اقتصادی و کسب وکار مشتری باشد. در این راستا از آنجا که سیستم جمع آوری اطلاعات نقش مهمی در گزار شدهی مناسب دارد، بنابراین سیستم گزار شدهی باید حاوی اطلاعات مفیدی از جمله موارد زیر باشد:

-هویت و مشخصات کامل مشتری منطبق بر مدارک شناسایی معتبر، نشانی و شماره تلفن مشتری،

-اطلاعات مربوط به عملیات شامل تاریخ انجام معامله؛ موضوع مورد معامله و ارزش آن؛ شماره حساب سایر اشخاص مرتبط با معامله؛ نوع معامله (نقدی، الکترونیکی، ارزی)؛ اطلاعات مربوط به حساب (نوع حساب، تاریخ افتتاح و وضعیت گردش حساب)؛ شماره حساب و کد شعبه یا مؤسسه مالی انجام دهنده معامله،

-اطلاعات مربوط به معامله کننده شامل مشخصات هویتی، مدارک هویتی، شماره مدارک هویتی، شغل، نشانی کامل وتلفن مشتری.

انواع گزارش های مفید جهت شناسایی موارد مشکوک

سیستم گزارش دهی را می توان به گونه ای طراحی کرد که گزارش های متعددی از آن استخراج شود. از جمله گزارش هایی که جهت شناسایی موارد مشکوک به بانکداران کمک میکند، گزارش انتقالات نقدی، گزارش روزانه و سوابق انتقالات الکترونیکی (تلفن، سوئیفت 10 و اینترنت)، گزارش حجم ابزارهای پولی استفاده شده توسط مشتریان و گزارش سرعت گردش وجوه یا گردش حساب مشتر یها.

و)گزارش انتقالات نقدی

با استخراج گزارش هایی از فعالیت نقدی مشتری (که بیش از یک مبلغ معین باشد) تراکنش های مشکوک شناسایی می شوند. در این راستا یکی از ابزارهای مرسوم به کارگیری نرم افزارهایی است که به گونه ای طراحی شده اند که قادر به فیلترکردن موارد زیر هستند:

-انتقالات نقدی چندگانه روزانه به حساب مشتری که مجموع آنها بیش از سقف تعیین شده در مقررات مبارزه با پولشویی باشد.

-انتقالات نقدی منفرد یا چندگانه روزانه به حساب مشتری که نزدیک سقف تعیین شده در مقررات مبارزه با پولشویی باشد.

-انتقالات نقدی جزئی به حساب مشتری که در مجموع طی یک دوره زمانی کوتاه ( 15 روز) مبلغ قابل توجهی شود.

ز)گزار شهای روزانه و سوابق انتقالات الکترونیکی

ابزار دیگری که برای شناسایی موارد مشکوک به کار میرود، گزارش گیر ی روزانه و سوابق انتقالات الکترونیکی (تلفن، سوئیفت و اینترنت) وجوه به حساب مشتری است. بررسی دوره ای اطلاعات فوق در شناسایی فعالیتهای بانکی غیرمعمول مشتری مؤثر است. بر این اساس خروجی بیشتر سیستم های نرم افزاری موجود برای مقابله با پولشویی، شامل گزارش های استانداردی است که فعالیت های مشکوک را فیلتر می کنند. این گزارش ها به طورکلی متمرکز بر مشخص کردن موقعیت های جغرافیایی پرخطر و نقل و انتقالات الکترونیکی مبالغ بالا توسط مشتری است. بر این اساس ضروری است که بانک ها با توجه به نوع مشتری های خود و حجم انتقالات الکترونیکی مشتری معیارهای خود را برای فیلتر حجم انتقالات الکترونیکی هر نوع مشتری (شخصی و شرکتی) مشخص کنند و نرم افزار مناسب برای فیلترکردن انتقالات الکترونیکی مشکوک فراهم نمایند.

ح)گزار شهای حجم ابزارهای پولی استفاده شده به وسیله مشتریان و سرعت گردش حساب مشتری

گزارش های مفیدی که لازم است در خصوص حجم ابزارهای پولی استفاده شده به وسیله مشتری تهیه شود عبارتند ار:

-ثبت و ضبط اطلاعات مربوط به فروش ابزارهای پولی (چکهای بانکی، چکهای مسافرتی، حواله و ...) می تواند به بانکداران برای تشخیص امکان ایجاد تشکیلات پولی توسط پول شویان از طریق خرید ابزارهای فوق کمک کند. با بررسی دوره ای این سوابق، فعالیت های مشکوک مشتری قابل شناسایی خواهد شد.

-گزارش های مربوط به سرعت گردش وجوه یا گردش حساب مشتری، منعکس کننده کل بدهکاری و بستانکاری حساب مشتری و دفعات بدهکاری و بستانکاری حساب مشتری در یک دوره مشخص (یک ماه)است. با کمک گزارش های فوق، مشتریانی که گردش حساب بسیار بالا و غیرمعمول دارند قابل شناسایی و ردیابی خواهند بود.

ط)موارد مشکوک به پولشویی در بانکها و مؤسسات اعتباری

از جمله موارد مشکوک به پولشویی از طریق بانکها و مؤسسات اعتباری که لازم است به مراجع ذی صلاح گزارش داده شود عبارت اند از:

-وجود انواع حساب به نام مشتری در بانک یا مؤسسه اعتباری واحد در یک منطقه،

-افتتاح حسا بهای متعدد و سپرده گذاری در آنها،

-گردش عملیات بسیار بالای حساب که تناسبی با حرفه مشتری نداشته باشد،

-سپرده گذاری به دفعات و برداشت یکجا و عمده،

-ارائه چک های ظهرنویسی شده متعدد به بانک برای وصول به حساب مشتری،

-مراجعات متعدد به صندوق امانات بانک،

-پیشنهاد رشوه برای انجام عملیات مشکوک،

-امتناع مشتری از ارائه اصل مدارک هویتی،

-بروز وقفه در ارائه مدارک ثبتی شرکت،

-تبدیل اسکناس های ریز به اسکنا سهای درشت در حجم بالا،

-تقاضای انتقال وجوه ارزی با مبالغ بالا به خارج از کشور بدون ارتباط با حرفه مشتری،

-تغییر ناگهانی الگوی مبادلات ارزی مشتری و عدم تطابق آن با فعالیتهای معمول وی،

-ورود یا سپرده گذاری مبالغ قابل توجه وجوه به حساب مشتری از طریق چک های بانکی، حواله و یا انتقال تلفنی نامتناسب با نوع کار و فعالیت اقتصادی صاحب حساب،

-تفاوت قابل توجه الگوی سپرده های نقدی یک بنگاه خرده فروشی در یک محله با بنگاه مشابه در همان محل،

-نقل و انتقال غیرمعمول وجوه بین حسا بهای مرتبط،

-تقاضای مبالغ قابل توجه چک بانکی، حواله یا چک های مسافرتی به میزان سقف تعیینی در مقررات توسط مشتری،

  
نویسنده : اکبر صفدری ; ساعت ۱٠:٠٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱/٢٧

آشنایی با قوانین و مقررات مبارزه با پولشویی در بانکها

 

  1. آشنایی با قوانین  و مقررات مبارزه با پولشویی در بانکها نوشته : اکبر صفدری Akbar Safdari

قانون مبارزه با پول شویی

ماده ١- اصل بر صحت و اصالت معاملات تجاری موضوع ماده ( ٢) قانون تجارت است ، مگر آن که براساس مفاد این قانون خلاف آن به اثبات برسد . استیلای اشخاص بر اموال و دارایی اگر توام با ادعای مالکیت شود دال بر ملکیت است.

ماده ٢- جرم پول شویی عبارت است از :

الف- تحصیل، تملک، نگهداری یا استفاده از عواید حاصل از فعالیت های غیر قانونی با علم به این که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتیجه ارتکاب جرم به دست آمده باشد.

ب- تبدیل ، مبادله یا انتقال عوایدی به منظور پنهان کردن منشأ غیر قانونی آن با عل م به این که به طور مستقیم یا غیر مستقیم ناشی از ارتکاب جرم بوده با کمک به مرتکب به نحوی که وی مشمول آثار و تبعات قانونی ارتکاب آن جرم نگردد.

ج- اخفاء یا پنهان یا کتمان کردن ماهیت واقعی، منشأ، منبع، محل، نقل و انتقال، جابه جایی یا مالکیت عوایدی که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتیجه جرم تحصیل شده باشد.

ماده ٣- عواید حاصل از جرم به معنای هر نوع مالی است که به طور مستقیم یا غیر مستقیم از فعالیت های مجرمانه به دست آمده باشد.

ماده ۴- به منظور هماهنگ کردن دستگاه های ذی ربط در امر جمع آوری، پردازش و تحلیل اخبا ر، اسناد و مدارک، اطلاعات و گزارش های واصله، تهیه سیستم های اطلاعاتی هوشمند، شناسایی معاملات مشکوک و به منظور مقابله با جرم پول شویی شورای عالی مبارزه با پول شویی به ریاست و مسئولیت وزیر امور اقتصادی و دارایی و با عضویت وزرای بازرگانی، اطلاعات، کشور و رئ یس بانک مرکزی با وظایف ذیل تشکیل می گردد:

١- جمع آوری و کسب اخبار و اطلاعات مرتبط و تجزیه و تحلیل و طبقه بندی فنی و تخصصی

آن ها در مواردی که قرینه ای بر تخلف وجود دارد طبق مقررات.

٢- تهیه و پیشنهاد آیین نامه های لازم درخصوص اجرای قانون به هیات وزیران.

٣- هماهنگ کردن دستگاه های ذی ربط و پیگیری اجرای کامل قانون در کشور.

۴- ارزیابی گزارش های دریافتی و ارسال به قوه قضاییه در مواردی که به احتمال قوی صحت دارد

یا محتمل آن از اهمیت برخوردار است.

.( ۵- تبادل تجارب و اطلاعات با سازمان های مشابه در سایر کشور ها در چارچوب مفاد ماده ( ١١

تبصره ١- دبیر خانه شورای عالی در وزارت امور اقتصادی و دارایی خواهد بود.

تبصره ٢- ساختار و تشکیلات اجرایی شورا متناسب با وظایف قانونی آ ن با پیشنهاد شورا به تصویب هیات زیران خواهد رسید.

تبصره ٣- کلیه آیین نامه های اجرایی شورای فوق الذکر پس از تصویب هیا ت وزیران برای تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی ذی ربط لازم الاجرا خواهد بود . متخلف از این امر به تشخیص مراجع اداری و قضایی حسب مورد به دو تا پنج سال انفصال از خدمت مربوط محکوم خواهد شد.

ماده ۵- کلیه اشخاص حقوقی از جمله بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، بانک ها، م وسسات مالی و اعتباری، بیمه ها، بیمه مرکزی، صندوق های قرض الحسنه، بن یاد ها و موسسات خیریه و شهرداری ها مکلفند آیین نامه های مصوب هیات وزیران در اجرای این قانون را به مورد اجرا گذارند.

ماده ۶- دفاتر اسناد رسمی، وکلای دادگستری، حسابرسان، حسابداران، کارشناسان رسمی دادگستری و بازرسان قانونی مکلفند اطلاعات مورد نیاز در اجرای این قانون را که هیات وزیران مصوب می کنند، حسب درخواست شورای عالی مبارزه با پول شویی ، ارایه نمایند.

ماده ٧- اشخاص، نهادها و دستگاه های مشمول این قانون (موضوع مواد ۵ و ۶) بر حسب نوع فعالیت و ساختار سازمانی خود مکلف به رعایت موارد زیر هستند:

الف- احراز هویت ارباب رجوع و در صورت اقدام توسط نماینده یا وکیل، احراز سمت و هویت نماینده و وکیل و اصیل در مواردی که قرینه ای بر تخلف وجود دارد.

تبصره : تصویب این قاون ناقض مواردی که در سایر قوانین و مقررات احراز هویت الزامی شده است، نمی باشد.

ب- ارایه اطلاعات، گزارش ها، اسناد و مدارک مربوط به موضوع این قانون به شورای عالی مبارزه با پول شویی در چارچوب آیین نامه مصوب هیات وزیران.

ج- گزارش معاملات و عملیات مشکوک به مرجع ذی صلاحی که شورای عالی مبارزه با پول شویی تعیین می کند.

د- نگهداری سوابق مربوط به شناسایی ارباب رجوع، سوابق حساب ها، عملیات و معاملات به مدتی که در آیین نامه اجرایی تعیین می شود.

ه - تدوین معیاره ای کنترل داخلی و آموزش مدیران و کارکنان به من ظور رعایت مفاد این قانون و آیین امه های اجرایی آن.

ماده ٨- اطلاعات و اسناد گرد آوری شده در اجرای این قانون، صرفًا در جهت اهداف تعیین شده در قانون مبارزه با پول شویی و جرایم منشا آن مورد استفاده قرار خواهد گرفت ، افشای اطلاعات یا استفاده از آن به نفع خود یا دیگری به طور مستقیم یا غیر مستقیم توسط ماموران دولتی یا سایر اشخاص مقرر در این قانون ممنوع بوده و متخلف به مجازات مندرج در قانون مجازات انتشار و افشای اسناد1353 ، محکوم خواهد شد. /١١/ محرمانه و سری دولتی مصوب ٢٩

ماده ٩- مرتکبین جرم پول شویی علاوه بر استرداد درآمد و عواید حاصل از ارتکاب جرم مشتمل بر اصل و منافع حاصل (و اگر موجود نباشد ، مثل یاقمت آن ) به جزای نقدی به میزان یک چهارم عواید حاصل از جرم محکوم می شوند که باید به حساب درآمد عمومی نزد بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران واریز گردد.

تبصره ١- چنان چه عواید حاصل به اموال دیگری تبدیل یا تغییر یا تغییر یافته باشد، همان اموال ضبط خواهد شد.

تبصره ٢- صدور و اجرای حکم ضبط دارایی و منافع حاصل از آن در صو رتی است که متهم به لحاظ جرم منشأ ، مشمول این حکم قرار نگرفته باشد.

تبصره ٣- مرتکبین جرم منشأ ، در صورت ارتکاب جرم پول شویی ، علاوه بر مجازات های مقرر مربوط به جرم ارتکابی، به مجازات های پیش بینی شده در این قانون نیز محکوم خواهند شد.

ماده ١٠ - کلیه اموری که در اجرای این قانون نیاز به اقدام یا مجوز قضایی دارد باید طبق مق ررات انجام پذیرد. قوه قضاییه موظف است طبق مقررات همکاری نماید.

ماده ١١ - شعبی از دادگاه های عمومی در تهران و در صورت نیاز در مراکز استان ها به امر رسیدگی به جرم پول شویی و جرایم مرتبط اختصاص می یابد . اختصاصی بودن شعبه مانع رسیدگی به سایر جرایم نمی باشد.

ماده ١٢ - در مواردی که بین دولت جمهوری اسلامی ایران و سایر کشورها قانون معاضدت قضایی و اطلاعاتی در امر مبارزه با پول شویی تصویب شده باشد، همکاری طبق شرایط مندر ج در توافقنامه صورت خواهد گرفت.

قانون فوق مشتمل بر دوازده ماده و هفت تبصره در جلسه علنی روز سه ش نبه مورخ دوم بهمن ماه یکهزار و سیصد و هشتاد و شش مجلس اسلامی تصویب ودر تاریخ17/11/1386 به تایید شورای نگهبان رسید.

غلامعلی حدادعادل

رئیس مجلس شورای اسلامی

 

آیین نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی مصوب 18 آذر 1388

فصل اول ـ تعاریف

ماده1ـ در این آیین‌نامه اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می‌گردند:

الف ـ قانون: قانون مبارزه با پولشویی ـ مصوب 1386 ـ

ب ـ ارباب رجوع: مشتری و یا هر شخص اعم از اصیل، وکیل یا نماینده قانونی که برای برخورداری از خدمات، انجام معامله، نقل و انتقال وجوه و اموال گران قیمت (نظیر طلا، جواهرات، عتیقه و آثار هنری گرانبها و غیره) به اشخاص حقیقی و حقوقی...

 مشمول قانون مراجعه می‌نماید.

ج ـ شناسایی اولیه: تطبیق و ثبت مشخصات اظهارشده توسط ارباب رجوع با مدارک شناسایی و درصورت اقدام توسط نماینده یا وکیل علاوه بر ثبت مشخصات وکیل یا نماینده، ثبت مشخصات اصیل.

د ـ شناسایی کامل: شناسایی دقیق ارباب رجوع به هنگام ارایه خدمات پایه به شرح مذکور در بندهای (د) و (هـ) ماده (3) این آیین‌نامه.

هـ ـ مؤسسات اعتباری: بانکها (اعم از بانکهای ایرانی و شعب و نمایندگی بانکهای خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، مؤسسات اعتباری غیربانکی، تعاونیهای اعتبار، صندوقهای قرض‌الحسنه، شرکت لیزینگ، شرکتهای سرمایه‌پذیر، صرافی‌ها و سایر اشخاص حقیقی و حقوقی که به امر واسطه‌گری وجوه اقدام می‌نمایند.

و ـ معاملات و عملیات مشکوک: معاملات و عملیاتی که اشخاص با در دست داشتن اطلاعات و یا قراین و شواهد منطقی ظن پیدا کنند که این عملیات و معاملات به منظور پولشویی انجام می‌شود.

تبصره ـ قراین و شواهد منطقی عبارت است از شرایط و مقتضیاتی که یک انسان متعارف را وادار به تحقیق درخصوص منشأ مال و سپرده‌گذاری یا سایر عملیات مربوط می‌نماید. برخی از این عملیات و معاملات مشکوک عبارتند از:

1ـ معاملات و عملیات مالی مربوط به ارباب رجوع که بیش از سطح فعالیت موردانتظار وی باشد.

2ـ کشف جعل، اظهار کذب و یا گزارش خلاف واقع از سوی ارباب رجوع قبل یا بعد از آنکه معامله‌ای صورت گیرد و نیز در زمان اخذ خدمات پایه.

3ـ معاملاتی که به هر ترتیب مشخص شود ذینفع واقعی حداقل یکی از متعاملین ظاهری آن شخص یا اشخاص دیگری بوده‌اند.

4ـ معاملات تجاری بیش از سقف مقرر که با موضوع فعالیت ارباب رجوع و اهداف تجاری شناخته شده از وی مغایر باشد.

5 ـ معاملاتی که اقامتگاه قانونی طرف معامله در مناطق پرخطر (از نظر پولشویی) واقع شده باشد.

6 ـ معاملات بیش از سقف مقرر که ارباب رجوع، قبل یا حین معامله از انجام آن انصراف داده و یا بعد از انجام معامله بدون دلیل منطقی نسبت به فسخ قرارداد اقدام نماید.

7ـ معاملاتی که طبق عرف کاری اشخاص مشمول، پیچیده، غیرمعمول و بدون اهداف اقتصادی واضح می‌باشد.

ز ـ سقف مقرر: مبلغ یکصد و پنجاه میلیون (150.000.000) ریال وجه نقد یا معادل آن به سایر ارزها و کالای گرانبها هیئت وزیران در صورت نیاز، سقف مذکور را با توجه به شرایط اقتصادی کشور تعدیل خواهدنمود.

ح ـ وجه نقد: هرگونه مسکوک و اسکناس و انواع چکهایی که نقل و انتقال آنها مستندنشده و غیرقابل ردیابی باشد، از قبیل چکهای عادی در وجه حامل و سایر چکهایی که دارنده آن غیرذینفع اولیه باشد (ازقبیل چکهای پشت‌نویس شده توسط اشخاص ثالث، انواع چک پول و چک مسافرتی و ایران چک و موارد مشابه).

ط ـ اشخاص مشمول: تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی موضوع مواد (5) و (6) قانون از جمله بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، بانکها، مؤسسات مالی و اعتباری، بورس اوراق بهادار، بیمه‌ها، بیمه مرکزی، صندوقهای قرض‌الحسنه، بنیادها و موسسات خیریه و شهرداریها و همچنین دفاتر اسناد رسمی، وکلای دادگستری، حسابرسان، حسابداران، کارشناسان رسمی دادگستری و بازرسان قانونی.

ی ـ مشاغل غیرمالی: اشخاصی که معاملات زیادی را به صورت نقدی انجام داده و از نظر پولشویی در معرض خطر قرار دارند از قبیل پیش‌فروشندگان مسکن یا خودرو، طلافروشان، فروشندگان خودرو و فرشهای گران‌قیمت و فروشندگان عتیقه و محصولات فرهنگی گران‌قیمت.

ک ـ خدمات پایه: خدماتی که طبق مقررات، پیش‌نیاز و لازمه ارائه سایر خدمات توسط اشخاص مشمول می‌باشد و پس از آن ارباب رجوع به منظور اخذ خدمات مکرر و متمادی به اشخاص مشمول مراجعه می‌کنند، نظیر افتتاح هر نوع حساب در بانکها، اخذ کد معاملاتی در بورس اوراق بهادار، اخذ کد اقتصادی، اخذ کارت بازرگانی و جواز کسب.

ل ـ شناسه ملی اشخاص حقوقی: شماره منحصر به فردی که براساس تصویب‌نامه شماره 16169/ت39271هـ مورخ 29/1/1388 به تمامی اشخاص حقوقی اختصاص می‌یابد.

م ـ شماره فراگیر اشخاص خارجی: شماره منحصر به فردی که مطابق تصویب‌نامه شماره 16173/ت40266هـ مورخ 29/1/1388 به تمامی اتباع خارجی مرتبط با جمهوری اسلامی ایران توسط پایگاه ملی اطلاعات اتباع خارجی اختصاص می‌یابد.

ن ـ شورا: شورای عالی مبارزه با پولشویی.

س ـ دبیرخانه: دبیرخانه شورای عالی مبارزه با پولشویی به شرح مذکور در ماده (37).

ع ـ واحد اطلاعات مالی: واحدی متمرکز و مستقل که مسئولیت دریافت، تجزیه و تحلیل و ارجاع گزارشهای معاملات مشکوک به مراجع ذی‌ربط را به عهده دارد به شرح مذکور در ماده (38).

فصل دوم ـ شناسایی ارباب رجوع

ماده2ـ مؤسسات اعتباری، بیمه‌ها و شرکت بورس موظفند هنگام ارائه تمامی خدمات و انجام عملیات پولی و مالی حتی کمتر از سقف مقرر ازجمله انجام هرگونه دریافت و پرداخت، حواله وجه، صدور و پرداخت چک، ارائه تسهیلات، صدور انواع کارت دریافت و پرداخت، صدور ضمانت‌نامه، خرید و فروش ارز و اوراق گواهی سپرده و اوراق مشارکت، قبول ضمانت و تعهد ضامنان به هر شکل از قبیل امضای سفته، بروات و اعتبارات اسنادی، خرید و فروش سهام نسبت به شناسایی اولیه ارباب رجوع (به شرح بندهای « الف» و « ب» ماده (3)) اقدام نموده و اطلاعات آن را در سیستمهای اطلاعاتی خود ثبت نمایند.

تبصره ـ پـرداخت قبـوض دولتی و خدمات شهری کمتر از سقـف مقرر نـیازی به شناسایی ندارد.

ماده3ـ تمامی اشخاص مشمول مکلف به شناسایی اولیه ارباب رجوع هنگام انجام هرگونه معامله، عملیات و ارائه خدمات بیش از سقف مقرر و یا هنگام وجود ظن به انجام پولشویی، به شرح زیر می‌باشند:

الف ـ شناسایی اولیه شخص حقیقی

1ـ شناسایی اولیه شخص حقیقی براساس شماره ملی و کدپستی محل سکونت و تطابق آن با اصل کارت ملی در حد متعارف صورت می‌پذیرد.

تبصره ـ در صورت ارتباط بر خط اشخاص مشمول با سازمان ثبت احوال کشور و تطبیق از آن طریق، اخذ شناسنامه عکسدار یا گواهینامه رانندگی یا گذرنامه معتبر بلامانع می‌باشد.

2ـ درخصوص اتباع خارجی، گذرنامه معتبر کشور متبوع که دارای مجوز ورود و اقامت باشد یا کارت هویت و یا برگ آمایش اتباع خارجی معتبر، مدارک شناسایی محسوب می‌گردد.

تبصره ـ اجرای تمامی تکالیف مذکور در آیین‌نامه اجرایی قانون الزام اختصاص شماره ملی و کدپستی برای کلیه اتباع ایرانی همچنان الزامی است.

ب ـ شناسایی اولیه شخص حقوقی

1ـ شناسایی اولیه شخص حقوقی براساس شناسه ملی و کدپستی اقامتگاه قانونی شخص حقوقی و تطبیق آن با اصل یا تصویر مصدق کارت شناسه (مذکور در آیین‌نامه الزام استفاده از شناسه ملی اشخاص حقوقی) صورت می‌گیرد.

2ـ درخصوص شخص حقوقی خارجی، شناسایی با اخذ مدارک مجوز فعالیت معتبر در ایران و شماره اختصاصی اتباع خارجی مأخوذه از پایگاه ملی اطلاعات اتباع خارجی صورت خواهدگرفت.

3ـ شناسایی اولیه شخص حقیقی معرفی شده از سوی شخص حقوقی برابر ضوابط مقرر در مورد اشخاص حقیقی صورت خواهدپذیرفت.

4ـ متصدیان شناسایی اولیه ارباب رجوع موظفند در مواردی که نسبت به اصالت مدارک شناسایی ارائه شده توسط ارباب رجوع ابهام داشته باشند، از طریق تحقیق از سایر نظامها و پایگاههای اطلاعاتی و یا استعلام از مراجع ذی‌ربط قانونی مطلع نسبت به رفع ابهام و شناسایی اقدام نمایند. به هر حال، ارائه خدمت تا رفع ابهام متوقف می‌گردد.

ج ـ شناسایی اولیه در موارد غیربانکی

1ـ تمامی اشخاصی که عهده‌دار ارائه خدمات مربوط به صندوق امانات و صندوق پستی در کشور هستند، به هنگام ارائه خدمت موظف به شناسایی ارباب رجوع می‌باشند.

2ـ تمامی اشخاصی که در زمینه قبول یا جابجایی امانات و ارائه خدمات پستی به ارباب رجوع فعالیت دارند، موظفند در مواردی که ارزش امانات و محموله‌های پستی از سوی ارباب رجوع بیش از سقف مقرر اعلام می‌گردد، نسبت به شناسایی ارباب رجوع اقدام نمایند.

3ـ تمامی اصنافی که به تشخیص شورا در معرض استفاده پولشویان قرار دارند، موظفند در تمامی معاملات بیش از سقف مقرر نسبت به شناسایی اولیه مشتریان اقدام و آن را ثبت نمایند. این عده همچنین موظف به درج شماره منحصر به فرد اشخاص در فاکتور فروش هستند.

د ـ شناسایی کامل اشخاص حقیقی

اشخاص مشمول موظفند به هنگام ارائه خدمات پایه (به ویژه در زمان افتتاح حساب بانکی) علاوه بر شناسایی اولیه (مذکور در بند الف این ماده) نسبت به شناسایی کامل ارباب رجوع و تخمین سطح فعالیت مورد انتظار وی به شرح زیر اقدام نمایند:

1ـ اخذ معرفی‌نامه معتبر با امضای حداقل یک نفر از مشتریان شناخته شده یا اشخاص مورد اعتماد یا معرفی‌نامه از یکی از مؤسسات اعتباری دارای مجوز از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، سازمانهای دولتی و یا نهادها و کانونهای حرفه‌ای رسمی.

2ـ اخذ اطلاعات از ارباب رجوع در مورد سوابق ارتباط با اشخاص مشمول و استعلام از اشخاص مذکور به منظور تعیین صحت اطلاعات ارائه شده از سوی ارباب رجوع.

3ـ اخذ جواز کسب معتبر به ویژه در مورد مشاغل غیرمالی که بیشتر در معرض پولشویی قرار دارند از قبیل طلافروشان، فروشندگان اشیای گرانقیمت، بنگاههای معاملات املاک و خودرو.

4ـ اخذ گواهی اشتغال به کار از اشخاص حقیقی دارای جواز کسب و یا از اشخاص حقوقی دارای شناسه ملی.

5 ـ اخذ اطلاعات در مورد نوع و میزان فعالیت ارباب رجوع جهت تعیین سطح گردش موردانتظار ارباب رجوع در حوزه فعالیت خود.

هـ ـ شناسایی کامل اشخاص حقوقی.

1ـ اخذ اطلاعات راجع به نوع، ماهیت و میزان فعالیت ارباب رجوع به منظور تخمین سطح فعالیت موردانتظار.

2ـ اخذ اطلاعات درخصوص اساسنامه، شرکت‌نامه، سهامداران عمده، نوع فعالیت، تأمین‌کنندگان منابع مالی شخص حقوقی، مؤسسان، مدیران، بازرسان، حسابرسان و نشانی اقامتگاه آنان.

3ـ اخذ اطلاعات مربوط به رتبه‌بندی شرکت از مراجع ذی‌ربط (از قبیل شرکتهای سنجش اعتبار، رتبه‌بندی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور و یا سایر مراجع حرفه‌ای).

تبصره ـ در صورت عدم رتبه‌بندی شرکت، شخص مشمول باید رأساً از طریق بررسی صورتهای مالی تأیید شده توسط یکی از اعضای جامعه حسابداران رسمی نسبت به تعیین سطح فعالیت مورد انتظار ارباب رجوع اقدام نماید و در صورت عدم الزام شخص حقوقی به انتخاب یکی از اعضای جامعه حسابداران رسمی آخرین صورتهای مالی معتبر شرکت مستقیماً مورد بررسی قرار می‌گیرد.

4ـ اخذ تعهد از مدیران و صاحبان امضاء مبنی بر اینکه آخرین مدارک و اطلاعات مربوط به شخص حقوقی را ارائه داده‌اند و متعهد گردند هر نوع تغییر در موارد مذکور را بلافاصله اطلاع دهند.

تبصره ـ نحوه تعیین سطح فعالیت مورد انتظار ارباب رجوع در اشخاص مشمول مطابق دستورالعملی است که به پیشنهاد شخص مشمول به تصویب شورا خواهد رسید.

ماده4 ـ مدارک یادشده در بندهای (د) و (هـ) ماده (3) باید حسب مورد از پایگاههای اطلاعاتی ذی‌ربط استعلام و نسبت به صحت اسناد و اطلاعات ارائه شده (از جمله شماره ملی، شناسه ملی و غیره) اطمینان حاصل گردد. استعلام کننده باید زمان اخذ تأییدیه از پایگاههای مذکور را به همراه مشخصات خود در اسناد یادشده گواهی نماید.

ماده 5 ـ چنانچه ارباب رجوع مدارک شناسایی مذکور در مواد فوق را ارائه ننماید و یا ظن به انجام فعالیتهای پـولشویی یا سایر جرایم مرتبـط وجود داشته باشد، اشخاص مشمول باید از ارائه خدمت به وی خودداری و مراتب را به واحد اطلاعات مالی گزارش نمایند.

تبصره ـ اشخاص مشمول می‌توانند در دستورالعملهای داخلی خود مدارک دیگری را که اطلاعات مذکور (به ویژه اطلاعات مورد نیاز در تعیین سطح مورد انتظار فعالیت ارباب رجوع) را به صورت مطمئن تأمین نماید مورد قبول قرار دهند. اشخاص مشمول می‌توانند در دستورالعملهای داخلی، میزان شناسایی را با رعایت اطمینان به تأمین اطلاعات مورد نیاز، با توجه به نوع و ماهیت و سطح فعالیت مورد انتظار ارباب رجوع تنظیم نمایند.

ماده6 ـ ارائه خدمات پایه به صورت الکترونیکی و بدون شناسایی کامل ارباب رجوع و انجام هرگونه تراکنش مالی الکترونیکی غیرقابل ردیابی یا بی‌نام و ارائه تسهیلات مربوط ممنوع است.

ماده7 ـ اشخاص مشمول، به هنگام ارائه خدمات پایه به مشاغل غیرمالی باید ضمن دریافت مدارک مذکور در بندهای (د) و (هـ)، تعهدات لازم درخصوص اجرای قانون و مقررات مبارزه با پولشویی را از آنان اخذ نمایند. در صورت خودداری مشاغل غیرمالی از ارائه این تعهد و یا خودداری از عمل به تعهدات، اشخاص مشمول باید از ارائه خدمات به وی خودداری نمایند.

ماده 8 ـ اشخاص مشمول موظف به انجام شناسایی کامل مجدد مشتریان مؤسسات مالی، در مورد مؤسساتی که به تشخیص دبیرخانه در آنها مقررات مبارزه با پولشویی رعایت می‌شود، نمی‌باشند.

ماده9ـ اشخاص مشمول موظفند هنگام افتتاح و انسداد حساب افراد سیاسی خارجی دقت و نظارت ویژه به عمل آورند.

ماده10ـ اشخاص مشمول موظفند در هنگام ارائه خدمات نسبت به مراقبت مداوم و نظارت بیشتر بر اشخاصی که از طریق واحد اطلاعات مالی به آنها اعلام می‌گردد، اقدام نمایند.

ماده11ـ اشخاص مشمول به هنگام ارائه خدمات پایه به ارباب رجوع آنان را متعهد نمایند که:

الف ـ اطلاعات مورد درخواست اشخاص مشمول را که در این آیین‌نامه مشخص گردیده است، ارائه و مقررات مربوط به مبارزه با پولشویی را رعایت نمایند.

ب ـ اجازه استفاده اشخاص دیگر از خدمات پایه دریافتی را ندهند و در صورت اقدام بلافاصله موضوع را به شخص مشمول اطلاع دهند. موارد قانونی (از قبیل وکالت یا نمایندگی) به شرط درج مشخصات نماینده یا وکیل و شناسایی اولیه و ثبت مشخصات وی شامل این بند نمی‌باشد.

تبصره ـ تعهدات فوق باید صریح و دقیق به ارباب رجوع توضیح داده شود. در صورت عدم قبول ارباب رجوع و یا عدم توجه ارباب رجوع به تعهدات خود، ارائه خدمات به وی متوقف گردد.

ماده12ـ اشخاص مشمول موظفند در تمامی فرم‌های مورد استفاده، محل مناسب برای درج یکی از شماره‌های شناسایی معتبر (حسب مورد شماره ملی، شناسه ملی و شماره فراگیر اتباع بیگانه) و کدپستی را پیش‌بینی نمایند و این مشخصات به طور کامل و دقیق دریافت و تطبیق داده شود.

ماده13ـ اشخاص مشمول موظفند در تمامی نرم‌افزارها، بانکها و سیستم‌های اطلاعاتی که عملیات پولی و مالی در آنها ثبت می‌شود، محل لازم برای درج یکی از شماره‌های معتبر (حسب مورد شماره ملی، شناسه ملی و شماره فراگیر اتباع بیگانه) و کدپستی را پیش‌بینی نموده و امکان جستجو براساس شماره‌های مذکور در نرم‌افزارها را فراهم نمایند.

ماده14ـ اشخاص مشمول موظفند مشخصات درج شده اشخاص و اماکن ثبت شده در سیستم‌های اطلاعاتی خود را هر شش ماه یک بار به مراجع ذی‌ربط ارسال و صحت آن را کنترل و آخرین تغییرات را دریافت نمایند. در صورت کشف هرگونه مغایرت قطعی و غیرقابل رفع موارد باید به واحد اطلاعات مالی گزارش گردد.

ماده 15ـ اشخاص مشمول موظفند ظرف شش ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه در مورد مشتریان قبلی که از قبل خدمات پایه را دریافت نموده و بر مبنای آن هنوز به فعالیت خود ادامه می‌دهند، تکالیف فوق را عملی سازند.

تبصره1ـ آن دسته از مشتریان قبلی که در مرحله تطبیق، مشخصات آنها دارای مغایرت بوده است، موظفند ظرف سه ماه نسبت به رفع مغایرت اقدام نمایند. چنانچه مغایرت مذکور رفع نگردد، واحدهای مبارزه با پولشویی در هر دستگاه موظفند موارد را به واحد اطلاعات مالی ارسال نمایند.

تبصره2ـ آن دسته از مشتریان قبلی که متوسط فعالیت‌آنها در سال مطابق دستورالعمل مربوط که به تصویب شورا خواهد رسید، کم اهمیت باشد، از شمول این ماده مستثنی هستند.

ماده16ـ از زمان ابلاغ این آیین‌نامه، اشخاص مشمول موظفند آن دسته از اسناد و مدارکی را که شورا مشخص می‌سازد، به صورت پستی به آدرس ارباب رجوع ارسال نمایند. از تاریخ مذکور، اشخاص مشمول باید در مورد محل سکونت اشخاص حقیقی، کدپستی درج شده در کارت ملی و در مورد اشخاص حقوقی کدپستی اقامتگاه قانونی درج شده در کارت شناسه ملی را برای ارسال مدارک، مبنای عمل قرار دهند.

ماده17ـ اشخاص مشمول ارائه دهنده خدمات پایه موظفند به طور مداوم و مخصوصاً در موارد زیر اطلاعات مربوط به شناسایی کامل مشتری را به روز نمایند:

الف ـ در زمانی که براساس شواهد و قراین احتمال آن وجود داشته باشد که وضعیت ارباب رجوع تغییرات عمده‌ای پیدا نموده است.

ب ـ در صورتی که شخص مشمول براساس شواهد و قراین احتمال دهد ارباب‌رجوع در جریان عملیات پولشویی و یا تأمین مالی تروریسم قرار گرفته است.

فصل سوم ـ ساختار مورد نیاز و نحوه گزارش دهی

ماده18 ـ اشخاص مشمول قانون و نیز هیئت مدیره اتحادیه‌های صنفی مشاغل غیرمالی، مکلفند واحدی را با توجه به وسعت و گستردگی سازمانی خود به عنوان مسئول مبارزه با پولشویی به دبیرخانه معرفی نمایند. مسئول واحد باید از مدیران اشخاص مشمول انتخاب شود. دبیرخانه می‌تواند در صورت لزوم، براساس اهمیت واحد، صلاحیت اعضای واحد مذکور را بررسی نماید.

تبصره1ـ تمامی اشخاص مشمول مکلفند متناسب با گستره تشکیلات خود، ترتیبات لازم را به گونه‌ای اتخاذ نمایند که اطمینان لازم برای اجرای قوانین و مقررات مربوط به مبارزه با پولشویی حاصل گردد.

تبصره2ـ دبیرخانه در زمان تأیید صلاحیت افراد باید علاوه بر صلاحیت تخصصی با استعلام از مراجـع ذی‌ربط نسبت به تعیین صلاحیت امنیـتی و عمـومی آنان نیز اقدام نماید.

ماده19ـ وظایف افراد یا واحدهای مسؤول موضوع ماده (18) به شرح زیر می‌باشد:

الف ـ بررسی، تحقیق، اولویت‌بندی و اعلام نظر در مورد گزارشهای ارسالی کارکنان دستگاه ذی‌ربط.

ب ـ ارسال فوری گزارشهای مذکور در قالب فرمهای مشخص شده به واحد اطلاعات مالی بدون اطلاع ارباب رجوع.

تبصره ـ ظرف زمانی مربوط به فوریت مذکور در این ماده با توجه به وضعیت اشخاص مشمول طی دستورالعملهای جداگانه از سوی شورا ابلاغ می‌گردد. در هر صورت این زمان از چهار روزکاری بیشتر نخواهد بود.

ج ـ نظارت بر فعالیت مشتریانی که از خدمات پایه استفاده می‌کنند به منظور شناسایی معاملات مشکوک.

د ـ تهیه نرم‌افزارهای لازم به منظور تسهیل در دسترسی سریع به اطلاعات مورد نیاز در اجرای قانون و مقررات و نیز شناسایی سیستمی معاملات مشکوک.

هـ ـ طراحی ساز و کار لازم جهت نظارت و کنترل فرآیندهای مبارزه با پولشویی (فرآیندهای جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات، استخدام نیروها، آموزش و غیره) و ارزیابی و ممیزی میزان اجرای آن در دستگاه مربوط.

و ـ تأمین اطلاعات تکمیلی مورد نیاز واحد اطلاعات مالی و سایر مراجع که در امر مبارزه با تروریسم ذیصلاح می‌باشند.

ز ـ صدور بخشنامه‌های لازم درخصوص اجرای قانون و مقررات مربوط به مبارزه با پولشویی پس از موافقت دبیرخانه.

ح ـ بازرسی و نظارت از واحدهای تحت امر به منظور اطمینان از اجرای کامل قوانین و مقررات.

ط ـ تهیه آمارهای مربوط به اقدامات دستگاه مربوط در مبارزه با پولشویی و نتایج آن.

ی ـ ارسال پرونده اشخاص مذکور در تبصره (3) ماده (4) قانون به مراجع ذی‌ربط با هماهنگی واحد اطلاعات مالی.

ک ـ نگهداری سوابق و گزارشهای مکاتبات مربوط به دستگاه متبوع درخصوص موارد مربوط به پولشویی و تأمین مالی تروریسم.

ل ـ تهـیه برنامه سالانه اجرای قـانون در شخص مشمول و کنترل ماهانه میزان اجرای آن.

ماده20ـ دستگاههای مسئول نظارت بر اشخاص مشمول (از قبیل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران، سازمان بورس و اوراق بهادار، سازمان بازرسی کل کشور، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، اتحادیه‌های صنفی و سازمان اوقاف و امور خیریه) موظفند در بازرسیهای معمول خود رعایت مقررات مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم را مدنظر قرار داده و نسبت به رعایت و یا عدم رعایت آن اعلام نظر نمایند.

ماده21ـ دبیرخانه موظف است هر شش ماه یک بار عملکرد دستگاههای مذکور در ماده (20) را بررسی و به شورا گزارش نماید.

ماده22ـ اشخاص مشمول موظفند فهرست خلاصه اطلاعات دریافت‌کنندگان خدمات پایه را در رابطه با موضوع مبارزه با پولشویی در صورت اعلام واحد اطلاعات مالی در پایان هر ماه به نحوی که واحد مذکور مشخص می‌سازد در اختیار آن واحد قرار دهند.

تبصره ـ خلاصه اطلاعات یادشده باید شامل نام و نام خانوادگی، شماره ملی و تاریخ ارائه خدمات پایه در مورد اشخاص حقیقی و در مورد اشخاص حقوقی نام و شناسه ملی یا کد اقتصادی و در مورد اتباع بیگانه، شماره فراگیر اتباع خارجی باشد. سایر موارد مورد نیاز پس از تصویب شورا به اشخاص مشمول اعلام خواهد شد.

ماده23ـ به منظور تسریع در رسیدگی به گزارشها، فرد یا کارگروه‌های مسئول مبارزه با پولشویی باید اختیارات و دسترسیهای لازم و کافی را در محدوده هر یک از اشخاص مشمول، برای انجام وظایف خود داشته باشند و انجام تحقیقات و گزارش به مراجع ذی‌ربط توسط آنان نباید منوط به تأیید و تصویب مراجع دیگری باشد.

ماده24ـ به منظور تسریع در دسترسی به اطلاعات لازم، در صورت درخواست واحد اطلاعات مالی از اشخاص مشمول، یکی از اعضای کارگروه مبارزه با پولشویی شخص مشمول، با اختیار دسترسی به تمام اطلاعات شخص مشمول، در واحد اطلاعات مالی مستقر خواهد شد تا نیازهای اولیه واحد اطلاعات مالی را تأمین نماید. فرد یادشده به هیچ عنوان به اطلاعات واحد اطلاعات مالی دسترسی نخواهد داشت.

فصل چهارم ـ گزارشهای الزامی

ماده25 ـ تمامی کارکنان تحت امر اشخاص مشمول موظفند در صورت مشاهده معاملات و عملیات مشکوک (موضوع بند « و» ماده (1)) مراتب را بدون اطلاع ارباب رجوع، به واحدهای مسئول مبارزه با پولشویی در هر دستگاه اطلاع دهند. در صورت عدم وجود این واحد، بالاترین مقام شخص مشمول، مسئول دریافت گزارشها و انجام اقدامات مقتضی خواهد بود. در صورت اطلاع ارباب رجوع، با متخلف مطابق مقررات رفتار خواهد شد.

ماده26ـ کـارکنان تحت امر اشخاص مشمول موظفند تمامی معاملات بیش از سقف مقرر را که ارباب رجوع وجه آن را به صورت نقدی پرداخت می‌نماید، ثبت و همراه با توضیحات ارباب رجوع به واحدهای مسئول مبارزه با پولشویی در هر دستگاه و در صورت عدم وجود این واحد، به بالاترین مقام شخص مشمول اطلاع دهند. واحدهای مسئول مبارزه با پولشویی در هر دستگاه و یا بالاترین مقام شخص مشمول (در صورت عدم وجود واحد) موظفند خلاصه فرمهای مذکور را در پایان هر هفته به نحوی که واحد اطلاعات مالی مشخص می‌سازد ارسال و اصل آن را به نحو کاملاً حفاظت شده، نگهداری نمایند.

تبصره1ـ ارائه‌دهندگان وجه نقد بیش از سقف مقرر موظفند توضیحات مورد نیاز مذکور در فرم ابلاغ شده را به اشخاص مشمول ارائه نمایند.

تبصره2ـ در صورت نقل و انتقال وجه نقد بیش از سقف مقرر با استفاده از روشهای غیربانکی مانند پست. کارکنان اشخاص مشمول موظف به ارائه گزارش به واحدهای مسئول مبارزه با پولشویی در هر شخص مشمول هستند. در صورت عدم وجود این واحد، گزارشها باید به بالاترین مقام شخص مشمول جهت انجام اقدامات مقتضی ارسال گردد.

تبصره3ـ فرمها، میزان و نحوه اخذ اطلاعات از ارباب رجوع، نحوه و میزان اطلاعات اولیه ارسالی به واحد اطلاعات مالی و نحوه نگهداری و دسترسی به اطلاعات در هر شخص مشمول مطابق آیین‌نامه‌ای خواهد بود که به تصویب شورا خواهد رسید.

ماده27ـ گزارش معاملات مشکوک و نیز سایر گزارشهایی که اشخاص مشمول موظف به ارسال آن هستند، بیانگر هیچ‌گونه اتهامی به افراد نبوده و اعلام آن به واحد اطلاعات مالی افشای اسرار شخصی محسوب نمی‌گردد و در نتیجه هیچ اتهامی از این بابت متوجه گزارش‌دهندگان مجری این آیین‌نامه نخواهد بود.

 فصل پنجم ـ امور مربوط به مبادلات ارزی

ماده28ـ خرید و فروش ارز به هر صورت از جمله پرداخت ریال در داخل و دریافت ارز در خارج کشور و بالعکس، تنها در سیستم بانکی و صرافی‌های مجاز با رعایت قوانین و مقررات مجاز است و در غیر این صورت خرید و فروش ارز غیرمجاز محسوب و مشمول قانون نحوه اعمال تعزیرات حکومتی راجع به قاچاق کالا و ارز ـ مصوب 1374ـ مجمع تشخیص مصلحت نظام است.

ماده29ـ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است اطلاعات تفصیلی مربوط به خرید و فروش و نقل و انتقال ارز در سیستم بانکی و صرافی‌های مجاز را در پایان هر روز بانک اطلاعاتی که به همین منظور تهیه خواهد شد، ثبت نموده و امکان دسترسی و جستجوی واحدهای اطلاعات مالی را در آن فراهم نماید.

ماده30ـ تمامی اشخاص مشمول به ویژه بانکها و صرافیها موظف به ارسال اطلاعات ماده (28) به بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران می‌باشند. عدم ارسال اطلاعات، ارسال ناقص و نادرست اطلاعات، خردکردن معاملات به مبالغ کمتر از سقف مقرر ممنوع بوده و با متخلف یا متخلفان مطابق مقررات رفتار خواهد شد.

ماده31ـ تمامی اشخاص مشمول موظفند با اتخاذ تدابیر و اقدامات لازم از رعایت مقررات مبارزه با پولشویی در شعب و نمایندگیهای خارج از کشور خود اطمینان حاصل نمایند.

ماده32ـ اشخاص مشمول موظفند در معاملات خود با کشورها و مناطقی که از سوی شورا اعلام می‌گردد، مراقبت لازم را به عمل آورند.

فصل ششم ـ نگهداری سوابق و اطلاعات

ماده33ـ تمامی اشخاص مشمول مکلفند مدارک مربوط به سوابق معاملات و عملیات مالی (اعم از فعال و غیرفعال) و نیز مدارک مربوط به سوابق شناسایی ارباب رجوع هنگام ارائه خدمات پایه را به صورت فیزیکی و یا سایر روشهای قانونی، حداقل به مدت پنج سال بعد از پایان عملیات نگهداری کنند. هیئت تسویه اشخاص حقوقی مشمول، در صورت انحلال نیز موظف به نگهداری اسناد تا پنج سال پس از رویداد مالی هستند.

تبصره1ـ سوابق و مدارک موضوع این ماده باید به گونه‌ای ضبط و نگهداری شود که در صورت درخواست واحد اطلاعات مالی و سایر مراجع ذی‌ربط، اطلاعات آن اسناد در ظرف زمانی مذکور در ماده (19) قابل دسترسی باشد. ارائه اصل اسناد و مدارک، در صورت درخواست واحد اطلاعات مالی و سایر مراجع ذی‌ربط، باید حداکثر ظرف یک ماه صورت پذیرد. مسئولیت جستجو و ارائه اسناد با شخص مشمول است.

تبصره2ـ اسناد مذکور باید قابلیت بازسازی معاملات را در صورت نیاز ایجاد نماید.

تبصره3ـ این ماده ناقض سایر مقرراتی که نگهداری اسناد را بیش از مدت یادشده الزامی ساخته است، نیست.

ماده34‌ـ اشخاص مشمول موظفند سیستمهای اداری و مالی خود را به گونه‌ای سامان دهند که تمامی حساب‌ها و پرونده‌های یک شخص، مرتبط و قابل شناسایی و بررسی باشد.

فصل هفتم ـ آموزش

ماده35‌ـ تمامی اشخاص مشمول موظفند با همکاری دبیرخانه ترتیبات لازم جهت برقراری دوره‌های آموزشی بدو خدمت و ضمن خدمت کارکنان زیرمجموعه خود را فراهم نمایند. این دوره‌ها باید در جهت آشنایی با قانون، آیین‌نامه و دستورالعملهای مربوط، نحوه عملکرد پولشویان و به ویژه آخرین شگردهای پولشویان در استفاده از خدمات اشخاص مشمول و چگونگی محو منشأ مجرمانه وجوه باشد. طی نمودن دوره‌های یادشده برای ادامه خدمات کارکنان اشخاص مشمول در مشاغل ذی‌ربط الزامی است و سوابق دوره‌های مذکور باید در پرونده پرسنلی درج گردد.

ماده36ـ کارگروه‌های مسئول مبارزه با پولشویی در اشخاص مشمول موظفند با هماهنگی دبیرخانه نسبت به توجیه و آموزش عمومی و اطلاع‌رسانی به ارباب رجوع در مورد مزایای اجرای قانون برای مردم و تکالیف عمومی ارباب رجوع در این باره به نحو مناسب اقدام و گزارش آن را به دبیرخانه ارسال نمایند.

فصل هشتم ـ سایر موارد

ماده37ـ دبیرخانه در وزارت امور اقتصادی و دارایی تشکیل می‌شود و عهده‌دار وظایف زیر خواهد بود:

1ـ انجام امور اداری مربوط به تشکیل جلسات شورا، ابلاغ و پیگیری مصوبات

2ـ حضور فعال در مجامع بین‌المللی و تشریح اقدامات کشور در مبارزه با پولشویی

3ـ پیگیری اجرا و اخذ گزارش عملکرد اشخاص مشمول، نظارت و بازرسی (دوره‌ای، اتفاقی و موردی) از اشخاص مشمول به‌منظور اطمینان از اجرای آیین‌نامه‌ها و دستورالعملهای مصوب در حوزه مسئولیت اشخاص مشمول و مشاغل غیرمالی مشمول و تهیه گزارش اجرای قانون و مقررات مربوط هر شش ماه یک بار و ارسال به شورا.

4ـ رتبه‌بندی سالانه اشخاص مشمول در مورد میزان رعایت مقررات مربوط به پولشویی و در صورت تصویب شورا، اعلام عمومی آن.

5 ـ پاسخگویی به مراجع ذیصلاح، اعلام مواضع، تبلیغات، پشتیبانی از دیدارگاه الکترونیک دبیرخانه و توجیه عمومی مردم با هماهنگی مراجع مسئول.

6 ـ هماهنگی درتشکیل دوره‌های آموزشی در داخل و خارج کشور و تدوین و انتشار جزوات آموزشی.

7ـ برنامه‌ریزی سالانه اجرای قانون و آیین‌نامه‌های ذی‌ربط توسط مجریان و اشخاص مشمول.

8 ـ حمایت مادی و معنوی از اشخاص مشمول و کارکنان ذی‌ربط که در راستای انجام وظایف خود در اجرای مقررات مبارزه با پولشویی مورد شکایت و تعرض ارباب رجوع قرار گیرند.

9ـ به روزرسانی آیین‌نامه‌ها و دستورالعملهای ذی‌ربط از طریق مراجع قانونی.

10ـ تهیه پیش‌نویس آیین‌نامه‌های لازم و اعلام‌نظر در مورد دستورالعملهای پیشنهادی اشخاص مشمول.

11‌ـ اعلام راهها و فرآیندهای جدید پولشویی و تأمین مالی تروریسم در کشور و پیشنهاد اصلاح آیین‌نامه‌ها و دستورالعملها در صورت نیاز.

ماده38ـ واحد اطلاعات مالی به منظور انجام اقدامات زیر در وزارت امور اقتصادی و دارایی تشکیل می‌گردد:

1ـ جمع‌آوری و اخذ اطلاعات معاملات مشکوک

2ـ ارزیابی، بررسی و تحلیل اطلاعات گزارشها و معاملات مشکوک

3ـ درج و طبقه‌بندی اطلاعات در سیستمهای مکانیزه

4ـ اعـلام مشخـصات اشخاص دارای سابقه پولـشویی و یا تأمیـن مالی تروریسم به اشـخاص مشمول جهت مراقبت بیشتر و یا قطع همکاری، در صورت درخواست مراجع ذی‌ربط.

5‌ ـ تأمین اطلاعات تحلیل شده مورد نیاز مراجع قضایی، ضابطان و دستگاههای مسئول مبارزه با تروریسم در کشور در صورت درخواست مراجع ذی‌ربط.

6 ـ تهیه آمارهای لازم از اقدامات صورت گرفته در جریان مبارزه با پولشویی.

7ـ تهیه نرم‌افزارها و سیستمهای اطلاعاتی مورد نیاز.

8ـ تأمین امنیت اطلاعات جمع‌آوری شده.

9ـ تبادل اطلاعات با سازمانها و نهادهای بین‌المللی طبق مقررات.

10ـ جمع‌آوری و اخذ تجارب بین‌المللی.

11ـ ارسال گزارشهایی که به احتمال قوی صحت دارد یا محتمل آن از اهمیت برخوردار است به دستگاه قضایی.

12ـ پیگیری گزارشهای ارسالی در مراجع قضایی.

13ـ تهیه پیش‌نویس برنامه سالانه واحد اطلاعات مالی جهت تصویب شورا.

14ـ پاسخ به استعلام اشخاص مشمول در اسرع وقت.

15ـ اعلام نظر در مورد صلاحیت تخصصی مسئولان واحدهای مبارزه با پولشویی پیشنهادی از سوی مدیران اشخاص مشمول.

ماده39ـ نصب و عزل دبیر با پیشنهاد وزیر امور اقتصادی و دارایی، تصویب شورا و حکم وزیر امور اقتصادی و دارایی صورت خواهد گرفت. واحد اطلاعات مالی زیر نظر دبیر به انجام وظایف محول شده خواهد پرداخت. تمامی پستهای دبیرخانه، واحد اطلاعات مالی و واحدهای زیرمجموعه، مشاغل حساس محسوب شده و تابع مقررات مربوط خواهند بود.

ماده40ـ معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رییس‌جمهور موظف است به پیشنهاد شورا ظرف سه ماه ساختار سازمانی و شرح وظایف دبیرخانه و سایر واحدهای مورد نیاز را با ملاحظه تأمین نیروی انسانی مجرب جهت اجرای کامل قانون و افزایش حداقل در تشکیلات اداری ابلاغ نماید. تمامی دستگاههای اجرایی موظفند نسبت به تأمین نیروهای متخصص و مجرب با وزارت امور اقتصادی و دارایی همکاری داشته باشند.

ماده41ـ شورا می‌تواند کارگروه خاصی را تعیین نماید تا بر حسن اجرای وظایف و تکالیف محول شده به دبیرخانه و واحد اطلاعات مالی نظارتی داشته و گزارش بازرسیهای خود را به شورا ارائه نمایند.

ماده42ـ وزارت امور اقتصادی و دارایی مسئول تأمین امکانات لازم و پشتیبانی مورد نیاز واحد اطلاعات مالی و دبیرخانه خواهد بود.

ماده43ـ تمامی اشخاص مشمول موظفند ظرف سه ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه نسبت به تهیه پیش‌نویس دستورالعملهای لازم برای اجرای قانون و این آیین‌نامه و به ویژه دستورالعمل تشخیص عملیات و معاملات مشکوک اقدام و به دبیرخانه ارسال نمایند. دستورالعملهای مذکور و تغییرات احتمالی آنها در آینده، پس از تصویب در شورا باید ظرف سه ماه به تمامی کارکنان تحت امر اشخاص مشمول ابلاغ و آموزشهای لازم به آنها داده شود.

تبصره ـ در مورد مشاغل غیرمالی، وزارت بازرگانی با همکاری اتاقهای بازرگانی و تعاون و اتحادیه‌های صنفی به درخواست شورا اقدام خواهند نمود.

ماده44ـ یک ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه‌، پرداخت وجه نقد بیش از سقف مقرر در هر روز، توسط اشخاص مشمول (به ویژه مؤسسات اعتباری)، به ارباب رجوع ممنوع است. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است تدابیر و ساز و کار لازم را جهت تسهیل امور فراهم سازد.

ماده45ـ تمامی اشخاص مشمول مکلفند هنگام صدور مجوز یا تمدید مجوزهای قبلی برای مشاغل غیرمالی در بخشهای مختلف، از متقاضیان تعهدات لازم را برای اجرای قانون و آیین‌نامه‌های مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم اخذ و در پرونده آنها بایگانی نمایند. درج این تعهد در مواردی که شورا اعلام می‌کند، می‌تواند در اساسنامه اشخاص حقوقی نیز الزامی شود.

ماده46ـ در صورت ضرورت، شورا ضوابط و دستورالعملهای لازم برای حسن اجرای این آیین‌نامه را تصویب و از طریق دبیرخانه به مبادی، مراجع و اشخاص و صنوف ذی‌ربط ابلاغ خواهد نمود.

ماده47ـ تمامی اشخاص مشمول موظفند اطلاعات مورد درخواست واحد اطلاعات مالی در موضوع مبارزه با پولشویی را به نحوی که آن واحد تعیین کند جهت انجام وظایف محول شده تأمین نمایند.

ماده48ـ به منظور سهولت دسترسی به اطلاعات مشتریان و احراز صحت اسناد و اطلاعات ارائه شده از سوی افراد، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است نسبت به راه‌اندازی سامانه اطلاعات مشتریان مشتمل بر اطلاعات زیر اقدام نماید:

الف ـ اطلاعات ثبتی و صورتهای مالی مشتریان (حقوقی و حقیقی).

ب ـ اطلاعات شماره حسابها و تسهیلات ارائه شده به آنان و موارد سررسید و معوق شده (موضوع دستورالعمل تنظیم فرمهای اعطای تسهیلات و تعهدات بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران).

ج ـ اطلاعات چکهای برگشتی.

دـ اطلاعات مربوط به اظهارنامه مالیاتی مشتریان.

هـ ـ اطلاعات محکومیتها و سفته‌های واخواستی اشخاص حقیقی و حقوقی که اسامی آنها در سیستم ثبت شده است.

وـ اطلاعات سجلی ارائه شده توسط مشتریان.

ماده49ـ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور موظف است بودجه مورد نیاز اجرای این آیین‌نامه را در سال اول تا سقف ده‌میلیارد (10.000.000.000) ریال از محل اعتبارات مقرر در قانون بودجه تأمین و در سالهای بعد به میزان مورد نیاز در لایحه بودجه کل کشور منظور نماید.

این تصویب‌نامه در تاریخ 11/9/1388 به تأیید مقام محترم ریاست جمهوری رسیده‌است.

معاون اول رییس جمهور ـ محمدرضا رحیمی

آیین‌نامه مدت وطرز نگاهداری اوراق بازرگانی ،اسناد ودفاتر بانکها

شورای پول و اعتبار در یکهزار و چهاردهمین جلسه مورخ 25/3/1389 به استناد بند (و) از ماده ٣3 قانون پولی و بانکی کشور مصوب ١٨ تیرماه ١٣۵١، «آیین‌نامه مدت و طرز نگاهداری اوراق بازرگانی، اسناد و دفاتر بانک‌ها» را که از این پس به اختصار آیین‌نامه نامیده می‌شود، در 12 ماده و 11 تبصره، به شرح ذیل تصویب نمود.

فصل اول- گستره شمول

ماده 1- اسناد موضوع این آیین‌نامه مشتمل بر: اسناد، اوراق بازرگانی، مدارک و دفاتر بانک‌ها، در پنج سطح به شرح ذیل تعریف می‌شود:

1-1- اسناد سطح اول شامل:

الف- اسناد و مدارک مالکیت اموال منقول و غیرمنقول بانک

ب- اساسنامه، سوابق و مدارک مربوط به تاسیس بانک

پ- دفاتر سهام بانک

ت- صورت‌جلسات مجامع و هیات مدیره بانک

ث- نسخ اصلی ترازنامه بانک و ضمایم مربوطه که به تصویب مجمع عمومی رسیده و گزارش عملکرد هیات مدیره؛

1-2- اسناد سطح دوم شامل:

الف- دفترکل

ب- دفتر روزنامه

1-3- اسناد سطح سوم شامل:

الف- کارت‌های نمونه امضاء، مدارک احراز هویت و افتتاح انواع حساب‌های ارزی و ریالی مشتریان

ب- لاشه انواع چک‌ها از جمله چک عادی اشخاص، چک‌پول، ایران‌چک، چک بانکی و غیره، سفته‌ها و بروات واگذاری و سایر اسناد اعم از خریداری یا وصولی ارزی و ریالی

پ- گواهی‌نامه‌های عدم پرداخت چک‌های برگشتی و مدارک رفع سوء اثر چک‌های برگشتی

ت- کلیه قراردادهای منعقده و موافقت‌نامه‌های بین بانک و اشخاص (به غیر از قراردادهای مربوط به تسهیلات اعطایی)

ث- اسناد مربوط به عملیات حساب‌های معاملات داخلی بانک که از طریق مناقصه یا مزایده‌ انجام شده

ج- لاشه ضمانت‌نامه‌ها و اسناد ذیربط

چ- مدارک نقل و انتقال سهام

ح- نسخ دوم گواهی‌نامه‌های سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار و همچنین انواع اوراق گواهی سپرده بانک‌ها 

خ- کلیه اوراق و اسناد مربوط به خرید و فروش ارزهای خارجی، حوالجات ارزی، کارت‌های اعتباری ارزی و پیمان‌نامه‌های ارزی

د- کلیه اوراق و اسناد مربوط به حوالجات، اتاق پایاپای، صندوق امانات و اوراق مشارکت

ذ- اوراق و اسناد مربوط به اعتبارات اسنادی وارداتی و صادراتی

ر- کلیه اسناد حسابداری اعم از ارزی و ریالی، نقدی و انتقالی

1-4- اسناد سطح چهارم شامل:

الف- قراردادها، اوراق و اسناد مربوط به تسهیلات اعطایی و اعتبارات استفاده شده مشتریان

ب- اوراق مربوط به فروش اثاث و وسایل فرسوده و مستعمل و اسقاط شده

پ- اوراق و مدارک مربوط به اسناد تجاری تنزیل شده

ت- اوراق مربوط به خرید ملزومات و اموال منقول و غیرمنقول بانک

1-5- اسناد سطح پنجم شامل:

الف- دفاتر ثبت نامه‌های صادره و وارده

ب- دفاتر ارسال مراسلات

پ- ته‌چک‌های صادره ادارات و واحدهای بانک

تبصره- تعیین سطح سایر اسناد حسب مورد بنا به پیشنهاد بانک‌ها و تایید بانک مرکزی انجام خواهد شد.

فصل دوم- مدت نگهداری اطلاعات مربوط به اسناد

ماده 2- بانک‌ها موظفند اطلاعات مربوط به اسناد سطح اول، دوم، سوم و بندهای الف از سطوح چهارم و پنجم را به صورت الکترونیکی و برای همیشه نگهداری نمایند.

فصل سوم- مدت و نحوه نگهداری اسناد

ماده 3- مدت نگهداری اسناد

3-1- بانک‌ها مکلفند عین اسناد سطح اول را برای همیشه نگهداری نمایند.

3-2- بانک‌ها مکلفند عین اسناد سطح دوم را حداقل به مدت 10 سال پس از پایان سال مالی نگهداری نمایند.

3-3- بانک‌ها مکلفند اسناد سطح سوم را حداقل به مدت 5 سال پس از زمان‌های مقرر در جدول ضمیمه این آیین‌نامه نگهداری نمایند.

3-4- بانک‌ها مکلفند اسناد سطح چهارم را حداقل به مدت 3 سال پس از زمان‌های مقرر در جدول ضمیمه این آیین‌نامه نگهداری نمایند.

3-5- بانک‌ها مکلفند اسناد سطح پنجم را حداقل به مدت 1 سال پس از زمان‌های مقرر در جدول ضمیمه این آیین‌نامه نگهداری نمایند.

تبصره 1- بانک‌ها مکلفند هر یک از اسنادی را که قبل از اتمام مدت نگهداری آن‌ها، دعوایی نسبت به آن‌ها اقامه شده حداقل تا مختومه شدن دعوی و تعیین تکلیف نهایی نگهداری نمایند.

تبصره 2- لازم است سایر اسنادی که به موجب قوانین باید تا مدت معینی نگهداری شوند، برای همان مدت نگهداری گردند.

ماده 4- نحوه نگهداری اسناد

4-1- به صورت فیزیکی:

بانک‌ها موظفند با اتخاذ تدابیر و تمهیدات مقتضی به گونه‌ای عمل نمایند که ضمن حفظ امنیت و کیفیت اسناد ، امکان دسترسی به عین آن اسناد در مواقع مورد نیاز به سهولت فراهم شود.

4-2- به صورت تصاویر دیجیتالی:

بانک‌ها می‌توانند اسناد سطوح سوم، چهارم و پنجم را علاوه بر نگهداری به صورت فیزیکی، در چارچوب نظامی یکپارچه و مبتنی بر دستورالعملی مدون که به تصویب هیات مدیره‌ هر بانک می‌رسد، به صورت تصاویر دیجیتالی نیز نگهداری نمایند.

تبصره 1- در ‌صورت تهیه تصاویر دیجیتالی، نگهداری فیزیکی اسناد در محل تهیه و تولید آن‌ها الزامی نمی‌باشد.

تبصره 2- در صورت نگهداری فیزیکی اسناد در مکانی غیر از محل تهیه و تولید آن‌ها، هیات مدیره بانک موظف است شرایط و تمهیداتی را فراهم نماید که امکان دسترسی به اصل اسناد حداکثر ظرف مدت چهار روز کاری، فراهم باشد.

4-3- به صورت میکروفیلم:

 بانک‌ها می‌توانند کلیه اسناد خود را منوط به انجام مراحل مقرر در ماده 7، به صورت میکروفیلم نگهداری نمایند.

فصل چهارم- امحاء اسناد

ماده 5- امحاء پس از موعد

امحاء اسناد سطوح دوم، سوم، چهارم و پنجم پس از سپری شدن مدت‌های مقرر در بندهای   3-2، 3-3، 3-4 و 3-5 و در چارچوب مقررات داخلی بانک‌ها بلامانع است.

ماده 6- امحاء پیش از موعد

بانک‌ها می‌توانند پیش از سپری شدن مدت‌های مقرر در ماده 3، اسناد سطوح سوم، چهارم و پنجم را منوط به انجام مراحل مذکور در ماده 7 امحاء نمایند.

ماده 7- فرآیند تبدیل اسناد به میکروفیلم به«روش تلفیقی دیجیتال و میکروفیلم»

امحاء اسناد سطوح سوم، چهارم و پنجم پیش از مدت‌های مقرر در ماده 3، منوط به انجام مراحل ذیل مجاز می‌باشد:

الف- تعیین یک واحد سازمانی برای انجام فرآیند تبدیل اسناد به میکروفیلم به «روش تلفیقی دیجیتال و میکروفیلم».

ب- اختصاص یک مکان مناسب برای اجرای کلیه مراحل مربوط به «روش تلفیقی دیجیتال و میکروفیلم».

پ- انتقال کلیه اسناد مورد نظر به مکان مذکور در بند (ب).

ت- آماده‌سازی اسناد مورد نظر برای انجام عملیات تصویربرداری دیجیتالی از آن‌ها.

ث- تهیه تصاویر دیجیتالی از اسناد.

ج- کنترل، ویرایش و استاندارد نمودن تصاویر دیجیتالی تهیه شده به نحوی که امکان بازیابی،‌ دسته‌بندی یا تجزیه و تحلیل اطلاعات آن‌ها به سهولت امکان‌پذیر باشد.

چ- فیلم‌برداری از تصاویر دیجیتالی بر روی رول‌های میکروفیلم توسط دستگاه‌های آرشیو رایتر[1]

ح- کنترل دقیق میکروفیلم تهیه شده از حیث وضوح تصویر و خوانا بودن مطالب انتقال یافته. در صورتی‌که مندرجات میکروفیلمی خوانا نباشد، لازم است از نسخه مربوط مجدداً تصویر دیجیتالی تهیه شده و پس از فیلم‌برداری به انتهای رول میکروفیلم اضافه گردد.

خ- تهیه صورت‌جلسه انطباق اسناد با میکروفیلم و امضاء آن توسط هیاتی متشکل از اعضای ذیل:

- رئیس یا معاون بایگانی کل

- رئیس یا معاون واحد سازمانی مسئول انجام فرآیند تبدیل اسناد به میکروفیلم

- نماینده اداره بازرسی

- نماینده اداره حقوقی

-نماینده اداره حراست

- نماینده واحد خدمات ماشینی یا انفورماتیک یا حسابرسی فنآوری اطلاعات

د- تهیه تصویر دیجیتالی از صورت‌جلسه ذکر شده در بند (خ) و فیلم‌برداری از آن تصویر در ابتدا و انتهای هر رول میکروفیلم.

تبصره 1- در صورت وجود مطلب یا نوشته‌ای ظهر اسناد، باید از آن مندرجات نیز میکروفیلم تهیه شود.

تبصره 2- نگهداری عین صورت‌جلسات مذکور در بند (خ) تا زمان امحاء میکروفیلم‌ها الزامی می‌باشد.

تبصره 3- ریاست هیات مذکور در بند (خ) بر عهده رئیس یا معاون بایگانی کل بوده و جلسات هیات، زیر نظر وی تشکیل و اداره می‌گردد.

تبصره 4- چنانچه در نمودار سازمانی بانک، اشخاص یا واحدهای مذکور در بند (خ) وجود نداشته باشند، هیات مدیره آن بانک موظف است اشخاص یا ادارات جایگزین را تعیین کند.

 تبصره 5- تعیین میزان و حدود اختیارات و صلاحیت‌های هیات مذکور در بند (خ) بر عهده هیات مدیره بانک می‌باشد.

تبصره 6- حضور تمامی اعضای هیات مذکور در بند (خ) برای اجرای فرآیند تبدیل اسناد به میکروفیلم به «روش تلفیقی دیجیتال و میکروفیلم» الزامی است.

ماده 8- میکروفیلم‌های تهیه شده مطابق با این آیین‌نامه در حکم اصول اسناد مربوط تلقی می‌گردد و در کلیه داد‌گاه‌ها قابل استناد می‌باشد.

فصل پنجم- اسناد الکترونیکی

ماده 9- اسنادی که مطابق با ماده 2 قانون تجارت الکترونیکی؛ با وسایل الکترونیکی، نوری و یا فناوری‌های جدید اطلاعات، تولید، ارسال، دریافت،‌ ذخیره یا پردازش می‌شوند، منوط به رعایت ماده 8 قانون مذکور در حکم اصول اسناد می‌باشند. بانک‌ها مکلفند اسناد الکترونیکی مربوط به سطوح دوم، سوم، چهارم و پنجم را برای همیشه نگهداری نمایند.

ماده 10- بانک‌ها ملزم به تهیه نسخه پشتیبان از کلیه اسناد الکترونیکی می‌باشند به گونه‌ای که در صورت هرگونه آسیب، خدشه و اختلال برای یک نسخه، نسخه دیگر مصون بماند.

فصل ششم- سایر مقررات

ماده 11- بانک‌ها مکلفند اسناد و مدارکی را که بر اساس مقررات موضوعه ارزش تاریخی دارند، مطابق با قانون تاسیس سازمان اسناد ملی ایران نگهداری نمایند.

ماده 12- مفاد این آیین‌نامه در خصوص موسسات اعتباری غیر بانکی که دارای مجوز از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بوده و تحت نظارت این بانک قرار دارند نیز نافذ می‌باشد.

با تصویب این آیین‌نامه، آیین‌نامه مصوب مورخ 6/12/1353 و مصوبات مورخ 19/10/1361 و 8/10/1369 این شورا درخصوص آیین‌نامه مذکور منسوخ اعلام می‌گردد.

جدول موضوع ماده 3

ردیف

نام سند

زمان پایه

اسناد سطح سوم

الف

کارت‌های نمونه امضاء، مدارک احراز هویت و افتتاح انواع حساب‌های ارزی و ریالی مشتریان

از تاریخ بسته شدن حساب یا تغییر دارندگان حق امضا یا تغییر امضا

ب

لاشه انواع چک‌ها از جمله چک عادی اشخاص، چک‌پول، ایران‌چک، چک بانکی و غیره، سفته‌ها و بروات واگذاری و سایر اسناد اعم از خریداری یا وصولی ارزی و ریالی

از تاریخ تصفیه

پ

گواهی‌نامه‌های عدم پرداخت چک‌های برگشتی و مدارک رفع سوء اثر چک‌های برگشتی

از تاریخ صدور

ت

کلیه قراردادهای منعقده و موافقت‌نامه‌های بین بانک و اشخاص (به غیر از قراردادهای مربوط به تسهیلات اعطایی)

از تاریخ انقضاء قرارداد و تصفیه حساب

ث

اسناد مربوط به عملیات حساب‌های معاملات داخلی بانک که از طریق مناقصه یا مزایده‌ انجام شده

از تاریخ انجام معامله

ج

لاشه ضمانت‌نامه‌ها و اسناد ذیربط

از تاریخ انقضاء یا تصفیه حساب

چ

مدارک نقل و انتقال سهام

از تاریخ نقل و انتقال

ح

نسخ دوم‌گواهی‌نامه‌های سپرده‌های‌سرمایه‌گذاری مدت‌دار

از تاریخ بسته‌شدن حساب

خ

کلیه اوراق و اسناد مربوط به خرید و فروش ارزهای خارجی، حوالجات ارزی، کارت‌های اعتباری ارزی و پیمان‌نامه‌های ارزی

از تاریخ خاتمه عملیات بانکی

د

کلیه اوراق و اسناد مربوط به حوالجات، اتاق پایاپای، صندوق امانات و اوراق مشارکت

از تاریخ خاتمه عملیات بانکی

ذ

اوراق و اسناد مربوط به اعتبارات اسنادی وارداتی و صادراتی

از تاریخ خاتمه عملیات بانکی

ر

کلیه اسناد حسابداری اعم از ارزی و ریالی، نقدی و انتقالی

از تاریخ خاتمه عملیات بانکی

 

ردیف

نام سند

زمان پایه

اسناد سطح چهارم

الف

قراردادها، اوراق و اسناد مربوط به تسهیلات اعطایی و اعتبارات استفاده شده مشتریان

از تاریخ تصفیه حساب و فک رهن از وثایق

ب

اوراق مربوط به فروش اثاث و وسایل فرسوده و مستعمل و اسقاط شده

از تاریخ فروش

پ

اوراق و مدارک مربوط به اسناد تجاری تنزیل شده

از تاریخ خاتمه عملیات بانکی

ت

اوراق مربوط به خرید ملزومات و اموال غیر منقول بانک

از تاریخ خرید

اسناد سطح پنجم

الف

دفاتر ثبت نامه‌های صادره و وارده

از تاریخ بسته شدن دفتر

ب

دفاتر ارسال مراسلات

از تاریخ بسته شدن دفتر

پ

ته‌چک‌های صادره ادارات و واحدهای بانک

از تاریخ اتمام دسته چک‌ها

 دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان ایرانی موسسات اعتباری

هدف

          به منظور مبارزه با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی تروریسم و نیز فراهم‌ آوردن تمهیدات لازم برای اجرای بند 8 از ماده 14 قانون پولی و بانکی کشور (مصوب تیر ماه 1351 و اصلاحات پس از آن)، بند الف از ماده 7 قانون مبارزه با پولشویی(مصوب دوم بهمن ماه 1386 مجلس شورای اسلامی)، فصل دوم آیین‌نامه اجرائی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی و اصلاحات بعدی آن، آیین‌نامه مستند سازی جریان وجوه در کشور موضوع تصویب نامه شماره 211815/ت 39395 ه مورخ 26/12/1386 هیات وزیران و نیز مدیریت انواع ریسک‌های بانکی به ویژه  ریسک‌های عملیاتی، شهرت و تطبیق؛ «دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان ایرانی موسسات اعتباری» به شرح زیر ابلاغ می شود:

تعاریف

ماده 1 -  در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

قانون: قانون مبارزه با پولشویی مصوب 2/11/1386؛

آیین‌نامه: آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی و اصلاحات بعدی آن؛

موسسات اعتباری: بانک‌ها (اعم از بانک‌های ایرانی و شعب و نمایندگی بانک‌های خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، موسسات اعتباری غیر بانکی، تعاونی‌های اعتبار، صندوق‌های قرض‌الحسنه،‌ شرکت‌های لیزینگ، شرکت‌های سرمایه پذیر و سایر اشخاص حقوقی که به امر واسطه گری وجوه اقدام می نمایند.

تبصره: موسسات اعتباری فوق شامل شعب و نمایندگی‌های مستقر در مناطق آزاد تجاری –  صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران نیز می شوند.

مدیریت ارشد: اعضاء هیات عامل/مدیر عامل و آن گروه از مدیران اجرایی و کارکنان ارشد موسسات اعتباری که مستقیما زیر نظر هر یک از  اعضای هیات عامل / مدیر عامل قرار داشته، مسئولیت اجرای استراتژی‌هاوسیاست‌های مصوب هیات مدیره/هیات امنا یا هیات عامل را حسب مورد بر عهده دارند.

ریسک عملیاتی: احتمال بروز زیان ناشی از نامناسب‌بودن و عدم کفایت فرآیندها و روش‌ها، افراد و سیستم‌های داخلی یا ناشی از رویدادهای خارج از موسسه اعتباری از جمله وقفه‌های عملیاتی، جرایم مشتریان، محصولات و عملکرد کاری، عملکرد استخدامی و ایمنی محیط کار.

ریسک شهرت: احتمال بروز زیان در اثر از دست‌دادن حسن شهرت به دلایلی از جمله وضعیت نامطلوب مالی،‌ تنزل رتبه اعتباری و یا از دست‌دادن اعتماد عمومی.

تطبیق: سازگاری فعالیت موسسه اعتباری با قوانین، مقررات و استانداردهای ناظر بر فعالیت‌های آن موسسه است.

ریسک تطبیق: احتمال شمول جریمه ، مجازات‌های قانونی، تنبیهات نظارتی ،  مواجهه با زیان‌های حایز اهمیت  و یا آسیب  وارد شدن به حسن شهرت موسسات اعتباری، به دلیل عدم رعایت  قوانین، مقررات و استانداردها است.

 مشتری(ارباب رجوع):شخص حقیقی یا حقوقی که در موسسه اعتباری دارای حساب بوده و یا به نفع او یا به نمایندگی از سوی او، حساب بانکی به نام وی افتتاح شود؛ هر شخص حقیقی یا حقوقی که طرف مقابل موسسه اعتباری (و یا ذینفع یا ذینفعان) در رابطه با دیگر خدمات بانکی و اعتباری است و از ناحیه وی ممکن است ریسک‌های مختلف به ویژه ریسک‌های شهرت و عملیاتی متوجه موسسه اعتباری شود.

مشتری به دو نوع مشتری گذری و دایمی ـ  به شرح زیر ـ تقسیم می شود.

1-10- 1 - مشتری‌گذری: مشتری است که به منظور دریافت خدمات غیرپایه به موسسه اعتباری مراجعه کرده و ارائه خدمت به وی مستلزم تشکیل پرونده نمی‌باشد. ارتباط مشتری گذری با موسسه اعتباری فاقد ویژگی ” استمرار“ است. متقاضیان وصول وجه چک، حواله وجه و پرداخت قبوض از جمله مصادیق مشتریان گذری می‌باشند.

1ـ10ـ2ـ مشتری دایمی: مشتری است که ارتباط وی با موسسه اعتباری، واجد ویژگی مهم استمرار است و به دلیل نوع و ماهیت خدمات موردنیاز، تشکیل پرونده جهت درج اطلاعات هویتی و دیگر اطلاعات مورد نیاز برای وی ضرورت دارد.

1-11-  شناسایی مشتری : شناخت و تایید هویت مشتری با استفاده از منابع اطلاعاتی، مستندات و داده‌های مستقل، معتبر و قابل اتکا. شناسایی مشتری به دو گروه از اقدامات شامل«شناسایی اولیه» و «شناسایی کامل» تقسیم می شود:

1- شناسایی اولیه: تطبیق و ثبت مشخصات اظهار شده توسط مشتری با مدارک شناسایی و در صورت اقدام توسط نماینده یا وکیل، علاوه بر ثبت مشخصات وکیل یا نماینده، ثبت مشخصات اصیل.

1-11-2- شناسایی کامل: شناسایی دقیق مشتری به هنگام ارایه خدمات پایه به شرح مذکور در این دستورالعمل.

خدمات بانکی و اعتباری: به انواع خدماتی که توسط موسسه اعتباری به مشتری ارایه   می شود، اطلاق می گردد. خدمات بانکی و اعتباری به دو نوع «خدمات غیر پایه» و  «خدمات پایه» ـ به شرح زیرـ تقسیم می شود.

1-12-1- خدمات غیر پایه: به خدماتی اطلاق می شود که ارایه آن‌ها به مشتری، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات به وی نیست و یا به ارتباط مشتری با موسسه اعتباری استمرار نمی بخشد. ارایه این خدمات به مشتری، فقط مستلزم شناسایی اولیه وی توسط موسسه اعتباری و به شرح مذکور در این دستورالعمل است. موارد ذیل از جمله مصادیق خدمات غیر پایه است:

حواله وجوه؛

انجام هرگونه دریافت و پرداخت؛

خرید و فروش ارز اعم از نقدی، حواله ای، چک مسافرتی ارزی و موارد مشابه؛

صدور انواع چک‌های بانکی و چک‌های بین بانکی(چک رمزدار) و پرداخت چک؛

1-12-2- خدمات پایه: خدمات بانکی و اعتباری که طبق مقررات، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات توسط موسسات اعتباری می باشد و ارایه آن به مشتری موجب می شود تا وی برای اخذ خدمات مکرر و متمادی به موسسه اعتباری مراجعه کند. موارد ذیل از جمله مصادیق این نوع خدمات می باشد:

افتتاح انواع حساب‌های بانکی؛

اعطای تسهیلات وعملیات لیزینگ؛

عملیات اعتبارات اسنادی؛

صدور انواع ضمانتنامه‌های بانکی وظهر نویسی؛

خرید دین، وصول یا تنزیل اسناد تجاری و بانکی (از جمله بروات، چک و سفته) و ظهرنویسی آن‌ها؛

اجاره صندوق امانات؛

صدور انواع کارت دریافت و پرداخت.

شناسه ملی: شماره منحصر به فردی که بر اساس تصویب نامه شماره 16169/ت 39271 هـ مورخ 29/1/1388 به تمامی اشخاص حقوقی اختصاص می‌یابد.

مشاغل غیر مالی: اشخاصی که معاملات زیادی را به صورت نقدی انجام داده و از نظر پولشویی در معرض خطر قرار دارند. موارد ذیل از جمله مشاغل غیر مالی هستند:

پیش فروش کنندگان مسکن یا خودرو؛

طلافروشان؛

فروشندگان خودرو؛

فروشندگان فرش‌های گران قیمت؛

فروشندگان عتیقه و محصولات فرهنگی گران قیمت.

واحد اطلاعات مالی: واحدی ملی، متمرکز ومستقل که مسئولیت دریافت، تجزیه وتحلیل و ارجاع گزارشهای معاملات مشکوک به مراجع ذی ربط را به عهده دارد(به شرح مذکور در ماده 38 آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی).

سقف مقرر: به شرح مندرج در بند ز ماده 1 آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی؛

شورا: شورای عالی مبارزه با پولشویی؛

دبیرخانه: دبیر خانه شورای عالی مبارزه با پولشویی؛

  سامانه ساها(سامانه احراز هویت اشخاص): سامانه مستقر در وزارت امور اقتصادی و دارایی است که از طریق ارتباط با سازمان‌های ذی ربط(سازمان ثبت احوال کشور،‌ سازمان ثبت اسناد کشور، شرکت پست و سازمان امور مالیاتی)، پاسخ به استعلام موسسات اعتباری در مورد احراز هویت اشخاص مختلف و نشانی آن‌ها را تسهیل می نماید.

سهامدار عمده: به شخصی اطلاق می شود که سهام وی در یک شخص حقوقی، بیش از حدود مقرر در این دستورالعمل(شخص حقیقی 5 درصد و شخص حقوقی 10 درصد) است.

ماده 2- موسسه اعتباری موظف است برای تحقق اهداف این دستورالعمل، سیاست‌ها و رویه‌های شفافی را ـ در چارچوب قوانین و مقررات موضوعه ـ تدوین نموده؛ آن‌ها را سالیانه مورد بازنگری قرار دهد. این سیاست‌ها و رویه‌ها می‌بایست موارد زیر را در برگیرند:

سیاست پذیرش مشتری؛

رویه‌های شناسایی مشتری؛

نظارت مستمر بر حساب‌ها؛

مدیریت ریسک.

سیاست پذیرش مشتری

ماده 3 - موسسه اعتباری موظف است برای پذیرش مشتری، معیارهای مشخص و شفافی داشته باشد. در این معیارها می‌بایست موارد ذیل مورد توجه قرار گیرند:

3-1- گشایش هر نوع حساب منوط به شناسایی مشتری، بر اساس اسناد معتبر است.

3-2- موسسه اعتباری موظف است هویت و مشخصات ابرازی از سوی مشتری و نماینده(ولی، وصی، قیم و وکیل) وی را از طریق تطبیق با اسناد معتبر شناسایی و برابر ضوابط مذکور در این دستورالعمل احراز نماید.

3-3-  موسسه اعتباری می‌بایست قبل از افتتاح حساب، کنترل‌های لازم را اعمال کند تا اطمینان یابد مشخصات متقاضی افتتاح حساب با مشخصات اشخاصی که افتتاح حساب برای آن‌ها مجاز نیست، انطباق نداشته باشد.

ماده 4 - موسسه اعتباری موظف است مشتریان (حقیقی، حقوقی) خود را با توجه به ریسکی که احتمال می‌دهد از ناحیه آن‌ها و به واسطه عواملی هم‌چون موقعیت اجتماعی و شغلی، وضعیت مالی، نوع و ماهیت فعالیت حرفه‌ای، پیشینه مشتری، موطن اصلی، حساب‌های مرتبط یا دیگر شاخص‌های موثر (به تشخیص موسسه اعتباری) که متوجه موسسه می‌شود؛ طبقه‌بندی نماید.

ماده 5- طبقه‌بندی مذکور در ماده (4) باید به گونه‌ای انجام شود که دریافت اطلاعات از مشتریان بر اساس طبقه تخصیص داده شده به آن‌ها انجام شود. بدین‌ترتیب، از مشتریانی که دارای حداقل ریسک می‌باشند، اخذ اطلاعات لازم - در چارچوب مقررات این دستورالعمل-  کفایت می‌کند و در خصوص مشتریانی که در طبقات در معرض ریسک بیشتر قرار گرفته‌اند، اطلاعات می‌بایست در سطح گسترده‌تری دریافت شده و در فاصله‌های کمتری به روز شود. میزان دریافت اطلاعات مزبور را بخشنامه‌های داخلی موسسه اعتباری مشخص می نماید.

ماده 6- موسسه اعتباری موظف به حفظ و نگهداری اطلاعات مشتریان بوده و هم‌چنین لازم است برای پیشگیری از افشاو استفاده غیر مجاز از آن‌ها، تدابیر لازم را اتخاذ نماید.

ماده 7- به منظور به هنگام‌نمودن اطلاعات، موسسه اعتباری باید در متن قرارداد منعقده، مشتری را مکلف سازد هرگونه تغییر در اطلاعات ارائه شده خود را با مستندات مربوط و در اسرع وقت، به اطلاع سازمان ثبت احوال برساند.

ماده 8- موسسه اعتباری موظف است در اسرع وقت نسبت به اجرای مفاد ماده 15 آیین‌نامه مبنی بر شناسایی مشتریان قبلی، اقدامات لازم را به عمل آورد.

تبصره 1- آن دسته از مشتریان قبلی که در مرحله تطبیق، مشخصات آن‌ها دارای مغایرت بوده است، موظفند ظرف سه ماه نسبت به رفع مغایرت اقدام نمایند. چنانچه مغایرت مذکور رفع نگردد، واحد مبارزه با پولشویی موسسه اعتباری موظف است موارد را به واحد اطلاعات مالی ارسال نماید.

تبصره 2- آن دسته از مشتریان قبلی که متوسط فعالیت آن‌ها در سال مطابق دستورالعمل مربوط که به تصویب شورا خواهد رسید، کم اهمیت باشد، از شمول این ماده مستثنی هستند.

ماده 9- در صورتی که موسسه اعتباری به دلایلی همچون عدم همکاری مشتری نتواند اطلاعات لازم را برای شناسایی وی به دست آورد و یا مشتری اقدام به ارائه اطلاعات غیرواقعی نماید، موسسه اعتباری باید پس از توضیح مراتب به مشتری، از ارایه خدمات به وی خودداری نماید.

ماده10-موسسه اعتباری موظف است مشخصات مشتریانی را که مبادرت به اعلام اطلاعات
غیر واقعی نموده‌اند، به واحد اطلاعات مالی گزارش کند.

ماده 11- ارائه خدمات پایه به اشخاص زیر توسط موسسه اعتباری ممنوع است و در صورت ارائه این گونه خدمات قبل از ابلاغ این دستورالعمل، موسسه اعتباری موظف به قطع ارتباط با مشتری است:

اشخاصی که از ارائه اطلاعات یا اسناد مورد نیاز خودداری می کنند؛

صرافی‌های غیر مجاز؛

اشخاصی که به حکم مراجع قضایی، حق افتتاح حساب ندارند؛

اشخاص ایرانی فاقد شناسه یا شماره ملی؛

رویه‌های شناسایی مشتری

ماده 12- شناسایی مشتری بر حسب نوع خدمات مورد تقاضای وی(خدمات غیر پایه، خدمات پایه) به دو نوع شناسایی اولیه و شناسایی کامل تقسیم می شود.

12- 1- شناسایی اولیه:  موسسه اعتباری موظف است هنگام ارایه تمامی خدمات بانکی و اعتباری (اعم از خدمات غیر پایه و خدمات پایه) به مشتری(اعم از مشتری گذری و دایمی) و انجام هرگونه عملیات پولی و مالی (حتی کمتر از سقف مقرر) از جمله انجام هرگونه دریافت و پرداخت، حواله وجه، صدور و پرداخت چک، ارایه تسهیلات، صدور انواع کارت دریافت و پرداخت، صدور ضمانت نامه، خرید و فروش ارز و اوراق گواهی سپرده و اوراق مشارکت، قبول ضمانت و تعهد ضامنان به هر شکل از قبیل امضای سفته، بروات و اعتبارات اسنادی؛ نسبت به شناسایی اولیه مشتری –  به شرح مندرج در این دستورالعمل -  اقدام کرده و اطلاعات آن را در سیستم‌های اطلاعاتی خود ثبت نماید.

تبصره: پرداخت قبوض دولتی و خدمات شهری کمتر از سقف مقرر، نیازی به شناسایی مشتری ندارد.

12-1-1- شناسایی اولیه شخص حقیقی:

اطلاعات مورد نیاز:

نام و نام خانوادگی، شماره ملی، تاریخ تولد، نام پدر، نشانی کامل و کدپستی محل سکونت، شماره تلفن.

موسسه اعتباری موظف است پس از اخذ اطلاعات فوق از مشتری، آن‌هارا با مندرجات اصل کارت ملی وی تطبیق داده و مراتب را بر روی سند مربوط تایید نماید.

تبصره1: موسسه اعتباری موظف است نحوه بازشناسی کارت ملی اصلی از جعلی را طبق بخشنامه شماره 32532/89 مورخ 16/2/1389 بانک مرکزی در خصوص ویژگی‌های کنترلی در روی کارت شناسایی ملی به کلیه کارکنان ذی ربط آموزش داده، مراتب را در سوابق آموزشی آن‌ها ثبت نماید. 

تبصره 2:  در مورد محجورین لازم است علاوه بر اطلاعات شخص محجور، اطلاعات مذکور در خصوص ولی و قیم نامبرده نیز دریافت شود.

تبصره 3: برای محجورین، موسسه اعتباری صرفا مجاز به افتتاح حساب سپرده سرمایه گذاری و قرض الحسنه پس‌انداز است.  افتتاح حساب جاری، پرداخت وام و تسهیلات، گشایش اعتبار اسنادی، صدور هرگونه ضمانت نامه و دیگر خدمات مشابه به این اشخاص، کماکان ممنوع است. 

تبصره 4: در صورت امکان ارتباط بر خط موسسه اعتباری(به طور مستقیم یا غیر مستقیم) با سازمان ثبت احوال کشور و برخورداری موسسه مذکور از امکان تطبیق مشخصات اظهار شده توسط مشتری با مندرجات شناسنامه عکسدار یا گواهینامه رانندگی یا گذرنامه معتبر، انجام شناسایی اولیه مشتری بر اساس این مدارک نیز بلامانع است.

تبصره 5: شناسایی اولیه شخص حقیقی معرفی شده از سوی شخص حقوقی، برابر ضوابط مقرر در مورد اشخاص حقیقی است.

12- 1-3- شناسایی اولیه شخص حقوقی

با توجه به اینکه برای دریافت خدمات غیر پایه، اشخاص حقیقی به نمایندگی از اشخاص حقوقی به موسسه اعتباری مراجعه می کنند، شناسایی اولیه این اشخاص نیز برابر ضوابط مقرر در مورد اشخاص حقیقی است.

12- 1-4- در صورت وجود ابهام در خصوص اصالت مدارک شناسایی ارائه شده توسط مشتری، متصدیان شناسایی اولیه در موسسه اعتباری موظف هستند با تحقیق از سایر نظام‌ها و پایگاه‌های اطلاعاتی، اخذ مدارک معتبر - طبق مقررات این دستورالعمل- و یا استعلام از مراجع ذی ربط قانونی مطلع، نسبت به رفع ابهام و شناسایی مشتری اقدام نمایند. در این موارد، ارائه خدمت تا رفع ابهام متوقف می گردد.

در صورت اطمینان از غیر واقعی بودن مشخصات، موسسه اعتباری موظف است علاوه بر جلوگیری از ادامه خدمات، مراتب را بلافاصله به واحد اطلاعات مالی گزارش دهد.

12-2 - شناسایی کامل:

موسسه اعتباری موظف است هنگام ارایه هر یک از خدمات پایه به مشتری دایمی؛ علاوه بر شناسایی اولیه؛ نسبت به شناسایی کامل و برآورد سطح فعالیت مورد انتظار از وی اقدام نماید.

12-2- 1- شناسایی کامل شخص حقیقی:

برای شناسایی کامل شخص حقیقی، موسسه اعتباری موظف است علاوه بر شناسایی اولیه وی، اطلاعات و مدارک ذیل را - بر حسب مورد- از وی اخذ نماید:

 معرفی‌نامه معتبر با امضای حداقل یک نفر از مشتریان شناخته شده یا اشخاص مورد اعتماد موسسه اعتباری یا معرفی‌نامه از یکی از موسسات اعتباری دارای مجوز از بانک مرکزی، سازمان‌های دولتی و یا نهادها و کانون‌های حرفه‌ای رسمی.

سوابق ارتباط مشتری با هر یک از موسسه‌های اعتباری دارای مجوز از بانک مرکزی و استعلام از آن موسسه به منظور تعیین  صحت اطلاعات ارائه شده از سوی مشتری.

جواز کسب معتبر به ویژه در مورد مشاغل غیر مالی.

 گواهی اشتغال به کار از اشخاص حقیقی دارای مجوز کسب و یا از اشخاص حقوقی دارای شناسه ملی.

 اطلاعات در مورد نوع، میزان و هدف فعالیت مشتری جهت تعیین سطح گردش مورد انتظار مشتری در حوزه فعالیت خود.

تبصره 1: شناسایی کامل شخص حقیقی معرفی شده از سوی شخص حقوقی(اعم از ایرانی)، برابر ضوابط مقرر در مورد اشخاص حقیقی است.

12-2-2- شناسایی کامل شخص حقوقی:

شناسایی کامل شخص حقوقی:

برای شناسایی کامل شخص حقوقی ایرانی، موسسه اعتباری موظف است علاوه بر شناسایی اولیه وی، اطلاعات و مدارک ذیل را - بر حسب مورد- اخذ نماید:

نوع، موضوع، ماهیت و میزان فعالیت شخص حقوقی؛

اطلاعات مربوط به رتبه بندی شخص حقوقی(از مراجعی نظیر شرکت سنجش اعتبار، رتبه بندی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور و یا سایر مراجع حرفه‌ای)؛

تبصره: در صورت عدم رتبه بندی شرکت، موسسه اعتباری موظف است از طریق بررسی صورت‌های مالی تائید شده توسط یکی از اعضای جامعه حسابداران رسمی نسبت به تعیین سطح فعالیت مورد انتظار مشتری اقدام نماید و در صورت عدم الزام شخص حقوقی به انتخاب یکی از اعضای جامعه حسابداران رسمی، آخرین صورت‌های مالی معتبر شخص حقوقی مستقیما مورد بررسی قرار می گیرد.

 مشخصات فرد یا افرادی که حق برداشت از حساب شخص حقوقی را دارند(شامل نام و نام خانوادگی، شماره ملی، نام پدر، تاریخ تولد، نشانی و کد پستی) و سمت آن‌ها (همراه نمونه امضای مجاز آن‌ها)؛

اسامی، مشخصات، نشانی و کد پستی محل سکونت اعضای هیات مدیره، هیات عامل/مدیر عامل، حسابرس(حسابرسان) مستقل، بازرس یا بازرسان قانونی و سهام دارانی (شرکایی) که بیش از 5 درصد سهام(سرمایه) شخص حقوقی را در اختیار دارند. (در مورد سایر اشخاص حقوقی از قبیل سازمان‌های غیر انتفاعی و بنیادها و ... ، مشخصات، نشانی و کد پستی موسسین یا هیات امنا و ارکان مشابه آن‌ها)؛

محل اصلی فعالیت، نشانی و کد پستی دفتر مرکزی، شماره‌های تلفن و دورنگار آن، اسامی صاحبان امضای مجاز و نمونه امضای آن‌ها و اطلاعات مربوط به نحوه رسمیت داشتن کلیه اسناد مالی و مکاتبات مربوط، مدت و حدود اختیارات هیات مدیره و مدیر عامل و یا ارکان مشابه موسسه در مورد حساب‌ها؛

تعهد از مدیران و صاحبان امضاء در شخص حقوقی مبنی بر اینکه آخرین مدارک و اطلاعات مربوط به شخص حقوقی را ارائه داده‌اند و تعهد در مورد اینکه هر نوع تغییر در موارد مذکور را بلافاصله به موسسه اعتباری اطلاع می دهند.

تبصره: در مورد موسسات و تشکیلات دولتی و بلدی(موضوع ماده 587 قانون تجارت)که به محض ایجاد و بدون احتیاج به ثبت،  دارای شخصیت حقوقی می شوند؛ اخذ تاریخ و شماره ثبت آن‌ها فاقد موضوعیت است. در این موارد، صرفا اخذ شناسه ملی و استعلام از سامانه ساها و یا پایگاه شناسه ملی اشخاص حقوقی و حفظ آن در سوابق کفایت می کند و نیازی به انجام سایر تکالیف مقرر در مورد شناسایی کامل مشتریان نیست.

12-2-3- برای شناسایی کامل مشتری، موسسه اعتباری باید صحت اطلاعات ارائه شده (از جمله شماره ملی، شناسه ملی و غیره) را حسب مورد از پایگاه‌های  اطلاعاتی ذی ربط استعلام کند. فرد استعلام کننده باید زمان اخذ تائیدیه از پایگاه‌های مذکور را به همراه مشخصات خود در اسناد یاد شده گواهی نماید.

تبصره: صحت اطلاعات ارائه شده را حسب مورد می توان از پایگاه‌های اطلاعاتی ذیل استعلام نمود:

اشخاص حقیقی: پایگاه شماره ملی اشخاص حقیقی؛

اشخاص حقوقی: پایگاه شناسه ملی اشخاص حقوقی؛

نشانی : شرکت پست؛

کد اقتصادی: سازمان امور مالیاتی؛

(موارد فوق را می توان از سامانه ساها استعلام نمود).

کد اصناف: وزارت بازرگانی؛

ایران کد: وزارت بازرگانی؛

پایگاه روزنامه رسمی کشور.

12-2-4- در شناسایی کامل شخص حقیقی، مشخصات اعلام شده از سوی وی باید توسط دارنده امضای مجاز در موسسه اعتباری با اصل مدارک معتبر تطبیق داده شده و پس از تایید و درج عبارت «تصویر برابر اصل است» بر روی آن‌ها توسط وی، در سوابق مشتری نگه داری شود.

12-2-5- درصورتی‌که وکیل، وصی، قیم و یا ولی به نمایندگی از طرف شخص یا اشخاص دیگری متقاضی دریافت خدمات باشد، لازم است موسسه اعتباری علاوه بر شناسایی اصیل نسبت به شناسایی هویت نماینده شخص (اشخاص) و مستندسازی مدارک وی نیز مطابق با مفاد این مقررات اقدام نماید.

12-2-6- مستند سازی نشانی مشتری در شناسایی اولیه، از طریق تطبیق کد پستی اعلامی از سوی مشتری با کد پستی ظهر کارت ملی وی انجام می شود. برای مستند سازی نشانی مشتری در شناسایی کامل، لازم است کد پستی اعلامی از سوی مشتری با اطلاعات پایگاه کد پستی کشور تطبیق داده شود(دسترسی به این پایگاه از طریق سامانه ساها امکان پذیر است).

12-2-7- در صورتی که مشتری، دارای شماره منحصر به فردی در موسسه اعتباری باشد که بر اساس آن، شماره حساب‌های متفاوتی ایجاد می شود، نیازی به شناسایی کامل وی برای هر حساب نیست.

12-2- 8- در صورتی که سهامداران عمده شخص حقوقی، جزو اشخاصی(حقیقی،حقوقی) باشند که برای موسسه اعتباری شناخته شده نباشند، لازم است شناسایی مشتریان نسبت به سهامداران عمده آن‌ها نیز اعمال شود. در هر صورت عملیات شخص حقوقی باید تحت مراقبت ویژه قرار گیرد(برابر ضوابط مذکور در دستورالعمل مراقبت از اشخاص مظنون).

12-2- 9-  در خصوص آن گروه از خدمات که در چارچوب قوانین و مقررات خاص مستلزم دریافت اطلاعات و مدارک دیگری نیز باشند، موسسه اعتباری می‌بایست علاوه بر رعایت ضوابط مندرج در این دستورالعمل، برای شناسایی مشتری، مقررات ذی ربط را نیز اعمال نماید.

12-2-10- موسسه اعتباری باید در مورد اشخاصی که وکالت کلی برای انجام کلیه امور شخص حقیقی یا حقوقی دارند، ضمن شناسایی کامل وکیل و اصیل (به شرح مندرج در این دستورالعمل)، مراتب را به بانک مرکزی و واحد اطلاعات مالی گزارش کنند.

12-2-11- موسسه اعتباری باید اطلاعات اخذ شده از مشتری را با مندرجات مذکور در مدارک شناسایی معتبر تطبیق داده و از صحت آن‌ها اطمینان حاصل نماید. مدارک شناسایی معتبر عبارتند از:

برای اشخاص حقیقی:

کارت ملی؛

شناسنامه(صرفا برای اشخاص زیر 15 سال)؛

شناسنامه یا گواهی نامه رانندگی یا گذرنامه( در صورت امکان ارتباط موسسه اعتباری و تعیین صحت اطلاعات   آن‌ها با اطلاعات موجود در سامانه ساها).

تبصره: در مورد محجورین لازم است علاوه بر مدارک فوق، سند رسمی دال بر تایید سمت ولی، قیم و وصی نیز دریافت شود.

برای اشخاص حقوقی:

اصل یا تصویرگواهی نامه ثبت شرکت، شرکت نامه؛

اظهار نامه ثبت شرکت یا اساسنامه( با توجه به وضعیت شرکت)؛

مصوبه هیات مدیره مبنی بر افتتاح حساب( به نام شرکت) و معرفی صاحبان امضای مجاز؛

تعهدنامه اشخاص حقوقی مذکور مبنی بر اعلام هر نوع تغییر –  بلافاصله پس از وقوع – که در شرکت نامه یا اساسنامه و یا بر اساس تصمیمات هیات مدیره در خصوص افتتاح حساب و معرفی صاحبان امضای مجاز ایجاد می شود.

12-2-12- چنانچه مشتری مدارک شناسایی مذکور در مواد فوق را ارائه ننماید و یا ظن به انجام فعالیت‌های پولشویی یا سایر جرایم مرتبط وجود داشته باشد، موسسات اعتباری باید از ارائه خدمت به وی خودداری کرده ، مراتب را به واحد اطلاعات مالی گزارش نمایند.

تبصره: موسسات اعتباری می‌توانند در دستورالعمل‌های داخلی خود مدارک دیگری را که اطلاعات مذکور (به ویژه اطلاعات مورد نیاز در تعیین سطح مورد انتظار فعالیت مشتری) را به صورت مطمئن تامین نماید، مورد قبول قرار دهند. موسسات اعتباری می‌توانند در دستورالعمل‌های داخلی، میزان شناسایی را با رعایت اطمینان به تامین اطلاعات مورد نیاز، با توجه به نوع و ماهیت و سطح فعالیت مورد انتظار مشتری تنظیم نمایند.

ماده 13- ارائه خدمات پایه به صورت الکترونیکی و بدون شناسایی کامل مشتری و انجام هرگونه تراکنش مالی الکترونیکی غیرقابل ردیابی یا بی نام و ارائه تسهیلات مربوط ممنوع است.

ماده 14- موسسه اعتباری، به هنگام ارائه خدمات پایه به مشاغل غیرمالی باید ضمن دریافت مدارک مربوط به شناسایی کامل، تعهدات لازم در خصوص اجرای قانون و مقررات مبارزه با پولشویی را از آن‌ها اخذ نماید. در صورت خودداری مشاغل غیرمالی از ارائه این تعهد و یا خودداری از عمل به تعهدات، موسسه اعتباری باید از ارائه خدمت به آن‌ها خودداری نماید.

ماده 15- موسسه اعتباری موظف است هنگام ارائه خدمات به اشخاصی که اسامی و مشخصات آن‌ها از طریق بانک مرکزی به  آن‌ها اعلام می‌شود، دقت و نظارت بیشتری را به عمل آورند و عملکرد مالی آن‌ها را به طور مداوم، زیر نظر داشته باشند.

تبصره: موسسه اعتباری موظف است در مورد اشخاص زیر، دقت و مراقبت ویژه به عمل آورد:

افراد و موسساتی که نام آن‌ها در فهرست جرایم تروریستی یا مرتبط با پولشویی قرار دارد و نام آن‌ها از سوی بانک مرکزی به موسسه اعتباری اعلام می شود؛

اصنافی که فاقد کد اصناف هستند.

ماده 16- موسسه اعتباری باید هنگام ارائه خدمات پایه به مشتری، آن‌ها را متعهد نماید که:

الف- اطلاعات مورد درخواست موسسه اعتباری را که در این دستورالعمل مشخص شده است، ارائه کرده، مقررات مربوط به مبارزه با پولشویی را رعایت نمایند.

ب- اجازه استفاده اشخاص دیگر از خدمات پایه دریافتی را ندهند و در صورت اقدام، موضوع را بلافاصله به موسسه اعتباری اطلاع دهند. نمایندگی قانونی به شرط درج مشخصات نماینده یا وکیل و شناسایی اولیه و ثبت مشخصات وی شامل این بند نمی‌باشد.

تبصره: تعهدات فوق باید به طور صریح و دقیق، برای مشتری بیان شود. در صورت عدم پذیرش این تعهدات از سوی مشتری و یا عدم رعایت آن‌ها توسط وی، لازم است ارائه خدمات به مشتری متوقف شود.

ماده 17- موسسه اعتباری موظف است در تمامی فرم‌های مورد استفاده، محل مناسب برای درج یکی از شماره‌های شناسایی معتبر (حسب مورد شماره ملی وشناسه ملی) و کد پستی را پیش‌بینی نماید و این مشخصات به طور کامل و دقیق دریافت و تطبیق داده شود.

ماده 18- موسسه اعتباری موظف است در تمامی نرم‌افزارها، بانک‌ها و سیستم‌های اطلاعاتی که عملیات پولی و مالی در آن‌ها ثبت می‌شود، محل لازم برای درج یکی از شماره‌های معتبر (حسب مورد شماره ملی و شناسه ملی) و کد پستی را پیش‌بینی نموده و امکان جستجو بر اساس شماره‌های مذکور در نرم‌افزارها را فراهم نماید.

ماده 19- در صورتی که موسسه اعتباری مشخصات درج شده اشخاص و اماکن ثبت شده در سیستم‌های اطلاعاتی خود را با پایگاه‌های اطلاعاتی ذی ربط تطبیق نداده باشد لازم است مشخصات مذکور را حداکثر ظرف مدت 1 ماه پس از ارائه خدمات پایه به مشتری، به پایگاه‌های مذکور ارسال کرده، صحت آن‌ها را کنترل نماید.

ماده20- موسسه اعتباری موظف است اطلاعاتی را که قبلا با پایگاه‌های ذی ربط تطبیق داده است هر 3 ماه یک بار به روز نماید. در صورتی که محرز شود شخص حقیقی طی این مدت فوت شده لیکن مراتب به موسسه اعتباری اعلام نشده باشد لازم است حساب وی بلافاصله مسدود شود و در صورتی که پس از فوت وی،‌ تراکنش یا معامله بالاتر از سقف مقرر انجام شده باشد، مراتب به بانک مرکزی و واحد اطلاعات مالی گزارش شود.

ماده 21- موسسات اعتباری ارائه ‌دهنده خدمات پایه موظفند به طور مداوم و مخصوصاً در موارد زیر اطلاعات مربوط به شناسایی کامل مشتری را به روز نمایند:

الف- در زمانی که بر اساس شواهد و قراین احتمال آن وجود داشته باشد که وضعیت مشتری تغییرات عمده‌ای پیدا نموده است.

ب- در صورتی که موسسه اعتباری بر اساس شواهد و قراین احتمال دهد مشتری در جریان عملیات پولشویی و یا تامین مالی تروریسم قرار گرفته است.

ماده 22- به منظور مستند سازی اطلاعات مشتریان، لازم است پس از استعلام اطلاعات مربوط به آن‌ها از مراجع ذی ربط و اطمینان از صحت اطلاعات؛ تصویر این اسناد توسط صاحب امضای مجاز در موسسه اعتباری برابر اصل شود.

ماده 23- شش ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل، لازم است کد پستی محل اقامتگاه قانونی مشتری دائمی با اطلاعات مندرج در پایگاه ذی ربط (ثبت احوال و یا ثبت اسناد) همخوانی داشته باشد. در مورد مشتریان گذری، موسسه اعتباری موظف به تطبیق کدپستی مندرج بر روی کارت ملی با اطلاعات ابراز شده از سوی مشتری است.

ماده 24- ارائه خدمات به مشتریان به منزله تائید انجام رویه شناسایی مشتری توسط کارکنان ذی ربط در موسسه اعتباری است و مسئولیت وجود هرگونه نقص در این زمینه ـ در چارچوب این دستورالعمل ـ متوجه آن‌ها است.

ماده 25- موسسه اعتباری موظف است حداکثر ظرف مدت 3 ماه از تاریخ ابلاغ این دستورالعمل، کلیه حساب‌های فاقد شماره یا شناسه ملی را مسدود نماید. به محض ارائه شماره یا شناسه ملی، از حساب‌های مزبور رفع انسداد می‌شود.

نظارت مستمر بر حساب‌ها

ماده 26- موسسه اعتباری می‌بایست سیستم جامعی از مدیریت اطلاعات را ایجاد نماید و ترتیبی اتخاذ کند که اطلاعات مربوط به مشتریان در این سیستم گردآوری و پردازش شده؛ در اختیار واحدهای ذی‌ربط قرار گیرد.

ماده 27- به‌منظور کنترل موثر ریسک‌های ناشی از عدم شناسایی کافی مشتری، لازم است حساب وی ـ متناسب با طبقه تخصیص داده شده ـ تحت نظارت قرار گیرد.

ماده 28- درمورد حساب‌های در معرض ریسک بیشتر، موسسه اعتباری موظف است سیستمی ایجاد کندکه حساب‌های یاد شده به طور ادواری نیز تحت پایش قرار گیرند.

ماده 29- موسسات اعتباری موظفند فهرست خلاصه اطلاعات دریافت کنندگان خدمات پایه را در رابطه با موضوع مبارزه با پولشویی و در صورت اعلام واحد اطلاعات مالی به نحوی که واحد مذکور مشخص می سازد، در پایان هر ماه ‌در اختیار آن واحد قرار دهد.

تبصره: خلاصه اطلاعات یاد شده باید شامل نام و نام خانوادگی، شماره ملی و تاریخ ارائه خدمات پایه در مورد اشخاص حقیقی و در مورد اشخاص حقوقی ، نام و شناسه ملی یا کد اقتصادی باشد. سایر موارد مورد نیاز پس از تصویب شورا به موسسات اعتباری اعلام خواهد شد.

 

مدیریت ریسک

ماده 30- هیات مدیره، مدیریت ارشدو یا رده سازمانی معادل آن در موسسه اعتباری می‌بایست از وجود برنامه‌های موثرشناسایی مشتریان و پیاده‌سازی آن‌ها از طریق ایجاد رویه‌های مناسب اطمینان حاصل کند. این برنامه‌ها بایدامکان نظارت موثر مدیریت بر سیستم‌ها، کنترل‌ها، تفکیک وظایف و آموزش کارکنان رافراهم آورند. مسئولیت نهایی تصمیمات اخذ شده در این خصوص بر عهده هیات مدیره یا ارکان معادل آن در موسسه اعتباری است.

ماده 31- مسئولیت اجرای سیاست‌ها و رویه‌های هیات مدیره و مدیریت ارشد و یا رده سازمانی معادل آن‌ها در موسسه اعتباری(در خصوص شناسایی مشتریان و ایجاد سامانه‌های اطلاعاتی مربوط) بر عهده واحد مبارزه با پولشویی آن موسسه است. واحد مذکور باید اجرای سیاست‌ها و رویه‌های شناسایی مشتریان را در شعب و تمامی سطوح موسسه اعتباری مورد بررسی قرار داده، هر گونه انحراف را به همراه پیشنهادهای اصلاحی به هیات مدیره و مدیریت ارشد موسسه اعتباری گزارش کند.

ماده 32- موسسه اعتباری می بایست در مورد شیوه شناسایی مشتریان، برنامه‌هایی آموزشی برای کارکنان خود تدارک ببیند. برنامه‌های آموزشی باید به گونه‌ای طراحی شوند که کارکنان به شناخت کافی و منطقی نسبت به ضرورت، اهمیت و نحوه اجرای سیاست‌ها و رویه‌های شناسایی مشتریان دست یابند. برنامه‌های مذکور باید به طور مستمر (به خصوص در مورد کارکنان جدید) ادامه یابد تا اطمینان حاصل شود کارکنان ذی ربط آموزش‌های لازم را در این خصوص دیده اند. موسسه اعتباری موظف است سوابق آموزشی مربوط را در پرونده کارکنانی که آموزش دیده‌اند، درج نماید.

ماده 33- موسسه اعتباری موظف است هر شش ماه یک‌بار، اطلاعات مربوط به فعال بودن مشتری را مورد ارزیابی مجدد قرار دهد. همچنین بنا به درخواست مشتری و یا در صورت ایجاد تغییر عمده در وضعیت مشتری،‌موسسه اعتباری موظف است مشتری را به طور مجدد مورد شناسایی کامل قرار دهد. 

نگه‌داری سوابق مشتریان و معاملات آن‌ها

ماده 34- هیات مدیره موسسه اعتباری  می بایست اطمینان حاصل کند که برای نگه‌داری و پردازش مناسب اطلاعات، تدابیر لازم اندیشیده شده و سیستم‌های توانمند در موسسه استقرار یافته‌اند به‌گونه‌ای که در مواقع ضروری، سیستم‌های مذکور بتوانند اطلاعات مورد نظر مراجع ذی‌ربط را حداکثر ظرف مدت 1 روز کاری، با سهولت و در چارچوب قوانین و مقررات مربوط؛ در اختیار آن‌ها قرار دهد.

ماده 35- شیوه نگهداری اسناد و مدارک در موسسات اعتباری برابر آیین‌نامه مدت و طرز نگاهداری اوراق بازرگانی، اسناد و دفاتر بانک‌ها مصوب یکهزار و یکصد و چهاردهمین جلسه مورخ 25/3/1389شورای پول و اعتبار(موضوع بخشنامه شماره 80223/89 مورخ 15/4/1389 بانک مرکزی و اصلاحات پس از آن) است.

در سوابقی که از تراکنش‌های مالی حفظ می شود، باید نوع تراکنش، مبلغ و نوع ارز، تاریخ انجام تراکنش و طرفین تراکنش، شماره حساب‌هایی که تراکنش از طریق آن‌ها انجام شده است و مشخصات صاحب/صاحبان حساب درج شوند.

گستره شمول دستورالعمل

ماده 36- این دستورالعمل علاوه بر موسسات اعتباری، برای تمامی شعب و نمایندگی بانک‌ها و موسسات اعتباری خارجی در کشور، موسسات اعتباری واقع در مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی، نیز لازم الاجرا می‌باشد.

زمان اجرا

ماده 37- زمان اجرای این دستورالعمل یک ماه پس از ابلاغ آن از سوی بانک مرکزی است. در مدت مذکور موسسات اعتباری موظفند ضمن اطلاع رسانی به مشتریان، امکانات و تسهیلات لازم برای اجرای این دستورالعمل را به گونه ای فراهم نمایند که اجرای آن، حتی الامکان موجب اخلال در امور مشتریان نشود.

این دستورالعمل در 37 ماده و 18 تبصره در هشتمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ 20/11/1389  به تصویب رسید.

دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان خارجی موسسات اعتباری

هدف

          به منظور مبارزه با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی تروریسم و نیز فراهم‌ آوردن تمهیدات لازم برای اجرای بند 8 از ماده 14 قانون پولی و بانکی کشور (مصوب تیر ماه 1351 و اصلاحات پس از آن)، بند الف از ماده 7 قانون مبارزه با پولشویی (مصوب دوم بهمن ماه 1386 مجلس شورای اسلامی)، فصل دوم آیین‌نامه اجرائی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی و اصلاحات بعدی آن، آیین‌نامه مستند سازی جریان وجوه در کشور موضوع تصویب نامه شماره 211815/ت 39395 ه مورخ 26/12/1386 هیات وزیران، آیین نامه تعیین شماره اختصاصی برای اشخاص خارجی مرتبط با کشور موضوع تصویب نامه شماره 16173/ت 40266 ه مورخ 29/1/1388 هیات وزیران و مصوبات کارگروه ماده 9 آن و نیز مدیریت انواع ریسک‌های بانکی به ویژه  ریسک‌های عملیاتی، شهرت و تطبیق؛ «دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان خارجی موسسات اعتباری» به شرح زیر ابلاغ می شود:

تعاریف

ماده 1 ـ در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

1-1-      بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

1-2-      قانون: قانون مبارزه با پولشویی مصوب 2/11/1386؛

1-3-   آیین‌نامه: آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی و اصلاحات بعدی آن؛

1-4-   موسسات اعتباری: بانک‌ها (اعم از بانک‌های ایرانی و شعب و نمایندگی بانک‌های خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، موسسات اعتباری غیر بانکی، تعاونی‌های اعتبار، صندوق‌های قرض‌الحسنه،‌ شرکت‌های لیزینگ، شرکت‌های سرمایه پذیر و سایر اشخاص حقوقی که به امر واسطه گری وجوه اقدام می نمایند.

تبصره: موسسات اعتباری فوق شامل شعب و نمایندگی‌های مستقر در مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران نیز می‌شوند.

1-5-   مدیریت ارشد: اعضاء هیات عامل/مدیر عامل و آن گروه از مدیران اجرایی و کارکنان ارشد موسسات اعتباری که مستقیما زیر نظر هر یک از  اعضای هیات عامل / مدیر عامل قرار داشته، مسئولیت اجرای استراتژی‌ها و سیاست‌های مصوب هیات مدیره/هیات امنا یا هیات عامل را حسب مورد بر عهده دارند.

1-6-   ریسک عملیاتی: احتمال بروز زیان ناشی از نامناسب‌بودن و عدم کفایت فرآیندها و روش‌ها، افراد و سیستم‌های داخلی یا ناشی از رویدادهای خارج از موسسه اعتباری از جمله وقفه‌های عملیاتی، جرایم مشتریان، محصولات و عملکرد کاری، عملکرد استخدامی و ایمنی محیط کار.

1-7-   ریسک شهرت: احتمال بروز زیان در اثر از دست‌دادن حسن شهرت به دلایلی از جمله وضعیت نامطلوب مالی،‌ تنزل رتبه اعتباری و یا از دست‌دادن اعتماد عمومی.

1-8-      تطبیق: سازگاری فعالیت موسسه اعتباری با قوانین، مقررات و استانداردهای ناظر بر فعالیت‌های آن موسسه.

1-9-   ریسک تطبیق: احتمال شمول جریمه ، مجازات‌های قانونی، تنبیهات نظارتی ، مواجهه با زیان‌های حایز اهمیت و یا آسیب  وارد شدن به حسن شهرت موسسات اعتباری، به دلیل عدم رعایت  قوانین، مقررات و استانداردها است.

1-10-مشتری(ارباب رجوع):

مشتری به دو نوع مشتری گذری و دایمی ـ به شرح زیر ـ تقسیم می شود.

1ـ10ـ 1 ـ مشتری‌گذری: مشتری است که به منظور دریافت خدمات غیرپایه به موسسه اعتباری مراجعه کرده و ارائه خدمت به وی مستلزم تشکیل پرونده نمی‌باشد. ارتباط مشتری گذری با موسسه اعتباری فاقد ویژگی ” استمرار“ است. متقاضیان وصول وجه چک، حواله وجه و پرداخت قبوض از جمله مصادیق مشتریان گذری می‌باشند.

1ـ10ـ2ـ مشتری دایمی: مشتری است که ارتباط وی با موسسه اعتباری، واجد ویژگی مهم استمرار است و به دلیل نوع و ماهیت خدمات موردنیاز، تشکیل پرونده جهت درج اطلاعات هویتی و دیگر اطلاعات مورد نیاز برای وی ضرورت دارد.

1-11-   اشخاص حقیقی خارجی: افرادی هستند که تابعیت ایران را ندارند. دارای مدارک شناسایی کشور متبوعه «گذرنامه» معتبر بوده و دارای روادید و یا پروانه اقامت معتبر در ایران می باشند. درخصوص آوارگان خارجی دارای کارت هویت ویژه اتباع خارجی و یا کارت خروجی مدت دار (آمایش) معتبر صادره از سوی وزارت کشور ج.ا.ا و در مورد پناهندگان خارجی دارندگان دفترچه پناهندگی معتبر صادره از سوی نیروی انتظامی ج.ا.ا. می باشند.

1-12-      اشخاص حقوقی خارجی:

این اشخاص عبارتند از:

الف) موسسات، شرکت ها و شعب فعال آن ها که در خارج از ایران به ثبت رسیده باشند.

تبصره: نمایندگی و شعب شرکت ها و موسسات خارجی که در اداره کل ثبت شرکت ها به ثبت رسیده باشند، جزو اشخاص حقوقی ایرانی محسوب می‌شوند.

ب) نمایندگی های سیاسی خارجی مقیم ایران شامل سفارت خانه ها و
کنسولگری ها.

پ) دفاتر نمایندگی رسمی سازمان های بین المللی مستقر در کشور که مورد تایید وزارت امور خارجه باشند.

ت) دفاتر سازمان های مردم نهاد خارجی دارای مجوز فعالیت از وزارت کشور.

1-13-     شناسایی مشتری : شناخت و تایید هویت مشتری با استفاده از منابع اطلاعاتی، مستندات و داده‌های مستقل، معتبر و قابل اتکا. شناسایی مشتری به دو گروه از اقدامات شامل«شناسایی اولیه» و «شناسایی کامل» تقسیم می‌شود:

1-13-1-  شناسایی اولیه: تطبیق و ثبت مشخصات اظهار شده توسط مشتری با مدارک شناسایی و در صورت اقدام توسط نماینده یا وکیل، علاوه بر ثبت مشخصات وکیل یا نماینده، ثبت مشخصات اصیل.

1-13-2-    شناسایی کامل: شناسایی دقیق مشتری به هنگام ارایه خدمات پایه به شرح مذکور در این دستورالعمل.

1-14-      خدمات بانکی و اعتباری: به انواع خدماتی که توسط موسسه اعتباری به مشتری ارایه می شود، اطلاق می گردد. خدمات بانکی و اعتباری به دو نوع «خدمات غیر پایه» و «خدمات پایه» ـ به شرح زیرـ تقسیم می شود.

1-14-1- خدمات غیر پایه: به خدماتی اطلاق می شود که ارایه آن‌ها به مشتری، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات به وی نیست و یا به ارتباط مشتری با موسسه اعتباری استمرار نمی بخشد. ارایه این خدمات به مشتری، فقط مستلزم شناسایی اولیه وی توسط موسسه اعتباری و به شرح مذکور در این دستورالعمل است. موارد ذیل از جمله مصادیق خدمات غیر پایه است:

1-14-2- خدمات پایه: خدمات بانکی و اعتباری که طبق مقررات، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات توسط موسسات اعتباری می باشد و ارایه آن به مشتری موجب می شود تا وی برای اخذ خدمات مکرر و متمادی به موسسه اعتباری مراجعه کند. موارد ذیل از جمله مصادیق این نوع خدمات می باشد:

1-15-      شماره اختصاصی: شماره ای منحصر به فرد که برای هر یک از اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی تعیین و اختصاص داده می شود که به صورت رمزینه(بارکد) روی مدارک شناسایی معتبر درج می گردد.

1-16-      واحد اطلاعات مالی: واحدی ملی، متمرکز ومستقل که مسئولیت دریافت، تجزیه وتحلیل و ارجاع گزارش های معاملات مشکوک به مراجع ذی ربط را به عهده دارد(به شرح مذکور در ماده 38 آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی).

1-17-             سقف مقرر: به شرح مندرج در بند ز ماده 1 آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی؛

1-18- شورا: شورای عالی مبارزه با پولشویی؛

1-19- دبیرخانه: دبیر خانه شورای عالی مبارزه با پولشویی؛

1-20-      پایگاه ملی اطلاعات اشخاص خارجی: مرجع تعیین شماره اختصاصی برای اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی مرتبط با جمهوری اسلامی ایران موضوع آیین نامه شماره 16173/ت40266 ه مورخ 29/1/1388  هیات وزیران.

1-21-       سامانه احراز هویت اشخاص(ساها): سامانه مستقر در وزارت امور اقتصادی و دارایی است که از طریق ارتباط با سازمان‌های ذی ربط(سازمان ثبت احوال کشور،‌ پایگاه ملی اطلاعات اشخاص خارجی، سازمان ثبت اسناد کشور، شرکت پست و سازمان امور مالیاتی)، پاسخ به استعلام موسسات اعتباری در مورد احراز هویت اشخاص مختلف و نشانی آن‌ها را تسهیل می نماید.

1-22- مدارک شناسایی معتبر:

1-22-1- اشخاص حقیقی خارجی:

تبصره1: اجازه اقامت معتبر عبارت است از :

1- پروانه اقامت معتبر صادره توسط نیروی انتظامی، درج شده در گذرنامه؛

2- روادید دارای تاریخ اعتبار صادره توسط وزارت امور خارجه، درج شده در گذرنامه؛

3- گذرنامه اتباع کشورهای لغو روادید با ایران، دارای مهر ورود به کشور و حداکثر یک ماه از تاریخ ورود؛

4- گذرنامه اتباع خارجی دارای مجوز تمدید روادید، صادره توسط نیروی انتظامی.

تبصره2: روادید و یا اجازه اقامت در ایران درج شده در گذرنامه های خدمت و سیاسی توسط وزارت امور خارجه صادر می گردد.

تبصره3: اعتبار دفترچه های پناهندگی، کارت های هویت و آمایشی منوط به عدم انقضای تاریخ آن می باشد.

1-22-2- اشخاص حقوقی خارجی:

1-23- مشخصات هویتی:

1-23-1- اشخاص حقیقی : شامل نام، نام خانوادگی، نام پدر یا مادر، تاریخ تولد، کشور محل تولد، شماره مدرک شناسایی، نوع مدرک شناسایی، تابعیت، جنسیت، شماره اختصاصی.

تبصره: درخصوص اتباع خارجی عرب تبار، نام جد نیز از مشخصات هویتی محسوب می گردد و نیازی به اخذ نام خانوادگی نمی باشد.

1-23-2- اشخاص حقوقی: نام، تابعیت، موضوع فعالیت، نوع فعالیت، شماره ثبت ، محل ثبت، تاریخ ثبت، شماره اختصاصی.

تبصره: این دستورالعمل، مشتمل بر حداقل اطلاعات لازم درخصوص نحوه شناسایی مدارک معتبر اشخاص خارجی است. بانک مرکزی در مواقع مقتضی اقدام به تهیه و ابلاغ راهنمای شناسایی مدارک معتبر می نماید.

 همچنین به دلیل پیچیدگی در تشخیص معتبر و مجاز بودن اسناد ارائه شده توسط مشتریان حقیقی و حقوقی خارجی، لازم است کارکنان شعب موسسه اعتباری موضوع را حسب مورد و از طریق اتصال به ساها استعلام نمایند.  

تبصره: با توجه به اینکه عملیات تطبیق مدارک و اسناد مشتریان گذری خارجی در محل شعبه موسسه اعتباری انجام می شود لازم است موسسه اعتباری در هر یک از شعب، از کارکنانی با تجربه کافی در این زمینه استفاده نماید.

ماده 2ـ موسسه اعتباری موظف است برای تحقق اهداف این دستورالعمل، سیاست‌ها و رویه‌های شفافی را ـ در چارچوب قوانین و مقررات موضوعه ـ تدوین نموده؛ آن‌ها را سالیانه مورد بازنگری قرار دهد. این سیاست‌ها و رویه‌ها می‌بایست موارد زیر را در برگیرند:

v    سیاست پذیرش مشتری؛

v    رویه‌های شناسایی مشتری؛

v    نظارت مستمر بر حساب‌ها؛

v    مدیریت ریسک.

سیاست پذیرش مشتری

ماده 3 ـ ‌موسسه اعتباری موظف است برای پذیرش مشتری،‌ معیارهای مشخص و شفافی داشته باشد. در این معیارها می بایست موارد ذیل مورد توجه قرار گیرند:

3-1-    گشایش هر نوع حساب منوط به شناسایی کامل مشتری براساس مدارک و اوراق هویتی، مجوز اقامت و فعالیت معتبر در ایران و ضوابط مذکور در این دستورالعمل است.

3-2- مؤسسه اعتباری موظف است هویت و مشخصات ابراز شده از سوی مشتری و نماینده (ولی، وصی، قیم، وکیل ایرانی و یا خارجی) وی را از طریق تطبیق با مدارک معتبر شناسایی و برابر ضوابط مذکور در این دستورالعمل احراز نماید.

3-3- مؤسسه اعتباری باید قبل از افتتاح حساب، کنترل های لازم را اعمال کند تا اطمینان یابد مشخصات متقاضی افتتاح حساب با مشخصات اشخاصی خارجی که افتتاح حساب برای آن مجاز نیست، انطباق نداشته باشد.

3-4- مؤسسه اعتباری می بایست از افتتاح حساب برای اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی که مدارک معتبری را برای حضور در ایران ارائه نمی نمایند، خودداری نماید. 

3- 5- واحد مبارزه با پولشویی مؤسسه اعتباری موظف است مشخصات مشتریان خارجی را که مبادرت به اعلام اطلاعات غیر واقعی نموده اند به واحد اطلاعات مالی گزارش نماید.

ماده 4ـ مؤسسه اعتباری موظف است درخصوص اتباع خارجی دارنده دفترچه پناهندگی صادره توسط نیروی انتظامی، کارت ویژه اتباع خارجی وکارت خروجی مدت دار (آمایش) صادره توسط وزارت کشور پس از شناسایی اولیه و یا کامل، فقط خدمات بانکی افتتاح حساب قرض الحسنه پس انداز ، سپرده سرمایه گذاری و انجام عملیات وصول چک را ارائه نماید.

تبصره : ارائه هرگونه کارت الکترونیکی و نیز ارائه مجوز هرگونه خدمات الکترونیک به اشخاص فوق ممنوع می باشد.

ماده 5ـ ارائه کلیه خدمات بانکی به اتباع خارجی دارای گذرنامه و پروانه اقامت معتبر بلامانع می باشد.

ماده 6ـ موسسه اعتباری موظف است در اسرع وقت نسبت به اجرای مفاد ماده 15 آیین‌نامه مبنی بر شناسایی مشتریان قبلی، اقدامات لازم را به عمل آورد.

تبصره 1- آن دسته از مشتریان قبلی که در مرحله تطبیق، مشخصات آن‌ها دارای مغایرت بوده است، موظفند ظرف سه ماه نسبت به رفع مغایرت اقدام نمایند. چنانچه مغایرت مذکور رفع نگردد، واحد مبارزه با پولشویی موسسه اعتباری موظف است موارد را به واحد اطلاعات مالی ارسال نماید.

تبصره 2- آن دسته از مشتریان قبلی که متوسط فعالیت آن‌ها در سال مطابق دستورالعمل مربوط که به تصویب شورا خواهد رسید، کم اهمیت باشد، از شمول این ماده مستثنی هستند.

ماده 7ـ در صورتی که موسسه اعتباری به دلایلی همچون عدم همکاری مشتری نتواند اطلاعات لازم را برای شناسایی وی به دست آورد و یا مشتری اقدام به ارائه اطلاعات غیرواقعی نماید، موسسه اعتباری باید پس از توضیح مراتب به مشتری، از ارایه خدمات به وی خودداری نماید.

ماده8ـ  موسسه اعتباری موظف است مشخصات مشتریانی را که مبادرت به اعلام اطلاعات
غیر واقعی نموده‌اند، به واحد اطلاعات مالی گزارش کند.

رویه‌های شناسایی مشتری

شناسایی مشتری حقیقی و یا حقوقی خارجی برحسب نوع ارائه خدمات بانکی به آن ها،‌ به دو نوع شناسایی اولیه و کامل تقسیم می شود. موسسه اعتباری باید هنگام ارایه خدمات بانکی به مشتریان خارجی؛‌ علاوه بر رعایت مفاد این دستورالعمل؛‌ مواد مرتبط در دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان ایرانی موسسات اعتباری را نیز رعایت نماید. بنابراین مؤسسه اعتباری موظف است هنگام ارائه تمامی خدمات بانکی و اعتباری (اعم از خدمات پایه و غیر پایه) به مشتری خارجی اعم از مشتریان گذری و دائمی و انجام هرگونه عملیات پولی و مالی (حتی کمتر از سقف مقرر) از جمله انجام هرگونه دریافت و پرداخت حواله وجه، صدور چک، ارائه تسهیلات، صدور انواع کارت دریافت و پرداخت، صدور ضمانت نامه، خرید و فروش ارز و اوراق گواهی سپرده و اوراق مشارکت قبول ضمانت و تعهد ضامنان به هر شکل از قبیل امضاء سفته، بروات و اعتبارات اسنادی نسبت به شناسایی مشتری خارجی به شرح مندرج در این دستورالعمل اقدام کرده و اطلاعات آن را در سیستم اطلاعاتی خود ثبت نماید.

تبصره: پرداخت قبوض دولتی و خدمات شهری کمتر از سقف مقرر نیازی به شناسایی مشتری ندارد.

 شناسایی اولیه اشخاص خارجی(حقیقی، حقوقی)

ماده 9ـ به منظور شناسایی اولیه مشتری درهنگام ارائه خدمات غیرپایه، موسسه اعتباری موظف است مشخصات هویتی مشتری و نماینده (ولی، وصی، قیم، وکیل ایرانی و یا خارجی) وی را اخذ و پس از تطبیق با اصل مدارک هویتی معتبر، ثبت نماید.

تبصره: در خصوص اشخاص حقوقی، شناسایی نماینده یا وکیل الزامی است.

شناسایی کامل اشخاص خارجی(حقیقی، حقوقی)

در ارایه خدمات پایه به اشخاص خارجی(حقیقی،‌حقوقی)، موسسه اعتباری باید علاوه بر شناسایی اولیه مشتری، اقدام به شناسایی کامل آن ها به شرح ذیل نیز نماید:

شناسایی کامل اشخاص حقیقی خارجی

ماده 10ـ‌ به منظور شناسایی کامل اشخاص حقیقی خارجی، متصدیان مربوط در موسسه اعتباری باید ابتدا فرم شماره 1 پیوست این دستورالعمل را تکمیل نموده و همراه اسکن یا کپی مدارک شناسایی معتبر اشخاص حقیقی خارجی، به واحد مبارزه با پولشویی آن موسسه ارسال نمایند. واحد مزبور موظف است از طریق سامانه ساها نسبت به اخذ شماره اختصاصی اشخاص خارجی اقدام نموده و در صورت وجود شماره مزبور؛ نسبت به کنترل صحت آن اقدام کرده و پس از آن، دستور افتتاح حساب را به شعبه متقاضی ارسال نماید. همزمان مدارک معتبر و فرم تکمیل شده از طریق سامانه ارتباطی واحد اطلاعات مالی به آن واحد ارسال می شود. واحد اطلاعات مالی پس از انجام تحقیقات لازم از طریق پایگاه های ذی‌ربط که حداکثر سه روز کاری به طول خواهد انجامید، مجوز فعالیت حساب را به واحد مبارزه با پولشویی موسسه اعتباری اعلام خواهد نمود. قبل از صدور مجوز فعالیت، موسسه اعتباری صرفا حق دریافت وجه از صاحب حساب ر ا دارد و ارائه سایر خدمات بانکی منوط به صدور مجوز است. در صورت عدم صدور مجوز فعالیت از سوی واحد اطلاعات مالی، لازم است موسسه اعتباری برابر دستور صادره از سوی آن واحد  اقدام نماید.

 شناسایی کامل اشخاص حقوقی خارجی

ماده 11ـ برای شناسایی کامل اشخاص حقوقی خارجی، لازم است ابتدا فرم شماره 2پیوست تکمیل شده و همراه اسکن یا کپی مدارک شناسایی معتبر اشخاص حقوقی خارجی به واحد مبارزه با پولشویی هر موسسه ارسال شود. واحد مزبور موظف است از طریق سامانه ساها، شماره اختصاصی اشخاص خارجی را اخذ کرده و در صورت وجود شماره مزبور، نسبت به کنترل صحت آن اقدام نماید و سپس دستور افتتاح حساب را به شعبه متقاضی ارسال نماید. همزمان مدارک معتبر و فرم تکمیل شده از طریق سامانه ارتباطی واحد اطلاعات مالی به آن واحد ارسال می شود. واحد اطلاعات مالی پس از انجام تحقیقات لازم از طریق پایگاه های ذیربط که حداکثر سه روز کاری به طول خواهد انجامید، مجوز فعالیت حساب را به واحد مبارزه با پولشویی موسسه اعتباری اعلام خواهد نمود. قبل از صدور مجوز فعالیت، موسسه اعتباری صرفا حق واریز وجه به حساب را دارد و ارائه سایر خدمات بانکی منوط به صدور مجوز است. در صورت عدم موافقت واحد اطلاعات مالی لازم است موسسه اعتباری برابر دستور صادره از سوی آن واحد اقدام نماید.

تبصره: در مورد شرکت های خارجی، شعب و دفاتر نمایندگی شرکت های خارجی در ایران و همچنین سازمان های مردم نهاد خارجی لازم است علاوه بر شناسایی کامل اشخاص حقیقی صاحب امضاء حساب، مسئولین خارجی مقیم و دارای تردد به ایران (به شرح مندرج در مورد اشخاص حقیقی) و نیز مشخصات اعضای هیأت مدیره و مدیران ارشد ارکان مشابه هر یک از  آن ها در خارج از کشور (به شرح مندرج در مورد اشخاص حقیقی به جز شماره پروانه اقامت و روادید و نشانی)، مشخصات شرکت مادر آن ها در خارج از کشور - براساس مفاد فرم های شماره یک و دو - اخذ شود.

ماده 12 ـ در شناسایی کامل مشتریان خارجی(حقیقی، حقوقی)، موسسه اعتباری باید تمامی اطلاعاتی را که در شناسایی کامل مشتریان ایرانی(حقیقی، حقوقی) از آن ها اخذ می نماید، از مشتریان خارجی نیز مطالبه کرده(حسب مورد) و پس از مستند سازی آن ها، در سوابق آن ها نگهداری نمایند.

نظارت مستمر بر حساب ها     

ماده 13 ـ شعب افتتاح کننده حساب برای اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی موظف هستند خلاصه اطلاعات گردش حساب مشتریان خارجی را هر سه ماه یکبار از طریق سامانه الکترونیکی در اختیار واحد مبارزه با پولشویی مؤسسه اعتباری قرار دهند تا علاوه بر اعمال نظارت های مندرج در این دستورالعمل، متناسب با شرایط و وضعیت حضور و فعالیت قانونی و غیرقانونی اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی در ایران، نظارت های لازم صورت گرفته و در صورت تغییر شرایط مذکور، اطلاع رسانی لازم به شعب مربوط انجام پذیرد.

مدیریت ریسک

ماده 14ـ هیات مدیره، مدیریت ارشد و یا رده سازمانی معادل آن در موسسه اعتباری می‌بایست از وجود برنامه‌های موثر شناسایی مشتریان خارجی و پیاده‌سازی آن‌ها از طریق ایجاد رویه‌های مناسب اطمینان حاصل کند. این برنامه‌ها باید امکان نظارت موثر مدیریت بر سیستم‌ها، کنترل‌ها، تفکیک وظایف و آموزش کارکنان را فراهم آورند. مسئولیت نهایی تصمیمات اخذ شده در این خصوص بر عهده هیات مدیره یا ارکان معادل آن در موسسه اعتباری است.

ماده 15ـ مسئولیت اجرای سیاست‌ها و رویه‌های هیات مدیره و مدیریت ارشد و یا رده سازمانی معادل آن‌ها در موسسه اعتباری(در خصوص شناسایی مشتریان خارجی و ایجاد سامانه‌های اطلاعاتی مربوط) بر عهده واحد مبارزه با پولشویی آن موسسه است. واحد مذکور باید اجرای سیاست‌ها و رویه‌های شناسایی مشتریان خارجی را در شعب و تمامی سطوح موسسه اعتباری مورد بررسی قرار داده، هر گونه انحراف را به همراه پیشنهادهای اصلاحی به هیات مدیره و مدیریت ارشد موسسه اعتباری گزارش کند.

ماده 16ـ موسسه اعتباری می بایست در مورد شیوه شناسایی مشتریان خارجی، برنامه‌هایی آموزشی برای کارکنان خود تدارک ببیند. برنامه‌های آموزشی باید به گونه‌ای طراحی شوند که کارکنان به شناخت کافی و منطقی نسبت به ضرورت، اهمیت و نحوه اجرای سیاست‌ها و رویه‌های شناسایی مشتریان دست یابند. برنامه‌های مذکور باید به طور مستمر (به خصوص در مورد کارکنان جدید) ادامه یابد تا اطمینان حاصل شود کارکنان ذی ربط آموزش‌های لازم را در این خصوص دیده اند. موسسه اعتباری موظف است سوابق آموزشی مربوط را در پرونده کارکنانی که آموزش دیده‌اند، درج نماید.

ماده 17ـ موسسه اعتباری موظف است هر شش ماه یک‌بار، اطلاعات مربوط به فعال بودن مشتری را مورد ارزیابی مجدد قرار دهد. همچنین بنا به درخواست مشتری و یا در صورت ایجاد تغییر عمده در وضعیت مشتری، ‌موسسه اعتباری موظف است مشتری را به طور مجدد مورد شناسایی کامل قرار دهد. 

نگه‌داری سوابق مشتریان و معاملات آن‌ها

ماده 18ـ هیات مدیره موسسه اعتباری  می بایست اطمینان حاصل کند که برای نگه‌داری و پردازش مناسب اطلاعات، تدابیر لازم اندیشیده شده و سیستم‌های توانمند در موسسه استقرار یافته‌اند به‌گونه‌ای که در مواقع ضروری، سیستم‌های مذکور بتوانند اطلاعات مورد نظر مراجع ذی‌ربط را حداکثر ظرف مدت 1 روز کاری، با سهولت و در چارچوب قوانین و مقررات مربوط؛ در اختیار آن‌ها قرار دهد.

ماده 19ـ شیوه نگهداری اسناد و مدارک در موسسات اعتباری برابر آیین‌نامه مدت و طرز نگاهداری اوراق بازرگانی، اسناد و دفاتر بانک‌ها مصوب یکهزار و یکصد و چهاردهمین جلسه مورخ 25/3/1389شورای پول و اعتبار(موضوع بخشنامه شماره 80223/89 مورخ 15/4/1389 بانک مرکزی و اصلاحات پس از آن) است.

در سوابقی که از تراکنش‌های مالی حفظ می شود، باید نوع تراکنش، مبلغ و نوع ارز، تاریخ انجام تراکنش و طرفین تراکنش، شماره حساب‌هایی که تراکنش از طریق آن‌ها انجام شده است و مشخصات صاحب/صاحبان حساب درج شوند.

سایر مواد

ماده 20ـ رعایت سایر موارد ذکر شده در دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان ایرانی مؤسسات اعتباری در خصوص اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی نیز الزامی است.

گستره شمول دستورالعمل

ماده 21ـ این دستورالعمل علاوه بر موسسات اعتباری، برای تمامی شعب و نمایندگی بانک‌ها و موسسات اعتباری خارجی در کشور، موسسات اعتباری واقع در مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی، نیز لازم الاجرا می‌باشد.

زمان اجرا

ماده 22ـ زمان اجرای این دستورالعمل یک ماه پس از ابلاغ آن از سوی بانک مرکزی است. در مدت مذکور موسسات اعتباری موظفند ضمن اطلاع رسانی به مشتریان، امکانات و تسهیلات لازم برای اجرای این دستورالعمل را به گونه ای فراهم نمایند که اجرای آن، حتی الامکان موجب اخلال در امور مشتریان نشود.

این دستورالعمل در22 ماده و 14 تبصره دردوازدهمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ 12/10/1390 به تصویب رسید.

 دستورالعمل نحوه ارسال اسناد و مدارک مشتریان موسسات اعتباری

به نشانی پستی آن‌ها

               هدف

به منظور مبارزه با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی تروریسم و در اجرای موثر بند 8 از ماده 14 قانون پولی و بانکی کشور (مصوب تیر ماه 1351 و اصلاحات پس از آن)، بند الف از ماده 7 قانون مبارزه با پولشویی(مصوب دوم بهمن ماه 1386 مجلس شورای اسلامی)، فصل دوم آیین‌نامه اجرائی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی، آیین‌نامه مستند سازی جریان وجوه در کشور موضوع تصویب نامه شماره 211815/ت 39395 هـ مورخ 26/12/1386 هیات وزیران؛ دستورالعمل «نحوه ارسال اسناد و مدارک مشتریان موسسات اعتباری به نشانی پستی آن‌ها» به شرح زیر ابلاغ می‌شود:

             تعاریف

 ماده 1 - در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

1-1- بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

1-2- موسسه اعتباری: بانک (اعم از بانک‌ ایرانی و شعبه و نمایندگی بانک خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، موسسه اعتباری غیر بانکی، تعاونی‌ اعتبار، صندوق قرض‌الحسنه،‌ شرکت‌ لیزینگ، شرکت سرمایه پذیر و سایر اشخاص حقیقی و حقوقی که به امر واسطه گری وجوه اقدام می نمایند.

تبصره: موسسه اعتباری شامل شعبه و نمایندگی مستقر در مناطق آزاد تجاری – صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران نیز می‌شود.

1-3- مشتری (ارباب رجوع):

1-4- شناسایی مشتری : شناخت و تایید هویت مشتری با استفاده از منابع اطلاعاتی، مستندات و داده‌های مستقل، معتبر و قابل اتکا. شناسایی مشتری به دو گروه از اقدامات شامل«شناسایی اولیه» و «شناسایی کامل» تقسیم می شود.

1-5- شناسایی اولیه: تطبیق و ثبت مشخصات اظهار شده توسط مشتری با مدارک شناسایی و در صورت اقدام توسط نماینده یا وکیل، علاوه بر ثبت مشخصات وکیل یا نماینده، ثبت مشخصات اصیل.

1-6- شناسایی کامل: شناسایی دقیق مشتری به هنگام ارایه خدمات پایه به شرح مذکور در دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان موسسات اعتباری.

1-7- خدمات بانکی و اعتباری: به انواع خدماتی که توسط موسسه اعتباری به مشتری ارایه
می شود، اطلاق می گردد. خدمات بانکی و اعتباری به دو گروه «خدمات غیر پایه» و «خدمات پایه» تقسیم می شود.

1-8- خدمات غیر پایه: به خدماتی اطلاق می شود که ارایه آن‌ها به مشتری، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات به وی نیست و یا به ارتباط مشتری با موسسه اعتباری استمرار نمی بخشد. ارایه این خدمات به مشتری، فقط مستلزم شناسایی اولیه وی توسط موسسه اعتباری و به شرح مذکور در این دستورالعمل است. موارد ذیل از جمله مصادیق خدمات غیر پایه است:

1-9- خدمات پایه: خدمات بانکی و اعتباری که طبق مقررات، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات توسط موسسات اعتباری می باشد و ارایه آن به مشتری موجب می شود تا وی برای اخذ خدمات مکرر و متمادی به موسسه اعتباری مراجعه کند. ارایه خدمات پایه به مشتری، مستلزم شناسایی کامل وی(علاوه بر شناسایی اولیه ) به شرح مندرج در این دستورالعمل است . موارد ذیل از جمله مصادیق این نوع خدمات می باشد:

1-10- شناسه ملی اشخاص حقوقی: شماره منحصر به فردی که بر اساس تصویب نامه شماره 16169/ت 39271 هـ مورخ 29/1/1388 به تمامی اشخاص حقوقی اختصاص می‌یابد.

1-11- شماره فراگیر اشخاص خارجی: شماره منحصر به فردی که مطابق تصویب نامه شماره 16173/ت 40266 هـ مورخ 29/1/1388 به تمامی اتباع خارجی مرتبط با جمهوری اسلامی ایران توسط پایگاه ملی اطلاعات اتباع خارجی اختصاص می‌یابد.

1-12- اقامتگاه قانونی شخص حقوقی : به اقامتگاه قانونی ثبت شده در پایگاه شناسه ملی اشخاص حقوقی مستقر در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور اطلاق می شود.

1-13- ساها (سامانه احراز هویت اشخاص): سامانه مستقر در وزارت امور اقتصادی و دارایی است که از طریق ارتباط با مراجع ذی‌ربط از قبیل سازمان‌های ثبت احوال، ثبت اسناد و املاک کشور و ...، پاسخ به استعلام موسسات اعتباری در مورد احراز هویت اشخاص مختلف و نشانی آن‌ها را تسهیل می‌نماید.

لزوم ارسال اسناد و مدارک به نشانی پستی مشتری

ماده 2- از تاریخ ابلاغ این دستورالعمل، موسسه اعتباری موظف است برای تحویل اسناد و مدارک مشتری که متقاضی استفاده از خدمات پایه برای بار نخست و یا در دفعات بعدی است(دسته چک، دفترچه حساب بانکی، کارت‌های بدهی و پرداخت و ...)، ‌نامه‌ای را با پست سفارشی به نشانی پستی وی ارسال نماید و در آن به مشتری اطلاع دهد که صرفا با در دست داشتن اصل نامه مذکور و با مراجعه حضوری به موسسه اعتباری،‌ می تواند اسناد و مدارک مزبور را دریافت نماید.

تبصره 1: در مورد محل سکونت اشخاص حقیقی، کد پستی مندرج در کارت ملی و در مورد اقامتگاه قانونی اشخاص حقوقی، کد پستی مندرج در پایگاه‌های ذی‌ربط مبنای ارسال نامه به مشتری قرار می‌گیرد. موسسه اعتباری باید هنگام دریافت تقاضای مشتری برای دریافت خدمات پایه در بار نخست، اقدام به شناسایی کامل و مستند سازی نشانی پستی وی ـ به شرح ذیل ـ‌ نموده و سوابق مربوط را در پرونده مشتری نگهداری نماید.

تبصره 2 : موسسه اعتباری می تواند هزینه پست سفارشی ارسال مکاتبات را از مشتری اخذ نماید.

شیوه اخذ نشانی مشتری، اطمینان ازصحت و مستندسازی آن

ماده 3- موسسه اعتباری موظف است هنگام شناسایی اشخاص حقیقی یا حقوقی و در چارچوب ضوابط مندرج در «دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان موسسات اعتباری»؛ اقدام به اخذ نشانی دقیق و کد پستی محل سکونت و یا اقامتگاه قانونی (در مورد شخص حقوقی )، شماره تلفن و یا دورنگار وی نماید. اخذ شماره صندوق پستی از مشتری به تنهایی کافی نیست.

ماده 4- در صورتی که وکیل، وصی، قیم و یا ولی به نمایندگی از طرف شخص یا اشخاص دیگری متقاضی دریافت خدمات بانکی باشد، موسسه اعتباری باید نشانی دقیق و کد پستی محل سکونت و شماره تلفن آن‌ها را - علاوه بر شخص اصیل- اخذ نماید.

تبصره 1 : موسسه اعتباری موظف است هنگام شناسایی کامل مشتری و یا وکیل، ‌وصی،‌ قیم و یا ولی وی؛ کد پستی مندرج بر روی کارت ملی و یا کارت شناسه ملی آن‌ها را با نشانی مندرج در ساها تطبیق داده و پس از حصول اطمینان از مطابقت آن‌ها، رونوشت اسناد مذکور را توسط صاحب امضای مجاز در موسسه اعتباری برابر اصل کرده، در پرونده مشتری نگهداری نماید.

تبصره 2: کد و نشانی پستی مشتری که به شیوه فوق مستند سازی شده و در پرونده مشتری نگهداری می شود، مبنای مکاتبات موسسه اعتباری با مشتری خواهد بود. موسسه اعتباری باید در قرارداد با مشتری، تاکید نماید که وی موظف است هرگونه تغییر در کد و نشانی پستی خود را به مرجع ذی‌ربط(ثبت احوال و یا ثبت اسناد و املاک) اطلاع دهد.

ماده 5-  در مورد حساب‌های مشترک، موسسه اعتباری موظف است در مورد هر یک از صاحبان امضا، اطلاعات مذکور در مواد 3 و 4 این دستورالعمل را اخذ نموده، نسبت به ارسال مدارک به نشانی پستی یکی از آن‌ها (برابر توافق بین موسسه اعتباری و صاحبان امضاء) اقدام نماید.

ماده 6   به منظور مستندسازی نشانی،کد پستی، شماره تلفن و شماره دورنگار مشتری، موسسه اعتباری موظف است:

1-6- در شناسایی اولیه شخص حقیقی، کد پستی محل سکونت وی را با مندرجات اصل کارت ملی تطبیق دهد. در مورد شخص حقیقی خارجی مقیم ایران، نشانی پستی وی را با مدارک معتبر شناسایی- در چارچوب دستورالعمل شناسایی مشتریان اعتباری- تطبیق دهد.

2-6- در شناسایی اولیه شخص حقوقی، کد پستی اقامتگاه قانونی شخص حقوقی را برابر ضوابط مندرج در دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان موسسات اعتباری تطبیق دهد.

3-6- در شناسایی کامل اشخاص حقیقی (اعم از ایرانی یا خارجی)، لازم است علاوه بر تکالیف مذکور در بندهای فوق، نشانی و کد پستی ارایه شده از سوی مشتری از ساها و یا پایگاه‌های اطلاعاتی ذی‌ربط استعلام شود. استعلام کننده باید زمان اخذ تاییدیه از پایگاه‌های ذی‌ربط را به همراه مشخصات خود روی تصویر سند یاد شده گواهی نماید.

 4-6-  در شناسایی کامل اشخاص حقوقی(اعم از ایرانی یا خارجی)، لازم است علاوه بر تکالیف ذکر شده در شناسایی اولیه، نشانی و کد پستی اقامتگاه قانونی ارایه شده از سوی مشتری از پایگاه‌های اطلاعاتی ذی‌ربط استعلام شود. همچنین موسسه اعتباری موظف است کد پستی و نشانی محل سکونت دارندگان امضای مجاز مشتریان حقوقی را با اطلاعات مندرج در ظهر کارت ملی آن‌ها تطبیق داده و صحت آن را از طریق پایگاه‌های اطلاعاتی ذی‌ربط استعلام نماید.
استعلام کننده باید زمان اخذ تاییدیه ازپایگاه‌های ذی‌ربط را به همراه مشخصات خود روی تصویر سند یاد شده گواهی نماید. به منظور مستند سازی کد پستی و نشانی محل سکونت دارندگان امضای مجاز در مشتریان حقوقی، لازم است این افراد همانند مشتریان حقیقی در موسسه اعتباری حضور یابند.

5-6-  در صورت وجود هر گونه تناقض بین نشانی و کد پستی و یا کد پستی مندرج در کارت با کد پستی ارائه شده از سوی مشتری، مؤسسه اعتباری موظف است اقدامات زیر را انجام دهد:

ایجاد و به روزآوری اطلاعات مربوط به نشانی مشتری

ماده 7 - موسسه اعتباری موظف است در کلیه فرم‌ها یا اسناد مورد استفاده برای مشتریان، محل مناسبی را برای درج شماره یا شناسه ملی یا شماره فراگیر اشخاص خارجی و کد پستی وی تعبیه کند و این مشخصات را به طور کامل و دقیق دریافت نماید.

ماده 8- موسسه اعتباری موظف است در کلیه نرم افزارها و سیستم‌های اطلاعاتی مورد استفاده برای ثبت عملیات بانکی مشتریان، محل لازم برای درج شماره یا شناسه ملی یا شماره فراگیر اشخاص خارجی و کد پستی آن‌ها را ایجاد کند به گونه ای که امکان جستجو بر اساس مشخصات مذکور فراهم باشد. همچنین موسسه اعتباری موظف است سازوکار لازم برای به روزرسانی کد پستی و شماره یا شناسه‌های فوق‌الذکر را در نرم افزارها و سیستم‌های خود اعمال نماید.

ماده 9 موسسه اعتباری موظف است کد پستی و اطلاعات مربوط به نشانی مشتری و سایر مشخصات وی در سیستم‌های اطلاعاتی خود را حداقل هر شش ماه یک بار به مراجع ذی‌ربط ارسال و صحت آن را کنترل و آخرین تغییرات را دریافت و در سیستمهای خود اعمال نماید. از نظر موسسه اعتباری، آخرین نشانی مشتری، نشانی ارائه شده از سوی پایگاه ذی‌ربط است حتی اگر مشتری نشانی خود را راساً اصلاح نکرده باشد.  این موضوع باید در قرارداد منعقده با مشتریان ذکر شود.  در صورتی که پیش از به روز رسانی اطلاعات ، مشتری خواهان اصلاح نشانی و کد پستی خود باشد اصلاح آنها مشروط به مطابقت اطلاعات ارائه شده با اطلاعات پایگاههای ذی‌ربط است.

ماده 10-  در صورتی که پس از انجام تکالیف مقرر در مواد فوق، مشخص شود کد پستی مشتری (حقیقی، حقوقی) متعلق به وی نیست، موسسه اعتباری باید مراتب را  در قالب گزارش معاملات مشکوک به واحد اطلاعات مالی گزارش دهد.

ماده 11- موسسه اعتباری موظف است پس از ابلاغ این دستورالعمل، تکالیف مذکور در این دستورالعمل را در مورد مشتریان فعلی خود که به واسطه دریافت خدمات پایه از قبل، ارتباط با موسسه را حفظ کرده اند، عملی سازد.

تبصره- آن دسته از مشتریان فعلی که در مرحله تطبیق، مشخصات آن‌ها دارای مغایرت بوده است، موظف هستند ظرف مدت 3 ماه نسبت به رفع مغایرت اقدام نمایند. چنانچه مغایرت مذکور رفع نگردد، واحد مبارزه با پولشویی موسسه اعتباری موظف است موارد را در قالب گزارش معاملات مشکوک به واحد اطلاعات مالی اطلاع دهد.

ماده 12- موسسه اعتباری موظف است حداکثر ظرف مدت 3 ماه از تاریخ ابلاغ این دستورالعمل از ارایه خدمت به کلیه مشتریان فاقد کد پستی خودداری نماید. به محض ارایه کد پستی توسط مشتری، ارایه خدمت به دارنده حساب ادامه می یابد.

این دستورالعمل در 12  ماده و 6  تبصره در هشتمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ 20/11/1389 به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.

 دستورالعمل  نحوه تعیین سطح فعالیت مورد انتظار مشتری در موسسات اعتباری

هدف

به منظور مبارزه با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی تروریسم و در اجرای موثر قانون مبارزه با پولشویی(مصوب دوم بهمن ماه 1386 مجلس شورای اسلامی) ، آیین‌نامه اجرائی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی ؛ دستورالعمل « نحوه تعیین سطح فعالیت مورد انتظار مشتری در موسسات اعتباری » به شرح زیر ابلاغ می‌شود:

تعاریف

ماده 1- در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

1-1- بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

1-2- موسسه اعتباری: بانک‌ (اعم از بانک‌ ایرانی و شعبه و نمایندگی بانک‌ خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، موسسه اعتباری غیر بانکی، تعاونی‌ اعتبار و صندوق‌ قرض‌الحسنه.

تبصره: موسسه اعتباری شامل شعبه و نمایندگی مستقر در مناطق آزاد تجاری – صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران نیز می شود.

1-3- مشتری:

1-4- شناسایی کامل: شناسایی دقیق مشتری به هنگام ارایه خدمات پایه به شرح مذکور در دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان در موسسات اعتباری.

1-5- خدمات پایه: خدمات بانکی و اعتباری که طبق مقررات، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات توسط موسسات اعتباری می‌باشد و ارایه آن به مشتری موجب می شود تا وی برای اخذ خدمات مکرر و متمادی به موسسه اعتباری مراجعه کند. موارد ذیل از جمله مصادیق این نوع خدمات می باشد:

1-6-   واحد اطلاعات مالی: واحدی ملی، متمرکز و مستقل که مسئولیت دریافت، تجزیه وتحلیل و ارجاع گزارش‌های معاملات مشکوک به مراجع ذی ربط را به عهده دارد(به شرح مذکور در ماده 38 آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی).

تعیین سطح فعالیت مورد انتظار اشخاص حقیقی

ماده 2- چنانچه شخص حقیقی متقاضی استفاده از خدمات پایه از مشتریان شناخته شده موسسه اعتباری نباشد سطح فعالیت شخص مذکور بر اساس خود اظهاری وی در فرم‌های مربوط و با توجه به اسناد و مدارک زیر توسط موسسه اعتباری تعیین می شود.

تبصره 1- موسسه اعتباری باید صحت اظهارات شخص مذکور را از طریق تطبیق اظهارات وی با یک یا چند مورد از اسناد و مدارک ذیل (حسب مورد) احراز نماید:

×  آخرین فیش تایید شده حقوق و مزایای وی در مورد کارکنان دولت و یا تاییدیه آخرین فهرست بیمه ارسالی به بیمه‌های معتبر؛

×   صورت گردش حساب شخص در موسسه اعتباری دیگری که تحت نظارت بانک مرکزی قرار دارد(ممهور به مهر موسسه اعتباری)؛

×     آخرین اظهار نامه مالیاتی شخص؛

×      آخرین اظهار نامه مالیات بر ارزش افزوده.

تبصره 2- در مورد حساب‌هایی که با معرفی سازمان‌های دولتی و نهادهای عمومی برای واریز حقوق و مزایای کارکنان آن‌ها افتتاح می‌شود، موسسه اعتباری می‌تواند معرفی نامه سازمان یا نهاد مربوط یا حکم کارگزینی وی را به عنوان یکی از مدارک مورد استناد بپذیرد. در مورد حساب‌هایی که با معرفی شرکت‌های خصوصی برای واریز حقوق و مزایای کارکنان آن‌ها افتتاح می شود، موسسه اعتباری می تواند معرفی نامه شرکت مذکور را بپذیرد به شرط آن که فرآیند شناسایی آن شرکت قبلا به طور کامل انجام شده باشد. همچنین لازم است معرفی نامه مذکور مشتمل بر مجموع حقوق و مزایای سالیانه فرد و یا میانگین حقوق و مزایای ماهیانه وی و متناسب با فهرست اظهاری به بیمه باشد.

ماده 3-  در صورتی که شخص دارای منابع درآمدی دیگری باشد لازم است اسناد و مدارک مربوط به هر یک از منابع درآمدی خود را به طور جداگانه به موسسه اعتباری ارائه کند.

ماده 4-  در صورتی که مشتری حقیقی به منظور انجام امور مالی مرتبط با فعالیت یک شخص حقوقی ( مواردی مانند تنخواه گردان، کارپردازی و .... ) از حسابی استفاده می نماید، باید از شخص حقوقی مذکور که خود قبلا مورد شناسایی کامل قرار گرفته است، معرفی نامه ارایه نماید. سطح فعالیت مشتری حقیقی مذکور نباید بیش از سطح فعالیت شخص حقوقی مربوط ارزیابی شود.

ماده 5- چنانچه مشتری اسناد و مدارک مثبته مورد نیاز برای تعیین سطح فعالیت خود را ارائه نکند، سطح فعالیت وی در حداقل ممکن تعیین می شود. حداقل سطح فعالیت، در مقاطع زمانی مورد نیاز توسط بانک مرکزی اعلام می‌گردد.

ماده 6- به روز آوری سطح فعالیت مشتریان در هر سال نسبت به سال گذشته برابر ضوابط اعلامی از سوی بانک مرکزی خواهد بود.

تعیین سطح فعالیت مورد انتظار اشخاص حقوقی

ماده 7- چنانچه شخص حقوقی متقاضی استفاده از خدمات پایه از مشتریان شناخته شده موسسه اعتباری نباشد سطح فعالیت شخص مذکور بر اساس خود اظهاری وی در فرم‌های مربوط و با توجه به اسناد و مدارک زیر توسط موسسه اعتباری تعیین می شود.

تبصره  - موسسه اعتباری باید صحت اظهارات شخص مذکور را از طریق تطبیق اظهارات وی با یک یا چند مورد از اسناد و مدارک ذیل (حسب مورد) احراز نماید:

×     نوع فعالیت شرکت؛

×     پیش بینی‌های فروش، هزینه و درآمد در طرح عملیاتی شرکت [2]

×     صورت‌های مالی حسابرسی شده شخص حقوقی در سال قبل؛

×  صورت گردش حساب شخص حقوقی در موسسه اعتباری دیگری که تحت نظارت بانک مرکزی قرار دارد(در مورد موسسات اعتباری مستقر در ایران)؛

×                            آخرین اظهار نامه مالیاتی شخص.

ماده 8 – در صورتی که تراکنش حساب یک مشتری متناسب با سطح فعالیت او نبود موسسه اعتباری موظف است مراتب را به واحد اطلاعات مالی گزارش دهد.

ماده 9 - موسسه اعتباری موظف است نرم افزارهای رایانه ای خود را به گونه ای طراحی نماید که امکان شناسایی و گزارش تراکنش‌های نامتناسب با سطح فعالیت تعیین شده ( به عنوان مثال نقل و انتقال حجم قابل ملاحظه وجه نقد بر خلاف سوابق و رویه‌های معمول فعالیت مشتری یا گردش غیرمتعارف حساب وی) را داشته باشد. همچنین نرم افزارهای مزبور باید از قابلیت به روزرسانی سطح فعالیت مشتریان برخوردار باشند.

ماده 10 – موسسه اعتباری موظف است ظرف مدت 6 ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل، نسبت به تعیین سطح فعالیت مشتریان قبلی موسسه اقدام نماید. چنانچه موسسه اعتباری نتواند طی این مدت، سطح فعالیت مشتری را تعیین نماید، موظف است سطح فعالیت آن را در حداقل ممکن ارزیابی کند.

این دستورالعمل در 10 ماده و 4  تبصره در هشتمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ 20/11/1389به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.  

دستورالعمل اجرایی نحوه گزارش واریز نقدی وجوه بیش از سقف مقرر

هدف

به منظور مبارزه با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی تروریسم و نیزدر اجرای موثر آیین‌نامه اجرائی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی به ویژه ماده 26 آن؛ «دستورالعمل اجرایی نحوه گزارش واریز نقدی وجوه بیش از سقف مقرر» به شرح زیر ابلاغ می شود:

تعاریف

ماده 1-  در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

1-24- بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

1-25- موسسه اعتباری: بانک‌(اعم از بانک‌ ایرانی و شعبه و نمایندگی بانک خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، موسسه اعتباری غیر بانکی، تعاونی‌ اعتبار، صندوق‌ قرض‌الحسنه،‌ شرکت‌ لیزینگ.

تبصره: موسسه اعتباری شامل شعبه و نمایندگی‌ مستقر در مناطق آزاد تجاری – صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران نیز می شود.

1-26- شناسه ملی اشخاص حقوقی: شماره منحصر به فردی که بر اساس تصویب نامه شماره 16169/ت 39271 هـ مورخ 29/1/1388 به تمامی اشخاص حقوقی اختصاص می‌یابد.

1-27- شماره فراگیر اشخاص خارجی: شماره منحصر به فردی که مطابق تصویب نامه شماره 16173/ت 40266 هـ مورخ 29/1/1388 به تمامی اتباع خارجی مرتبط با جمهوری اسلامی ایران توسط پایگاه ملی اطلاعات اتباع خارجی اختصاص می‌یابد.

1-28- واحد اطلاعات مالی: واحدی ملی، متمرکز و مستقل که مسئولیت دریافت، تجزیه و تحلیل و ارجاع گزارش‌های معاملات مشکوک به مراجع ذی ربط را به شرح مذکور در ماده 38 آیین‌نامه را بر عهده دارد.

1-29- آیین‌نامه: آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی؛

1-30- سقف مقرر: به شرح مندرج در بند ز ماده 1 آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی؛

1-31- وجه نقد: هر گونه مسکوک و اسکناس و انواع چک‌هایی که نقل و انتقال آن‌ها مستند نشده و غیر قابل ردیابی باشد، از قبیل چک‌های عادی در وجه حامل و سایر چک‌هایی که دارنده آن غیر ذینفع اولیه باشد(از قبیل چک‌های پشت نویس شده توسط اشخاص ثالث، انواع چک پول و چک مسافرتی و ایران چک و موارد مشابه).

1-32- مشتری(ارباب رجوع):

ماده 2-  در صورت پرداخت و یا واریز وجوه نقدی بیش از سقف مقرر توسط مشتری، لازم است گزارش واریز وجوه نقد (فرم پیوست) به طور دقیق و کامل توسط وی تکمیل و امضا شده، در اختیار موسسه اعتباری قرار گیرد. در صورتی که مشتری نتواند گزارش مذکور را تکمیل نماید، این گزارش باید توسط کارکنان موسسه اعتباری تکمیل و به تایید مشتری رسانده شود.

          تبصره: درج شماره ملی مربوط به اشخاص حقیقی، شناسه ملی اشخاص حقوقی و یا شماره فراگیر اشخاص خارجی (حسب مورد) و نیز توضیحات مشتری در مورد منشاء وجوه نقد پرداختی (بیش از سقف مقرر) توسط وی و علت پرداخت وجوه مذکور به صورت نقد در فرم پیوست الزامی است. لازم است اطلاعات مذکور در مورد تمامی اشخاص مرتبط با تراکنش (واریز کننده، صاحب حساب، ظهرنویسان چک و ...) اخذ شود.

ماده 3- پس از تکمیل فرم پیوست، کارکنان ذی ربط در موسسه اعتباری باید اطلاعات مندرج در آن را با مدارک شناسایی مشتری- برابر ضوابط مذکور در دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان موسسه اعتباری-  تطبیق داده و سپس اقدام به واریز یا انتقال وجوه مشتری نمایند.

در این رابطه:

ماده 4- در صورتی که توضیحات مشتری در مورد منشا وجوه نقد بیش از سقف مقرر و علت واریز آن به صورت نقدی،‌ قانع کننده نباشد و یا به دلایل دیگری، ظن به پولشویی و تامین مالی تروریسم وجود داشته باشد متصدی مربوط موظف است علاوه بر ارسال گزارش موضوع این دستورالعمل، نسبت به ارسال گزارش معاملات مشکوک برابر ضوابط مندرج در دستورالعمل«شناسایی معاملات مشکوک و شیوه گزارش دهی» اقدام نماید.

ماده 5- پس از تکمیل گزارش، متصدی مربوط باید گزارش مذکور را در اختیار مسئول مبارزه با پولشویی شعبه قرار می دهد تا پس از بررسی و جمع بندی اطلاعات مندرج در آن، کلیه گزارش‌های تکمیل شده را در پایان هر روز، به واحد مبارزه با پولشویی موسسه اعتباری ارسال نماید. یک نسخه ازتمامی گزارش‌های تکمیل شده نیز در شعبه نگهداری می شود.

ماده 6 - واحد مبارزه با پولشویی موسسه اعتباری موظف است پس از دریافت اطلاعات شعب، آن‌ها را مورد بررسی و طبقه بندی قرار داده؛ تمامی گزارش‌های دریافتی را همراه با توضیحات تکمیلی، در قالب تعیین شده به واحد اطلاعات مالی و تا پایان همان روز کاری ارسال نماید.

ماده 7- موسسه اعتباری موظف است مدارک و اطلاعات مربوط به واریز وجوه نقد بیش از سقف مقرر را که هنگام ارائه خدمت به مشتری ثبت و ضبط نموده‌ است حداقل به مدت 5 سال پس از پایان عملیات نگهداری کند. لازم است نگهداری سوابق به گونه‌ای باشد که در صورت درخواست مراجع ذی‌صلاح، اطلاعات در اسرع وقت قابل دسترسی باشد.

ماده 8- موسسه اعتباری موظف است نرم افزارهای خود را به گونه ای طراحی نماید که علاوه بر ثبت کلیه دریافت‌ها و پرداخت‌های نقدی در آن،‌ امکان پرداخت وجوه نقد بیش از سقف مقرر به مشتری را غیر ممکن سازد. در صورتی که مشتری بر دریافت وجوه نقد بیش از سقف مقرر اصرار داشت، موسسه اعتباری باید مراتب را به واحد اطلاعات مالی گزارش دهد.

 ماده 9- به منظور اجرای موثر ضوابط مندرج در این دستورالعمل، موسسه اعتباری باید سیستم‌ها و نرم افزارهای لازم را به گونه‌ای طراحی و اجرا نماید که اطمینان حاصل شود کارکنان موسسه اعتباری، وظایف مربوط را انجام می دهند.

ماده 10- موسسه اعتباری باید نرم افزارهای خود را در زمینه واریز نقدی به گونه ای طراحی نماید که شامل اطلاعات مربوط به نوع و ترکیب وجوه نقد ارایه شده از سوی مشتری به همراه وجه هر یک از آن‌ها باشد به گونه ای که امکان بازسازی تراکنش‌های واریز نقدی بیش از سقف مقرر فراهم باشد.

ماده 11- موسسه اعتباری موظف است در هر شعبه، فردی را برای توجیه مشتری در مورد ضرورت گزارش واریز نقدی وجوه بیش از سقف مقررتعیین نماید تا در صورت استعلام موضوع، مراتب را به شیوه ای مناسب برای آن‌ها توضیح دهد.

این دستورالعمل در 11 ماده و 2 تبصره در هشتمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ 20/11/1389  به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.

    دستورالعمل شناسایی معاملات مشکوک و شیوه گزارش‌دهی

هدف

           به منظور مبارزه با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی تروریسم و نیز فراهم‌ آوردن تمهیدات لازم برای اجرای بند ج از ماده 7 قانون مبارزه با پولشویی (مصوب دوم بهمن ماه 1386 مجلس شورای اسلامی) و فصل‌های دوم و سوم آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی و همچنین در اجرای ماده 43 آیین‌نامه مذکور مبنی بر تهیه دستورالعمل تشخیص عملیات و معاملات مشکوک، «دستورالعمل شناسایی معاملات مشکوک و شیوه گزارش دهی» به شرح زیر ابلاغ می شود:

              تعاریف

ماده 1- در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

1-1-‌ بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

1-2-‌ قانون: قانون مبارزه با پولشویی، مصوب ۱۳۸۶؛

1-3-‌ آیین‌نامه: آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی، مصوب1388؛

1-4-‌ موسسه اعتباری: بانک (اعم از بانک ایرانی و شعبه و نمایندگی بانک خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، موسسه اعتباری غیربانکی، تعاونی اعتبار، صندوق قرض‌الحسنه، شرکت‌ لیزینگ، شرکت سرمایه‌پذیر و سایر اشخاص حقوقی که به امر واسطه‌گری وجوه اقدام می‌نمایند.

تبصره: موسسه اعتباری شامل شعبه و نمایندگی‌ مستقر در مناطق آزاد تجاری- صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران نیز می‌شود.

1-5- مشتری (ارباب رجوع):

1-6- خدمات بانکی و اعتباری: به انواع خدماتی که توسط موسسه اعتباری به مشتری ارایه می شود، اطلاق می گردد. خدمات بانکی و اعتباری به دو نوع «خدمات غیر پایه» و «خدمات پایه» ـ به شرح زیرـ تقسیم می شود.

1-6-1- خدمات غیر پایه: به خدماتی اطلاق می شود که ارایه آن‌ها به مشتری، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات به وی نیست و یا به ارتباط مشتری با موسسه اعتباری استمرار نمی بخشد. ارایه این خدمات به مشتری، فقط مستلزم شناسایی اولیه وی توسط موسسه اعتباری و به شرح مذکور در این دستورالعمل است. موارد ذیل از جمله مصادیق خدمات غیر پایه است:

1-6-2- خدمات پایه: خدمات بانکی و اعتباری که طبق مقررات، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات توسط موسسه اعتباری می باشد و ارایه آن به مشتری موجب می شود تا وی برای اخذ خدمات مکرر و متمادی به موسسه اعتباری مراجعه کند. موارد ذیل از جمله مصادیق این نوع خدمات می باشد:

1-7- معاملات و عملیات مشکوک: معاملات و عملیاتی که اشخاص با در دست داشتن اطلاعات و یا قراین و شواهد منطقی ظن پیدا کنند که این عملیات و معاملات به منظور پولشویی و یا تامین مالی تروریسم انجام می‌شود.

تبصره ـ قراین و شواهد منطقی عبارت است از شرایط و مقتضیاتی که یک انسان متعارف را در مورد منشاء مال و سپرده‌گذاری یا سایر عملیات یک شخص(حقیقی، حقوقی)، به شک و تردید می اندازد.

1-8- واحد اطلاعات مالی: واحدی ملی، متمرکز و مستقل که مسئولیت دریافت، تجزیه وتحلیل و ارجاع گزارش‌های معاملات مشکوک به مراجع ذی ربط را به عهده دارد (به شرح مذکور در ماده 38 آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی).

1-9- سامانه جمع آوری گزارش معاملات مشکوک : سامانه ای است مستقر در واحد اطلاعات مالی که به منظور جمع آوری گزارش‌های معاملات مشکوک به پولشویی و تامین مالی تروریسم و اطلاعات مربوط به آن‌ها از سازمان‌های مشمول قانون، طراحی و راه اندازی شده است.

1-10- شورا: شورای عالی مبارزه با پولشویی؛

1-11- دبیر خانه: دبیرخانه شورای عالی مبارزه با پولشویی.

گزارش دهی

ماده 2- تمامی کارکنان موسسه اعتباری موظفند در صورت مشاهده معاملات و عملیات مشکوک به پولشویی و تامین مالی تروریسم، مراتب را بدون اطلاع ارباب رجوع، به شخص یا واحد مسئول مبارزه با پولشویی در موسسه خود اطلاع دهند.گزارش‌های مزبور محرمانه تلقی شده و در صورت اطلاع ارباب رجوع، با متخلف برابر مقررات رفتار خواهد شد.

ماده 3- کارکنان ذی‌ربط در موسسه اعتباری وظیفه دارند تا گزارش‌های خود را به واحد مبارزه با پولشویی آن موسسه ارسال کنند تا واحد مزبور،‌ آن‌ها را به واحد اطلاعات مالی ارسال نماید.

ماده 4-  واحد مبارزه با پولشویی موسسه اعتباری موظف است هنگام ظن به انجام پولشویی توسط مشتری،‌ اعم از اینکه مشتری متقاضی برخورداری از خدمات پایه یا غیر‌پایه باشد، نسبت به ارسال گزارش به واحد اطلاعات مالی اقدام نماید.

تبصره 1: فهرست برخی از معیارهای شناسایی معاملات مشکوک به طور مستمر در  پایگاه‌ اطلاع رسانی دبیرخانه به نشانی www.iranaml.ir به روز رسانی می شود. موسسه اعتباری باید با مراجعه مستمر به پایگاه‌ مزبور، آخرین وضعیت این فهرست را استخراج و مورد بهره برداری قرار دهد. 

تبصره 2: تشخیص متصدی مربوط در موسسه اعتباری مبنی بر انجام معامله مشکوک، در درجه نخست اهمیت قرار دارد و معیارهای ارائه شده در پایگاه‌های مذکور، صرفا بخشی از این معیارها را در بر می گیرد.

ماده 5- موسسه اعتباری موظف است برای سطوح مختلف ساختاری خود(شعبه، سرپرستی،
 و ...)، معیارهای متناسبی را برای تشخیص معاملات مشکوک تدوین و به آن‌ها ابلاغ نماید.

ماده 6- ارسال گزارش معاملات مشکوک و نیز سایر گزارش‌هایی که موسسه اعتباری موظف به ارسال آن به واحد اطلاعات مالی است، بیانگر هیچ‌گونه اتهامی به افراد نبوده و اعلام آن به واحد مذکور، افشای اسرار شخصی محسوب نمی‌گردد و در نتیجه هیچ اتهامی از این بابت متوجه گزارش‌دهندگان نخواهد بود.

ماده 7- واحد مبارزه با پولشویی در هر موسسه اعتباری موظف است علاوه بر ارسال گزارش معاملات مشکوک به واحد اطلاعات مالی(گزارش‌های معمول)، اقدام به ارسال گزارش معاملات مشکوکی نماید که از طریق تطبیق اطلاعات واحد‌های مختلف موسسه اعتباری با یکدیگر حاصل شده است.

ماده 8- چنانچه موسسه اعتباری در ارائه گزارشی غیر از گزارش معاملات مشکوک، با مورد مشکوکی مواجه شد، لازم است علاوه بر ارائه گزارش مذکور؛‌ گزارش معامله مشکوک را نیز تهیه و به مراجع ذی ربط ارائه کند.

ماده 9- واحد مبارزه با پولشویی موسسه اعتباری موظف است گزارش معاملات مشکوک را از طریق سامانه جمع آوری گزارش معاملات مشکوک و حداکثر تا پایان همان روز کاری برای واحد اطلاعات مالی ارسال نماید. در صورتی که دسترسی به سامانه مذکور از طرف واحد اطلاعات مالی برای موسسه اعتباری فراهم نشده باشد موسسه باید با مراجعه به پایگاه اینترنتی دبیرخانه و اخذ نسخه چاپی گزارش معاملات مشکوک و تکمیل آن،‌ فرم چاپ شده را از طریق پست سفارشی برای واحد اطلاعات مالی ارسال نماید.

ماده10- به منظور تسریع در رسیدگی به گزارش‌ها، شخص یا واحد مبارزه با پولشویی در موسسه اعتباری باید از اختیارات و دسترسی‌های لازم و کافی در موسسه اعتباری برخوردار باشد و انجام تحقیقات و گزارش از سوی آن‌ها و ارائه آن‌ها به مراجع ذی ربط نباید منوط به تایید و تصویب مراجع دیگری باشد.

ماده 11-  موسسه اعتباری موظف است پس از دریافت شناسه کاربری سامانه جمع آوری گزارش معاملات مشکوک، نسبت به حفاظت از آن دقت لازم را داشته باشد. بدیهی است با توجه به محرمانه بودن اطلاعات این سامانه،‌ در صورت افشا و هرگونه استفاده غیر مجاز با متخلفین برابر قانون رفتار می شود.

ماده 12-  موسسه اعتباری موظف است با بررسی روزانه سامانه جمع آوری گزارش معاملات مشکوک، نسبت به پاسخگویی به استعلامات مندرج در آن حداکثر تا پایان همان روز کاری اقدام و اطلاعات مورد نیاز را در قالب تعیین شده و از طریق سامانه ارسال نماید.

 آموزش کارکنان

 

ماده 13-  موسسه اعتباری موظف است برای کلیه کارکنان ذی ربط در موسسه اعتباری،‌  آموزش‌های عمومی و برای کارکنان حوزه‌های تخصصی نیز آموزش‌های تخصصی مربوط را طراحی کرده، به اجرا درآورد و سوابق حضور کارکنان در دوره‌های مذکور را در سوابق آموزشی کارکنان ثبت و نگهداری نماید.

نگهداری سوابق مشتریان و معاملات

ماده 14- موسسه اعتباری مکلف است مدارک مربوط به گزارش‌های معاملات مشکوک را طبق«آیین‌نامه مدت و طرز نگاهداری اوراق بازرگانی، اسناد و دفاتر بانک‌ها(موضوع بخشنامه شماره 80223/89 مورخ 15/4/1389 بانک مرکزی)» حفظ و مراقبت نماید.

گستره شمول دستورالعمل

ماده 15- این دستورالعمل برای تمامی شعب و نمایندگی بانک‌ها و موسسات اعتباری خارجی در کشور، موسسات اعتباری واقع در مناطق آزاد تجاری- صنعتی، مناطق ویژه اقتصادی و واحدهای بانکی ایرانی (شعب و نمایندگی) در خارج از کشور نیز لازم الاجرا می باشد.

این دستورالعمل در 15 ماده  و 4 تبصره در هشتمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ 20/11/1389 به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.

مناطق مشکوک

- دریافت و پرداخت وجه از/ به کشورهایی که به عنوان بهشت‌های مالیاتی و یا اماکن مناسب برای فرار از مقررات مبارزه با پولشویی معروف هستند.

- مشتری تابعیت کشوری را دارد که در آن مقررات مبارزه با پولشویی ضعیف است.

معامله ریالی مشکوک (انجام شده- شروع شده)

- معاملاتی که در آن‌ها ظن وجود شخص ثالث افشا نشده وجود دارد.

- معاملاتی که در آن‌ها اشخاصی که با هم ارتباطی ندارند، آدرس و تلفن مشابه ارائه داده‌اند.

- معاملاتی که در آن‌ها سازمان‌های مالی و غیر مالی متعدد متعلق به تبعه‌های خارجی درگیر معامله شده اند در حالی که انجام معامله بدون درگیر نمودن آن‌ها امکان پذیر بود.

- انجام مکرر عملیات و معاملات با مبالغی کمتر از سقف مقرر به منظور عدم شمول مقررات پیشگیری از پولشویی.

- معاملاتی که با افراد صاحب مقام در بانک مرتبط است.

- صدور چک‌های متعد با مبالغ بالا بدون انطباق با ماهیت حرفه ای مشتری و ایجاد گردش صوری حساب.

- معاملات تجاری بیش از سقف مقرر که با موضوع فعالیت ارباب رجوع و اهداف تجاری شناخته شده از وی مغایر باشد.

- معاملات بیش از سقف مقرر که ارباب رجوع، قبل یا حین معامله از انجام آن انصراف داده و یا بعد از انجام معامله بدون دلیل منطقی نسبت به فسخ قرارداد اقدام نماید.

- معاملاتی که طبق عرف کاری اشخاص مشمول، پیچیده، غیرمعمول و بدون اهداف اقتصادی واضح می‌باشد.

- معاملاتی که به هر ترتیب مشخص شود ذینفع واقعی حداقل یکی از متعاملین ظاهری آن شخص یا اشخاص دیگری بوده‌اند.

- کشف جعل، اظهار کذب و یا گزارش خلاف واقع از سوی ارباب رجوع قبل یا بعد از آنکه معامله‌ای صورت گیرد و نیز در زمان اخذ خدمات پایه.

معاملات تسهیلاتی مشکوک

- وثایق اعتباری، دارایی‌های شخصی است که هیچ ارتباطی با گیرنده تسهیلات ندارد.

- ارائه وثایق سنگینی که با وضعیت اقتصادی مشتری همخوانی ندارد.

- عدم بازپرداخت وام یا اعتبار سررسید گذشته و معوق به منظور اینکه بانک وثیقه‌ای که منشاء آن غیرقانونی است را تملک نماید.

- بازپرداخت وام یا اعتبار دارای سررسید آینده بصورت غیرمنتظره و در مدت زمان کوتاه که با اطلاعات ارائه شده توسط گیرنده وام مغایرت داشته باشد.

استفاده مشکوک از ابزارهای بانکی

- صندوق امانت توسط نهاد تجاری اجاره می شود در حالیکه نوع فعالیت تجاری مشتری شناخته شده نیست و یا فعالیت اظهار شده توسط وی، استفاده از صندوق امانات شعبه را توجیه نمی کند.

اسناد مشکوک

- اسناد به نظر جعلی می‌آید (ظاهر سند حاکی از آن است که به تازگی صادر شده لیکن تاریخ آن قدیمی است).

- مشتری از ارائه اصل اسناد خودداری ورزیده و تنها کپی اسناد را ارائه می‌دهد.

حساب با رفتار مشکوک

- حسابی که توسط یک نهاد حقوقی افتتاح می شود و آدرس آن عیناً مشابه آدرس نهاد حقوقی دیگری است در حالی که صاحب امضای مجاز هر دو یک نفر هستند.

- حسابی که افراد مجاز متعددی اجازه برداشت از آن را دارند اما به نظر نمی رسد این افراد با یکدیگر رابطه خانوادگی یا کاری داشته باشند.

- نظارت ویژه بر کلیه حساب‌های خیریه‌ها.

مشتری مشکوک

- مشتری در مورد اطلاعات مرتبط با معامله یا دیگر اشخاص مرتبط با معامله اطلاعاتی ندارد.

- مشتری به کرات و بدون توجیه افرادی که مجاز هستند به نمایندگی از او عمل کنند را تغییر می‌دهد.

- مشتری به خدمات و منافعی که بانک به او ارائه می دهد بی توجه است.

- مشتری هنگام مراجعه به بانک توسط افرادی که ارتباطی با وی ندارند همراهی می شود یا شخص ثالثی بر فعالیت او نظارت دارد.

- مشتری این حقیقت را که دیگر بانک‌ها از انجام خدمت برای او خودداری کرده اند را پنهان می کند یا دلایل غیر قابل قبول برای این مسئله ارائه می دهند.

- مشتری نسبت به قوانین و مقررات داخلی بانک در زمینه مبارزه با پولشویی علاقه زیادی نشان می دهد.

- مشتری ای که برای انجام معاملات متعدد که در یک روز و یک شعبه انجام می شود به تحویلداران مختلف مراجعه می کند.

معاملات ارزی مشکوک

- تاکید بر استفاده از اسامی مخفف و مجعول در خصوص نام خریدار و یا ذینفع اعتبار اسنادی.

- تاکید بر درج وسیله حمل نامتعارف در شرایط اعتبار اسنادی با توجه به نوع کالا، مبدا و مقصد کالا.

- عدم تناسب قیمت کالای عنوان شده در پروفرمای ذینفع اعتبار اسنادی با قیمت‌های جهانی.

- درخواست بدون دلیل عدم ارائه گواهی مبدا ساخت کالا که توسط اتاق بازرگانی محل صادر می گردد.

- درخواست عدم ارائه گواهی بازرسی بعنوان یکی از اسناد اعتبار با توجه به نوع کالا و سایر شرایط اعتبار اسنادی.

- تغییر بدون دلیل نام ذینفع اعتبار اسنادی.

       دستورالعمل رعایت مقررات مبارزه با پولشویی در حوزة نظام‌های پرداخت

و بانکداری الکترونیکی

هدف

به منظور حصول اطمینان از اجرای کامل قانون مبارزه با پولشویی مصوب دوم بهمن ماه 1386 و در اجرای موثر مفاد آیین‌نامه اجرایی آن موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی و اصلاحات بعدی آن، به خصوص ماده 6 این آیین‌نامه و به منظورایجاد شفافیت  و احصای وظایف واحدهای بانکی در خصوص تطبیق با مقررات مبارزه با پولشویی در پرداخت‌ها و تراکنش‌های بانکی الکترونیکی؛ «دستورالعمل رعایت مقررات مبارزه با پولشویی در حوزة نظام‌های پرداخت و بانکداری الکترونیکی» به شرح زیر ابلاغ می شود:

تعاریف

ماده 1 - در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

1-33- بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

1-34- موسسات اعتباری: بانک‌ها (اعم از بانک‌های ایرانی و شعب و نمایندگی بانک‌های خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، موسسات اعتباری غیر بانکی، تعاونی‌های اعتبار، صندوق‌های قرض‌الحسنه،‌ شرکت‌های لیزینگ، شرکت‌های سرمایه پذیر و سایر اشخاص حقیقی و حقوقی که به امر واسطه گری وجوه اقدام می نمایند.

تبصره: موسسات اعتباری فوق شامل شعب و نمایندگی‌های مستقر در مناطق آزاد تجاری –  صنعتی جمهوری اسلامی ایران نیز می شوند.

1-35- آیین‌نامه: آیین‌نامه اجرائی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی و اصلاحات بعدی آن؛

1-36- سقف مقرر: مبلغ یکصد و پنجاه میلیون(150،000،000) ریال وجه نقد یا معادل آن به سایر ارزها و کالای گران بها. هیات وزیران در صورت نیاز، سقف مذکور را با توجه به شرایط اقتصادی کشور تعدیل خواهد نمود.

1-37- کارت پرداخت : عبارت است از انواع کارت‌های فیزیکی یا مجازی صادر شده توسط مؤسسات اعتباری که به دارندة آن امکان پرداخت و یا انتقال وجه به شخص دیگر را فراهم می‌سازد.

1-38- ابزار شناسایی : عبارت است از شناسه‌ای اطلاعاتی (الکترونیکی) یا فیزیکی یا ترکیبی از هر دو که با استفاده از آن مشتری می‌تواند بدون نیاز به هر گونه مجوز دیگری نسبت به اخذ خدمات بانکی از درگاه‌های غیرحضوری مؤسسات اعتباری اقدام کند. کارت پرداخت نوعی ابزار شناسایی به شمار می‌رود.

1-39- ابزار پذیرش: عبارت است از دستگاهی فیزیکی یا سامانه‌ای الکترونیکی که می‌توان با استفاده از یک یا چند نوع ابزار شناسایی نسبت به انجام عملیات و اخذ انواع خدمات بانکی اقدام نمود. ابزار پذیرش می تواند فیزیکی مانند خود پرداز و یا پایانه‌های فروش و یا مجازی مانند درگاه‌های اینترنتی باشد.

1-40- مراجعة حضوری: عبارت است از مراجعة ارباب رجوع به شعب، دفاتر یا ادارات مؤسسه اعتباری و مراوده با نیروی انسانی مؤسسه مذکور برای اخذ خدمت.

1-41- مراجعة غیرحضوری: عبارت است از مراجعة ارباب رجوع به انواع ابزارهای پذیرش و اخذ خدمت به واسطة ابزار شناسایی و بدون مراوده با نیروی انسانی مؤسسة اعتباری.

ضوابط مربوط به ابزارهای انجام تراکنش

ماده 2- صدور هر گونه ابزار شناسایی باید پس از شناسایی کامل ارباب رجوع و ثبت تطبیقی مشخصات هویتی با مشخصات ابزار شناسایی صورت پذیرد.

ماده 3- صدور انواع کارت‌های پرداخت با نام، اعم از کارت‌های برداشت و کارت‌های اعتباری، پیش از شناسایی کامل ارباب رجوع و ایجاد یا معرفی حساب متناظر در بانک، ممنوع است.

ماده 4- فرایند شناسایی کامل ارباب رجوع برای صدور ابزارهای شناسایی، کارت‌های پرداخت، افتتاح انواع حساب برای اولین مراجعة ارباب رجوع به مؤسسه اعتباری ضرورت دارد. در صورت وجود اقلام اطلاعاتی مربوط به شناسایی کامل ارباب رجوع در مؤسسة اعتباری و دسترسی متمرکز به آن، نیازی به تکرار فرایند برای ارایه خدمات و محصولات فوق نیست و صرف تطبیق یکسانی هویت ارباب رجوع با مشخصات مشتری شناسایی شده کفایت می‌کند.

تبصره: ابزارهای شناسایی، کارت‌های پرداخت و سایر موارد مرتبط با این ماده باید صرفا به ارباب رجوع و یا نماینده قانونی وی ـ پس از شناسایی اولیه ـ تحویل شوند.

 ماده 5- تطبیق هویت ارباب رجوع با اقلام اطلاعاتی شناسایی مشتری در مراجعات غیرحضوری از طریق ابزارهای شناسایی صورت می‌پذیرد.

ماده 6 - شناسایی ارباب رجوع به صورت الکترونیکی در مواردی که وی از گواهی‌های امضای دیجیتال صادر شده توسط مرکز گواهی امضای دیجیتال بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران برای شناسایی اولیه و یا ارسال اسناد و مدارک لازم برای شناسایی کامل استفاده نماید، بلا مانع است.

ماده 7- در انعقاد قرارداد، لازم است مشتری به طور کتبی به موسسه اعتباری تعهد دهد که هیچ شخصی غیر از وی، از ابزار شناسایی استفاده نخواهد کرد و در صورت بروز مشکل در این زمینه، تمامی مسئولیت‌ها متوجه مشتری است.

ماده 8- انواع کارت‌های پرداخت بی‌نام نظیر کارت‌های هدیه و کارت‌های خرید بی‌نام مشمول ضوابط مربوط به وجه نقد، موضوع بند (ح) ماده (1) آیین‌نامه است.

تبصره: شارژ مجدد انواع کارت‌های پرداخت بی نام و غیر قابل ردیابی و ایجاد این قابلیت بر روی کارت‌های مذکور، ممنوع است.

ماده 9- خریدار اولیة انواع کارت‌های پرداخت بی‌نام باید جزو مشتریان بانک بوده و پیش از خرید، شناسایی شده باشد. مسئولیت تمامی تراکنش‌های انجام شده توسط کارت‌های مذکور بر عهده خریدار اولیه است.

ضوابط مربوط به روش‌های انجام تراکنش

ماده 10 - نصب هر گونه ابزار پذیرش برای فروشندگان کالا و ارایه دهندگان خدمات، اعم از فیزیکی و مجازی، باید پس از احراز هویت پذیرندة کارت وفق مقررات مندرج در دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان مؤسسات اعتباری و شناسایی کامل وی صورت پذیرد.

ماده 11- واریز وجوه مربوط به تراکنش‌های کارت‌های پرداخت به حساب پذیرندة کارت، منحصراً از طریق حساب معرفی شدة پذیرندة کارت نزد یکی از مؤسسات اعتباری امکان‌پذیر است.

ماده 12-  به هنگام نصب هر گونه ابزار پذیرش فیزیکی در محل پذیرندة کارت، اطلاعات و داده‌های زیر باید از پذیرنده اخذ شده و در سوابق داده‌ای ابزارهای پذیرش مؤسسه اعتباری یا ارایه دهنده خدمات پرداخت ثبت گردد:

1 - تصویر جواز کسب یا هر گونه مدرک دیگری که اهلیت پذیرنده را برای دریافت وجه اثبات نماید (برای اشخاص حقیقی) یا مدارک ثبتی (برای شخص حقوقی)؛

2 - نشانی کامل پستی( به همراه کد پستی) مطابق با جواز کسب یا مدارک ثبتی شخصیت حقوقی که باید با محل نصب ابزار پذیرش یکسان باشد.

ماده 13- به هنگام نصب هر گونه ابزار پذیرش مجازی برای پذیرندة کارت لازم است اطلاعات و داده‌های زیر از پذیرنده اخذ شده و در سوابق داده‌ای ابزارهای پذیرش مؤسسه اعتباری یا ارایه دهنده خدمات پرداخت ثبت گردد:

1- نشانی کامل پستی (به همراه کد پستی) محل فعالیت و حضور پذیرندة کارت(محل دفتر یا محلی که تجهیزات، سامانه‌ها و یا تجهیزات پردازش مجازی، مطابق با جواز کسب یا مدارک ثبتی شخصیت حقوقی در آنجا مستقر هستند) که باید با محل نصب ابزار پذیرش یکسان باشد.

2- مشخصات و نشانی اینترنتی دقیق پذیرنده و مشخصات هویتی و محل میزبان وب سایت.

ماده 14- در صورتی که ارباب رجوع متقاضی دریافت ابزارهای پذیرش فیزیکی یا مجازی متعدد باشد (از جمله در مواردی که یک شخص حقوقی متقاضی دریافت این ابزارها برای دفتر مرکزی، نمایندگی‌ها و شعب خود می باشد)، لازم است تکالیف مقرر در مواد 11 و 12 این دستورالعمل در مورد هر یک از ابزارهای مذکور به اجرا درآید.

ماده 15-  به هنگام نصب ابزار پذیرش کارت، اعم از فیزیکی یا مجازی، برای پذیرندة کارت باید اطلاعات زیر مطابق با اظهار پذیرندة کارت اخذ شده و در سوابق داده‌ای پذیرندة کارت نزد مؤسسه اعتباری یا ارایه دهنده خدمات پرداخت ثبت گردد:

1 - سقف انفرادی هر تراکنش‌ مالی؛

2 - سقف گردش ماهانه هر یک از ابزارهای پذیرش.

ماده 16-  هر گونه تغییر در اطلاعات و داده‌های پذیرنده، اعم از تغییر مکان فیزیکی یا مجازی، تغییر ماهیت فعالیت و نظیر آن باید در اسرع وقت توسط پذیرندة کارت به اطلاع مؤسسه اعتباری یا ارایه دهنده خدمات پرداخت نصب‌کنندة ابزار پذیرش رسیده و مؤسسات مزبور نیز مکلفند حداکثر ظرف مدت یک هفته نسبت به روزآوری اطلاعات و داده‌های مزبور در سامانه‌های اطلاعاتی خود اقدام نمایند. این مورد باید به روشنی در قراردادهای نصب ابزارهای پذیرش تصریح گردد.

ضوابط مربوط به مشخصات تراکنش‌های الکترونیکی

ماده 17- صدور دستور پرداخت اعم از درون بانکی و بین بانکی، شامل دستور پرداخت‌های سامانة تسویه ناخالص آنی (ساتنا) و سامانة پایاپای الکترونیکی (پایا) صرفاً با شناسایی صادرکنندة دستور پرداخت امکان‌پذیر است.

ماده 18- ارایه درخواست برداشت در سامانة پایاپای الکترونیکی (پایا) مستلزم شناسایی ذینفع و وجود حساب مقصد معتبر در مؤسسة اعتباری پذیرندة درخواست برداشت است.

ماده 19 - شناسایی صادرکنندة دستور پرداخت یا ارایه‌دهنده درخواست برداشت در مراجعات حضوری بر اساس مدارک مندرج در ضوابط شناسایی اولیه اشخاص موضوع مادة (3) آیین‌نامه صورت پذیرفته و در مراجعات غیرحضوری و مجازی بر اساس معیارهای کنترلی متعارف ابزارهای شناسایی انجام می‌گیرد.

ماده 20 - تراکنش‌های الکترونیکی برونخطی، نظیر تراکنش‌های کیف پول الکترونیکی، که بنا به ماهیت فناوری و ارزش مبادلات آنها، فاقد سوابق مربوط به جزئیات هر تراکنش در سامانه‌های بانکی است، همانند مبادلات نقدی بین اشخاص تلقی می‌گردند.

ماده 21- موسسه اعتباری موظف است اطلاعات تراکنش‌ها را برابر ضوابط مذکور در آیین‌نامه مدت و طرز نگاهداری اوراق بازرگانی، اسناد و دفاتر بانک‌ها مصوب یکهزار و یکصد و چهاردهمین جلسه مورخ 25/3/1389شورای پول و اعتبار(موضوع بخشنامه شماره 80223/89 مورخ 15/4/1389 بانک مرکزی و اصلاحات پس از آن) نگهداری نماید و تخلف از آن مشمول مجازات‌های مقرر در قانون و مقررات مبارزه با پولشویی می شود.

این دستورالعمل در 21  ماده و 3 تبصره در هشتمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ 20/11/1389 به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.

دستورالعمل نحوه مراقبت از اشخاص مظنون در موسسات اعتباری

هدف

           به منظور مبارزه با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی تروریسم و نیز فراهم‌ آوردن تمهیدات لازم برای اجرای موثر تکالیف مقرر در آیین‌نامه اجرائی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی به خصوص ماده 10 آن، دستورالعمل «نحوه مراقبت از اشخاص مظنون در موسسات اعتباری» به شرح زیر ابلاغ می شود:

تعاریف

ماده 1- در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

1-1- پولشویی: عبارت است از جرم پولشویی موضوع قانون مبارزه با پولشویی مصوب 2/11/1386؛

1-2- بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

1-3- موسسه اعتباری: بانک‌ (اعم از بانک‌ ایرانی و شعبه و نمایندگی بانک‌ خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، موسسه اعتباری غیر بانکی، تعاونی‌ اعتبار، صندوق‌ قرض‌الحسنه،‌ شرکت‌ لیزینگ و سایر اشخاص حقیقی که به امر واسطه گری وجوه اقدام می نمایند و تحت نظارت بانک مرکزی قرار دارند.

تبصره: موسسه اعتباری شامل شعبه و نمایندگی‌ مستقر در مناطق آزاد تجاری – صنعتی جمهوری اسلامی ایران نیز می شود.

1-4- اشخاص مظنون: کلیه اشخاصی که اسامی و مشخصات آنها به جهت ظن به ارتباط با فعالیت‌های پولشویی و تأمین مالی تروریسم از سوی واحد اطلاعات مالی تعیین و از طریق آن واحد و یا بانک مرکزی به موسسه اعتباری اعلام می شود.

1-5- معاملات و عملیات مشکوک: معاملات و عملیاتی که اشخاص با در دست داشتن اطلاعات و یا قراین و شواهد منطقی ظن پیدا کنند که این معاملات و عملیات به منظور پولشویی و یا تأمین مالی تروریسم انجام می‌شود.

1-6- مشتری (ارباب رجوع):

1-7-   شناسایی مشتری : شناخت و تایید هویت مشتری با استفاده از منابع اطلاعاتی، مستندات و داده‌های مستقل، معتبر و قابل اتکا. شناسایی مشتری به دو گروه از اقدامات شامل«شناسایی اولیه» و «شناسایی کامل» تقسیم می شود.

1- 8- شناسایی اولیه: تطبیق و ثبت مشخصات اظهار شده توسط مشتری با مدارک شناسایی و در صورت اقدام توسط نماینده یا وکیل، علاوه بر ثبت مشخصات وکیل یا نماینده، ثبت مشخصات اصیل.

1- 9- شناسایی کامل: شناسایی دقیق مشتری به هنگام ارایه خدمات پایه به شرح مذکور در این دستورالعمل.

1-10- خدمات بانکی و اعتباری: به انواع خدماتی که توسط موسسه اعتباری به مشتری ارایه
می شود، اطلاق می گردد. خدمات بانکی و اعتباری به دو گروه «خدمات غیر پایه» و «خدمات پایه» تقسیم می شود.

1-10-1- خدمات غیر پایه: به خدماتی اطلاق می شود که ارایه آن‌ها به مشتری، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات به وی نیست و یا به ارتباط مشتری با موسسه اعتباری استمرار نمی بخشد. ارایه این خدمات به مشتری، فقط مستلزم شناسایی اولیه وی توسط موسسه اعتباری و به شرح مذکور در این دستورالعمل است. موارد ذیل از جمله مصادیق خدمات غیر پایه است:

1-10-2- خدمات پایه: خدمات بانکی و اعتباری که طبق مقررات، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات توسط موسسات اعتباری می باشد و ارایه آن به مشتری موجب می شود تا وی برای اخذ خدمات مکرر و متمادی به موسسه اعتباری مراجعه کند. ارایه خدمات پایه به مشتری، مستلزم شناسایی کامل وی(علاوه بر شناسایی اولیه ) به شرح مندرج در این دستورالعمل است . موارد ذیل از جمله مصادیق این نوع خدمات می باشد:

  نظارت بر عملیات و معاملات اشخاص مظنون

ماده 2 - موسسه اعتباری موظف است عملیات و معاملات اشخاص مظنون را زیر نظر داشته، بر حسب دستورات صادره از سوی واحد اطلاعات مالی و یا بانک مرکزی در خصوص آن‌ها اقدام نماید.

دسترسی کارکنان به اسامی و مشخصات اشخاص مظنون

ماده 3 موسسه اعتباری موظف است اسامی و مشخصات اشخاص مظنون را در دسترس کارکنان ذی ربط خود که به ارائه خدمات به مشتریان می‌پردازند قرار داده، به آنها در جهت اجرای صحیح این دستورالعمل آموزش دهد.

محرمانه بودن اطلاعات

ماده 4 -  موسسه اعتباری موظف است اسامی و مشخصات اشخاص مظنون را محرمانه تلقی نموده، آن‌ها را تنها در اختیار کارکنان ذی ربط قرار دهد. در صورت افشا و هرگونه استفاده غیر مجاز از اطلاعات مذکور با متخلفین برابر قانون رفتار خواهد شد.

بروز رسانی

ماده 5 -  موسسه اعتباری موظف است بلافاصله پس از دریافت اسامی و مشخصات اشخاص مظنون، نسبت به بروز رسانی فهرست قبلی اقدام نمایند به نحوی که فهرست اشخاص مظنون به همراه آخرین اصلاحات آن همواره در اختیار کارکنان ذی ربط قرار داشته باشد.

تکلیف به تطبیق نرم‌افزارها

ماده 6- موسسه اعتباری موظف است نرم افزارها و برنامه‌های مربوط به ارائه خدمات خود را به نحوی تنظیم نماید که ارائه کلیه خدمات به اشخاص مظنون صرفا در چارچوب دستورات واحد اطلاعات مالی و بانک مرکزی انجام پذیرد. لازم است نرم افزارهای مربوط به نحوی طراحی شود که قابلیت تهیه و ارسال گزارش‌های مورد نیاز واحد اطلاعات مالی، توسط واحد مبارزه با پول شویی موسسه اعتباری فراهم شود.

گزارش دهی موردی

ماده 7-  موسسه اعتباری موظف است در هر موردی که بر اساس ماده 2 این دستورالعمل اقدام می‌نماید مراتب را فورا از طریق واحد مبارزه با پولشویی خود- و یا در صورت عدم وجود چنین واحدی، از طریق بالاترین مقام موسسه اعتباری-  به اطلاع واحد اطلاعات مالی برساند.

گزارش دهی ادواری

ماده 8- موسسه اعتباری موظف است هر سه ماه یکبار گزارش جامعی از کلیه اقداماتی که در اجرای این دستورالعمل انجام داده ‌است، به بانک مرکزی ارسال نماید.

این دستورالعمل در 8 ماده و 1 تبصره در هشتمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ
 20 /11/1389 به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.

 

           

دستورالعمل مجموعه اقدامات و تدابیر لازم برای حصول اطمینان از رعایت

مقررات مبارزه با پولشویی در واحد های برون مرزی موسسات اعتباری

هدف

به منظور مبارزه با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی تروریسم و در اجرای موثر ماده 31 آیین نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین نامه های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی و به منظور حصول اطمینان از اجرای کامل مقررات مذکور در کلیه واحدهای برون مرزی موسسات اعتباری و اجتناب آن ها از قرار گرفتن در معرض ریسک شهرت؛ دستورالعمل « مجموعه اقدامات و تدابیر لازم برای

حصول اطمینان از رعایت مقررات مبارزه با پولشویی در واحد های برون مرزی موسسات اعتباری » به شرح زیر ابلاغ می شود:

تعاریف

ماده 1 - در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

1-42- بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

1-43- قانون: قانون مبارزه با پولشویی(مصوب دوم بهمن ماه 1386 مجلس شورای اسلامی)؛

1-44-  آیین‌نامه: آیین‌نامه اجرائی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب
 آیین نامه های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی؛

1-45-  موسسه اعتباری: بانک (اعم از بانک ایرانی و شعبه و نمایندگی بانک خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، موسسه اعتباری غیربانکی، تعاونی اعتبار، صندوق قرض‌الحسنه، شرکت‌ لیزینگ، شرکت سرمایه‌پذیر و سایر اشخاص حقوقی که به امر واسطه‌گری وجوه اقدام می‌نمایند.

تبصره: موسسه اعتباری شامل شعبه و نمایندگی‌ مستقر در مناطق آزاد تجاری- صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران نیز می‌شود.

1-46- ریسک شهرت: احتمال بروز زیان در اثر از دست‌دادن حسن شهرت به دلایلی از جمله وضعیت نامطلوب مالی،‌ تنزل رتبه اعتباری و یا از دست‌دادن اعتماد عمومی.

1-47- واحد برون مرزی: دفتر نمایندگی و یا شعبه موسسه اعتباری در خارج از کشور؛

1-48- کشور مقصد: کشور محل استقرار واحد برون مرزی موسسه اعتباری؛

1-49- واحد مستقل خارج از کشور(Subsidiary ): به شخص حقوقی مستقلی اطلاق 
می شود که به عنوان یک موسسه اعتباری در کشور مقصد به ثبت رسیده است و تحت کنترل یک موسسه اعتباری در جمهوری اسلامی ایران می باشد.

ماده 2  -  موسسه اعتباری که دارای واحدهای برون مرزی می باشد، موظف است ترتیبی اتخاذ نماید که قوانین و مقرارت مبارزه با پولشویی و دستورالعمل های احتیاطی صادره از سوی بانک مرکزی،  به طور کامل جهت اجرا به واحدهای مذکور ابلاغ شود.

ماده 3- موسسه اعتباری باید اطمینان یابد که کارکنان واحدهای برون مرزی آن ،
 آموزش های لازم را در زمینه مقررات مبارزه با پول‌شویی و شیوه اجرای وظایف محوله
طی کرده، شناخت کافی از مفاهیم مربوط دارند.

ماده 4- واحدهای برون مرزی موظفند بر اساس اعلام نظر بانک مرکزی در خصوص رعایت قوانین و مقررات مبارزه با پولشویی در کشورهای مقصد، به ترتیب زیر اقدام نمایند:

1-    در صورتی که در کشور مقصد، مقررات مبارزه با پولشویی مطابق استانداردهای بین‌المللی حاکم ‌باشد؛ واحد برون مرزی باید مقررات مصوب را به طور دقیق و کامل اجرا نماید.

2-  در صورتی که مقررات کشور مقصد، از کیفیت پایین تری نسبت به استانداردها و مقررات جمهوری اسلامی ایران برخوردار باشد، واحد برون مرزی باید مقررات جمهوری اسلامی ایران را اجرا نماید.

3-   در صورتی که کشور مقصد دارای مقرراتی در زمینه مبارزه با پولشویی نباشد واحد برون مرزی باید مقررات جمهوری اسلامی ایران را اجرا نماید. در این صورت و یا چنانچه کشور مقصد از محیط های پر خطر در زمینه پولشویی باشد؛ موسسه اعتباری موظف است مراتب را به بانک مرکزی جهت ارایه راه کار گزارش کند.

4   -  بازرسان مؤسسه اعتباری باید در بازرسی از واحد های برون مرزی،گزارش مفصلی را از شرایط حاکم بر کشور مقصد(در زمینه خطر پول‌شویی و اعمال دقیق مقررات مبارزه با پولشویی) برای هیات مدیره موسسه اعتباری - و یا در صورت عدم برخورداری از هیات مدیره؛ برای بالاترین مقام آن - تهیه کنند.

5   - واحد مبارزه با پولشویی موسسه اعتباری موظف است به طور مستمر؛ وضعیت کشورهایی که موسسه اعتباری در آن ها دارای واحد برون مرزی است از نظر میزان انطباق با استانداردهای بین المللی و مقررات مبارزه با پولشویی در ایران تحت پایش داشته و تحولات مربوطه را به هیات مدیره موسسه اعتباری - و یا در صورت عدم برخورداری از هیات مدیره؛ برای بالاترین مقام موسسه- گزارش کند. همچنین موسسه اعتباری باید یک نسخه از گزارش های تهیه شده را برای بانک مرکزی ارسال نماید.

6-   رعایت تکالیف مقرر در این دستورالعمل - در صورتی که امکان قانونی آن از نظر کشور مقصد وجود داشته باشد – باید توسط واحدهای مستقل خارج از کشور موسسه اعتباری (Subsidiary) نیز رعایت شود.

این دستورالعمل در 4   ماده و 1  تبصره در هشتمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ 20/11/1389 به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.

دستورالعمل لزوم رعایت مقررات مبارزه با پولشویی در روابط کارگزاری و شناسایی بانک‌های پوسته‌ای

هدف

به منظور مبارزه با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی تروریسم و نیز در اجرای موثر ماده 32 آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی و اصلاحات بعدی آن و نظر به ضرورت اتخاذ تدابیر احتیاطی لازم در برقراری و حفظ روابط کارگزاری توسط موسسات اعتباری ایرانی با بانک‌ها و موسسات اعتباری خارجی؛ « دستورالعمل لزوم رعایت مقررات مبارزه با پولشویی در روابط کارگزاری و شناسایی بانک‌های پوسته‌ای» به شرح زیر ابلاغ می شود:

تعاریف

ماده 1 - در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

1-50- بانک مرکزی : بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

1-51- قانون: قانون مبارزه با پولشویی(مصوب دوم بهمن ماه 1386 مجلس شورای اسلامی)؛

1-52- آیین‌نامه: آیین‌نامه اجرائی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی و اصلاحات بعدی آن؛

1-53-  مؤسسات اعتباری: بانک‌های ایرانی و شعب آن‌ها در داخل و خارج از کشور و مناطق آزاد و شعب بانکهای خارجی در ایران (قلمرو اصلی و مناطق آزاد) ؛

1-54- روابط کارگزاری: به ارایه خدمات بانکی از سوی یک بانک(بانک کارگزار) به بانک دیگر(بانک متقاضی) اطلاق می شود.

1-55- بانک پوسته ای(Shell bank): بانک پوسته ای به بانکی اطلاق می‌شود که دارای حضور فیزیکی (به معنای حضور مدیریت و بدنه اصلی آن) در قلمروی که در آن مجوز گرفته و به ثبت رسیده است، نبوده ؛ و به هیچ گروه ارائه کننده خدمات مالی که تحت نظارت موثر و یکپارچه‌ای قرار دارد نیز وابسته نباشد. مدیریت و بدنه اصلی این قبیل بانک‌ها، در قلمرو قضایی(کشورها و مناطق) دیگری مستقر است. معمولاً یک بانک پوسته ای ‌ـ به غیر از یک نمایندگی ثبت شده ‌ـ تشکیلات دیگری در کشوری که در آن به ثبت رسیده است، نداشته و نماینده آن فقط آدرسی را برای انجام امور حقوقی بانک مزبور در آن قلمرو قضایی(کشورها و مناطق) فراهم می‌آورد.

1-56-  ریسک شهرت: احتمال بروز زیان در اثر از دست‌دادن حسن شهرت به دلایلی از جمله وضعیت نامطلوب مالی،‌ تنزل رتبه اعتباری و یا از دست‌دادن اعتماد عمومی.

ماده 2 موسسه اعتباری که قصد برقراری روابط کارگزاری با یک بانک خارجی را دارد  باید بر اساس رویکرد ریسک محور، نسبت به جمع‌آوری اطلاعات کافی‌ راجع‌ به بانک‌ مذکور اقدام نماید. موارد زیر  از جمله اطلاعاتی است که باید جمع آوری شده، مورد بررسی قرار گیرند.

v    اطلاعات مربوط به مالکیت و مدیریت بانک خارجی(شامل ساختار مالکیت و مدیریت آن ، سهامداران، مدیران و ...)؛

v    زمینه‌های اصلی فعالیت؛

v    محل استقرار؛

v  دستورالعمل‌ها و رویه‌های داخلی بانک برای مبارزه با پولشویی(به خصوص رویه‌های شناسایی مشتریان)و عنوان واحد مسئول مبارزه با پولشویی در آن بانک؛

v    هدف از افتتاح حساب مزبور(در صورتی که موسسه اعتباری، بانک کارگزار باشد)؛

v  هویت هر شخص ثالث دیگری که از خدمات بانک کارگزار استفاده خواهد کرد (در صورتی که موسسه اعتباری، بانک کارگزار باشد)؛

v    وضعیت نظارتی و مقررات بانکی در کشور متبوع بانک خارجی؛

v    وضعیت ریسک شهرت و رعایت کامل مقررات مبارزه با پولشویی در بانک خارجی.

تبصره1: در صورتی که پیش از ابلاغ این دستورالعمل، موسسه اعتباری اقدام به برگزاری روابط کارگزاری با یک بانک خارجی نموده باشد لازم است تکالیف مقرر در این ماده را در مورد آن‌ها نیز به اجرا درآورد.

تبصره2: بانک مرکزی نسبت به تهیه و ابلاغ پرسشنامه تفصیلی مربوط، اقدامات لازم را به عمل می آورد. در برقراری روابط کارگزاری، لازم است پرسشنامه مذکور توسط موسسه اعتباری تکمیل شده و برای بررسی، به بانک مرکزی ارسال شود.

ماده 3 موسسه اعتباری موظف است در صورتی که با یک بانک خارجی، روابط کارگزاری برقرار می کند نسبت به ارایه خدماتی که منجر به نگهداری یا انتقال وجوه مرتبط با پولشویی یا تامین مالی تروریسم می شود، احتیاط‌های لازم را به عمل آورد.

ماده 4 موسسات اعتباری که قصد برقراری روابط کارگزاری با بانک‌های خارجی را دارند باید نسبت به موارد ذیل، اطمینان حاصل نمایند.

1-  کشور محل استقرار بانک خارجی دارای قوانین و مقررات مناسب در زمینه مبارزه با پولشویی بوده و آن‌ها را به شیوه ای مناسب،‌ عملیاتی کرده باشد.

2-  بانک طرف رابطه کارگزاری به مقررات موجود عمل کرده ، سوء شهرت حاکی از نقض مقررات نداشته و مشمول موضوع ماده 32 آیین‌نامه نباشد.

تبصره: برقراری هرگونه رابطه کارگزاری با بانک‌های پوسته ای ممنوع است. در صورتی که موسسه اعتباری دارای رابطه کارگزاری با بانک پوسته ای باشد و یا در صورت عدم تحقق شرایط مذکور در این ماده، موسسه اعتباری باید در اسرع وقت اقدام به قطع رابطه با آن بانک نموده و مراتب را به بانک مرکزی اعلام نماید.

ماده 5 بانک مرکزی باید اقدام به ایجاد بانک اطلاعاتی از اسامی بانک‌های پوسته ای و کشورها و مناطق پرخطراز نظر پولشویی نماید. تمامی موسسات اعتباری موظفند قبل از برقراری روابط کارگزاری،‌ نسبت به استعلام از این پایگاه اقدام نمایند. استعلام از این پایگاه، رافع مسئولیت موسسه اعتباری درانجام بررسی‌های لازم و شناسایی دقیق بانک خارجی نمی باشد.

ماده 6 ـ فهرست مناطق پرخطر از نظر پولشویی و مناطقی که امکان ثبت بانک پوسته ای در آن‌ها وجود دارد و نیز تمهیدات نظارتی لازم توسط بانک مرکزی اعلام می شود. موسسه اعتباری موظف است قبل از برقراری روابط کارگزاری با بانک خارجی، اطمینان یابد بانک مذکور، در  این مناطق قرار ندارد. در صورت استقرار بانک مزبور در یکی از این مناطق، موسسه اعتباری باید ضمن اعلام مراتب به بانک مرکزی، دقت و مراقبت لازم را در انجام تراکنش‌های مالی با آن بانک به عمل آورد.

تبصره: به طور کلی مناطق جهان به سه گروه اصلی تقسیم می شوند:

1ـ مناطق با ریسک زیاد:

در برقراری روابط کارگزاری با این مناطق، موسسه اعتباری باید کنترل‌های مضاعفی را به عمل آورد.

2 ـ مناطق با ریسک متوسط:

در برقراری روابط کارگزاری با این مناطق، موسسه اعتباری باید کنترل‌های کافی به عمل آورد.

3 ـ مناطق با ریسک کم:

در برقراری روابط کارگزاری با این مناطق، موسسه اعتباری باید کنترل‌های معمول را اعمال نماید.

این دستورالعمل در 6 ماده و 4 تبصره در هشتمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ 20/11/1389 به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.

دستورالعمل نحوه اعمال دقت و نظارت ویژه هنگام ارایه خدمات پایه به اشخاص سیاسی خارجی در موسسات اعتباری

هدف

          به منظور مبارزه با پولشویی و جلوگیری از تامین مالی تروریسم و نیز در اجرای موثر تکالیف مقرر در آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آئین نامه های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی به ویژه ماده 9 آن؛ دستورالعمل « نحوه اعمال دقت و نظارت ویژه هنگام ارایه خدمات پایه به اشخاص سیاسی خارجی در موسسات اعتباری » به شرح زیر ابلاغ می‌شود:

تعاریف

ماده 1ـ در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود:

1-1-   بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛

1-2-   موسسات اعتباری: بانک‌ها (اعم از بانک‌های ایرانی و شعب و نمایندگی بانک‌های خارجی مستقر در جمهوری اسلامی ایران)، موسسات اعتباری غیربانکی، تعاونی‌های اعتبار، صندوق‌های قرض‌الحسنه.

تبصره: موسسات اعتباری فوق شامل شعب و نمایندگی‌های مستقر در مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران نیز می شوند.

1-3-   شماره اختصاصی: شماره منحصر به فردی که مطابق تصویب نامه شماره 16173/ت 40266 هـ مورخ 29/1/1388 هیات محترم وزیران، برای هر یک از اشخاص خارجی تعیین و اختصاص داده می شود.

1-4-   قانون: قانون مبارزه با پولشویی(مصوب دوم بهمن ماه 1386 مجلس شورای اسلامی)؛

 1-5-  آیین‌نامه: آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی موضوع تصویب نامه شماره 181434/ت 43182 ک مورخ 14/9/1388 وزیران عضو کارگروه تصویب آیین نامه های مربوط به قانون مبارزه با پولشویی؛

1-6-   اشخاص حقیقی خارجی: افرادی هستند که تابعیت ایران را ندارند. دارای مدرک شناسایی کشور متبوعه(گذرنامه) معتبر بوده و دارای روادید و یا پروانه اقامت معتبر در ایران می باشند. در خصوص آوارگان خارجی دارای کارت هویت ویژه اتباع خارجی و یا کارت خروجی مدت دار (آمایش) معتبر صادره از سوی وزارت کشور ج. ا. ا. و در مورد پناهندگان خارجی، دارندگان دفترچه پناهندگی معتبر صادره از سوی نیروی انتظامی ج. ا. ا. می باشند.

1-7-   اشخاص سیاسی خارجی

اشخاص حقیقی خارجی ای که حداقل دارای یکی از شرایط ذیل هستند:

1-7-1- دارای سمت سیاسی رسمی در کشور خود بوده و یا به نیابت از کشور خود، دارای سمتی دیپلماتیک در کشورهای دیگر هستند.

1-7-2- بدون داشتن سمت رسمی در کشور خود، به عنوان یک شخص سیاسی حزبی در آن کشور شناخته می شوند و در کشور خود یا خارج از آن، به فعالیت سیاسی اشتغال دارند.

1-7-3- در سازمان‌های بین‌المللی یا بین دولتی دارای سمت رسمی هستند.

1-8-   اشخاص سیاسی خارجی ویژه: اشخاص سیاسی خارجی بند پیشین(بند 1-7) و یا دیگراشخاص سیاسی خارجی وابسته به گروه های نظامی یا شبه نظامی و یا فرقه‌ای، مشروط بر آن که دارای حداقل یکی از شرایط ذیل باشند:

الف - مورد تعقیب اینترپل باشند.

ب-  از نظر مقررات استرداد مجرمین تحت تعقیب باشند.

پ - از نظر شورای امنیت سازمان ملل مشمول تحریم باشند.

تبصره: مصادیق اشخاص سیاسی خارجی و اسامی اشخاص سیاسی خارجی ویژه توسط بانک مرکزی به روزرسانی شده و به موسسات اعتباری ابلاغ می شود.

1- 9 -   خدمات بانکی و اعتباری: به انواع خدماتی که توسط موسسه اعتباری به مشتری ارایه می شود، اطلاق می گردد. خدمات بانکی و اعتباری به دو نوع «خدمات غیر پایه» و «خدمات پایه» ـ به شرح زیرـ تقسیم می شود.

1- 9-1- خدمات غیر پایه: به خدماتی اطلاق می شود که ارایه آن ها به مشتری، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات به وی نیست و یا به ارتباط مشتری با موسسه اعتباری استمرار  نمی بخشد. ارایه این خدمات به مشتری، فقط مستلزم شناسایی اولیه وی توسط موسسه اعتباری و به شرح مذکور در این دستورالعمل است. موارد ذیل از جمله مصادیق خدمات غیر پایه است:

1- 9-2- خدمات پایه: خدمات بانکی و اعتباری که طبق مقررات، پیش نیاز و لازمه ارایه سایر خدمات توسط موسسه اعتباری می باشد و ارایه آن به مشتری موجب می شود تا وی برای اخذ خدمات مکرر و متمادی به موسسه اعتباری مراجعه کند. موارد ذیل از جمله مصادیق این نوع خدمات می باشد:

ماده 2 ـ موسسه اعتباری موظف است هنگام ارائه خدمات پایه به ویژه خدمات بانکی ذیل به اشخاص سیاسی خارجی، مقررات مذکوردر این دستورالعمل را رعایت کند:

1-   افتتاح، انسداد(تمام یا بخشی از حساب) و بستن حساب سپرده قرض الحسنه جاری؛

2-   افتتاح، انسداد(تمام یا بخشی از حساب) و بستن حساب سپرده قرض الحسنه     پس انداز و حساب سپرده سرمایه‌گذاری مدت‌دار.

تبصره 1- به موجب نامه شماره 1496977/644 مورخ 23/8/1390 مدیر کل حقوقی بین المللی وزارت امور خارجه، معرفی افراد حقیقی و حقوقی نمایندگی های خارجی مقیم جمهوری اسلامی ایران برای انجام عملیات بانکی و دریافت خدمات پایه، مستلزم صدور نامه رسمی از سوی اداره کل تشریفات وزارت امور خارجه می باشد.

تبصره2- ارایه کلیه خدمات پایه به اشخاص سیاسی خارجی ویژه ممنوع است. در صورت ارایه خدمات پایه به این اشخاص قبل از ابلاغ این دستورالعمل، لازم است مراتب به قید تسریع  به بانک مرکزی اعلام شود تا پس از انجام بررسی های معمول، نحوه اقدام به موسسه اعتباری اعلام شود.

تبصره 3- ارایه خدمات پایه به سایر اشخاص سیاسی خارجی بلامانع است اما مراتب باید به قید تسریع به بانک مرکزی اعلام شود.

ماده3 ـ در صورت انصراف شخص سیاسی خارجی از اخذ خدمات پایه و یا توقف ارایه این خدمات به وی(مثل انسدادحساب، تسویه تسهیلات و ...)؛ لازم است مراتب به بانک مرکزی اعلام شود.

افتتاح حساب سپرده قرض‌الحسنه جاری

ماده 4 ـ افتتاح حساب سپرده قرض الحسنه جاری برای اشخاص سیاسی خارجی، صرفا در چارچوب مفاد دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان خارجی موسسات اعتباری و به خصوص، شناسایی کامل آن ها امکان پذیر است.

ماده 5 ـ برای افتتاح حساب سپرده قرض الحسنه جاری برای شخص سیاسی خارجی، موسسه اعتباری موظف است این موضوع را مورد بررسی قرار دهد که شخص متقاضی، جزو کدام دسته از اشخاص سیاسی خارجی مذکور در این دستورالعمل است. در این رابطه:

5-1-   افتتاح حساب جاری برای اشخاص سیاسی خارجی ویژه مطلقاً
ممنوع است.

5-2-   اگر کشور موطن اصلی شخص سیاسی خارجی جزو کشورهایی  باشد که جرم‌های سازمان یافته و مرتبط با پولشویی در آن زیاد است افتتاح حساب جاری برای این افراد منوط به اخذ اجازه از  بانک مرکزی است.

5-3-   در صورتی که پس از افتتاح حساب، اشخاص سیاسی خارجی صاحب حساب مشمول یکی از دو بند پیشین شوند(یکی از بند های (5 – 1) و یا (5 – 2) )؛ لازم است مراتب به قید تسریع به بانک مرکزی اعلام شود تا پس از انجام بررسی های معمول، نحوه اقدام به موسسه اعتباری اعلام شود.

ماده 6 ـ‌  بانک موظف است به منظور حصول اطمینان از عدم مطابقت مشخصات متقاضی افتتاح حساب با مشخصات افرادی که افتتاح حساب جاری برای آن‌ها مجاز نمی‌باشد (از جمله افرادی که بنا به دستور مرجع قضایی و یا به دلیل دارا بودن سابقه چک برگشتی در لیست سیاه قرار دارند)، کنترل‌های لازم را اعمال نماید.

ماده 7 ـ‌ پیش از افتتاح حساب جاری، بانک موظف است از طریق ساز و کارهای
پیش‌بینی شده، نسبت به شناسایی تعداد حساب‌های جاری متقاضی در تمامی شبکه بانکی، اطلاعات لازم را کسب نماید. هم‌چنین به منظور شناسایی متقاضی ای که دارای حساب‌های جاری متعدد است و احتمال می‌رود برای افتتاح حساب جاری جدید فاقد صلاحیت لازم باشد، بانک باید فعالیت‌های کنترلی مناسب را در چارچوب " رهنمودهایی برای نظام مؤثر کنترل داخلی در مؤسسات اعتباری " موضوع بخشنامه شماره مب/1172 مورخ 31/3/1386 بانک مرکزی طراحی و اعمال نماید.

افتتاح حساب سپرده قرض‌الحسنه پس انداز و سپرده سرمایه‌گذاری مدت‌دار

ماده 8 ـ هنگام افتتاح سپرده قرض الحسنه پس انداز و سپرده سرمایه گذاری
مدت دار برای اشخاص سیاسی خارجی، بانک موظف است نسبت به شناسایی کامل وی ـ برابر ضوابط مذکور در دستورالعمل چگونگی شناسایی مشتریان خارجی موسسات اعتباری ـ عمل نماید. برای افتتاح سپرده قرض‌الحسنه پس انداز و سپرده سرمایه گذاری مدت‌دار؛ اقامت دائم فرد متقاضی در کشور ایران ضرورت ندارد.

بستن و مسدودکردن حساب

ماده 9 ـ در موارد ذیل، حساب‌های مذکور در این دستورالعمل بسته می‌شوند:

9- 1 - درخواست متقاضی؛

9 – 2 - در صورت صدور حکم قضایی توسط محاکم ایرانی؛

9 – 3 - در صورت صدور حکم قضایی توسط محاکم خارجی پس از تائید بانک مرکزی؛

9 – 4- در صورت صدور دستور مراجع بین المللی پس از تأیید بانک مرکزی.

تبصره: مسدود کردن موجودی حساب‌های فوق فقط در صورت وجود شرایط مذکور در
 بندهای (9- 2) ، (9- 3) و (9- 4) امکان پذیر می‌باشد. موسسه اعتباری موظف است بستن و یا انسداد حساب اشخاص سیاسی خارجی را به همراه گزارش کاملی در این زمینه؛ به بانک مرکزی گزارش کند.

الزامات کلی:

ماده 10 ـ  کلیه مؤسسات اعتباری موظف هستند از رعایت مفاد این دستورالعمل در شعب خارج از کشور خود، اطمینان حاصل نمایند.

ماده11 ـ‌ مؤسسات اعتباری موظف هستند کلیه خدمات پایه ارایه شده به اشخاص سیاسی خارجی را به بانک مرکزی اطلاع دهند.

ماده 12 ـ مؤسسه اعتباری باید علاوه بر رعایت مفاد این دستورالعمل، مقررات مربوط به نحوه افتتاح، انسداد و بستن حساب جاری را که ناظر بر کلیه اشخاص حقیقی ایرانی و خارجی است؛ در مورد اشخاص سیاسی خارجی نیز رعایت کند.

این دستورالعمل در12 ماده و 6 تبصره در دوازدهمین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی مورخ 12/10/1390 به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.

 

       

 

 

 

 

  
نویسنده : اکبر صفدری ; ساعت ۱٠:۱٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱/٢٦

پول دیجیتال یا بیت کوین

چندی است که یک واحد پولی جدید به نام «بیت کوین»[Bitcoin]  به فهرست پول‌های جهان افزوده شده است. وجه تمایز اصلی این پول جدید مجازی بودن آن است، امتیازی که به «بیت کوین» این قدرت را بخشیده که با پس زدن ساختارهای مالی سنتی موجود، در بسیاری از موارد جایگزینی واقعی برای واحدهای پولی قدرتمندی مانند پوند استرلینگ، دلار و یورو به شمار رود.


جاناتان هریسون، یکی از کسانی که با علاقه به خرید و فروش «بیت کوین» مشغول است، می‌گوید: «واحدهای پولِ رمزی، انقلابی را در عرصه اقتصاد جهانی رقم خواهند زد، این پدیده جدید کنترل دولت‌ها بر عرضه پول، و قدرت ناشی از آن، را از میان خواهد برداشت


داستان «بیت کوین» با کش و قوس‌های فراوانی همراه بوده است. ماجرا از سال ۲۰۰۹ آغاز شد، زمانی که یک هکر با نام مستعار «ساتوشی ناکاموتو» ایده این واحد پولی را برای نخستین بار ارائه داد. در همین حال، در بازی رایانه‌ای «زندگی دوم» انواع دیگری نیز از پول‌های دیجیتال مورد استفاده قرار گرفته بودند: ای-گولد، لایت کوین، ریپل و لیندن دلار چند نمونه از این پول‌های مجازی به شمار می‌روند. اما هیچ یک از این نام‌ها به اندازه بیت کوین توجه‌ها را به خود جلب نکردند. بیت کوین را می‌توان به صورت مستقیم در بعضی جا‌ها خرج کرد یا با دیگر انواع واحدهای پولی معاوضه کرد.

هم اکنون هکرهای سراسر دنیا نرم‌افزار متن-بازی که به بیت کوین موجودیت بخشیده را مورد حمایت قرار داده‌اند. برخلاف دیگر انواع واحدهای پولی، بیت کوین بدون وجود بانکی مرکزی عمل می‌کند و در نتیجه کسی نمی‌تواند ارزش آن را با چاپ اسکناس اضافه در شرایط سختی دست‌کاری کند.


از این سو، آن چه بار دیگر نام بیت کوین را این روز‌ها بر سر زبان‌ها انداخته، بحران اقتصادی در کشور قبرس بوده است. جف برویک، یک کارآفرین اینترنتی، در نظر دارد ظرف چند هفته پیش رو، نخستین دستگاه خود‌پرداز بیت کوین را در قبرس راه‌اندازی کند.


اما نحوه کار بیت کوین چگونه است؟


پاسخ سؤال بالا ساده‌تر از آنی است که بسیاری تصور می‌کنند، مبلغ ثابت ۲۱ میلیون بیت کوین به تدریج تا سال ۲۰۳۰ میلادی آزاد، یا در اصطلاح «استخراج» خواهد شد. هر یک از این بیت کوین‌ها یک رمز عددی منحصر به فرد داشته که می‌تواند به شکل سکه‌ای با ابعاد سکه ۲ پنسی بریتانیا و منقش به یک شماره هولوگرام ضرب شود.Blockchain. info  و Localbitcoins. com دو سایت معروفی هستند که این سکه‌ها را خرید و فروش می‌کنند.


جالب آن که ارزش برابری بیت کوین در برابر دیگر واحدهای پولی رو به افزایش بوده است. در ماه ژوئیه ۲۰۱۰ هر بیت کوین ۳ پنی ارزش داشت و هم اینک هر بیت کوین به مبلغ ۶۴ پوند به فروش می‌رود. جهشی که این واحد پولی دیجیتال را در صدر واحدهای پولی دارای بیشترین رشد قرار داده است. افزون بر آن، بازار خرید و فروش بیت کوین از مرز یک میلیارد دلار آمریکا نیز گذشته و در حال حاضر ارزش آن از پول ۲۰ کشور جهان، از جمله جزایر سیشل، لیبریا و گامبیا فرا‌تر رفته است.


امیر تاکی یکی از کسانی است که در عرضه بیت کوین دست‌اندرکار بوده، و البته با فروش موجودی بیت کوین‌های خود در زمان ارزانی مبلغ ۵۰۰ هزار دلار ضرر نیز کرده است. با وجود این، این برنامه‌نویس ۲۵ ساله، با خوش‌بینی درباره نگاهش به آینده بیت کوین می‌گوید: «۵۰۰ هزار دلار فقط به اندازه روبه‌راه کردن یک زندگی کافی است


وی در ادامه توضیح می‌دهد: «ماه سپتامبر پیش، حساب‌های بانکی مرا بستند و نامم وارد فهرست سیاه شده بود. از آن موقع زندگیم به بیت کوین وابسته بوده و بدون این که از رد و بدل پول یا خدمات بانکی استفاده کنم دور دنیا سفر می‌کنم


امیر تاکی تأکید می‌کند: «بیت کوین واحد پولیِ مقاومت است، بازارهای خودمانی مردمی و نه شرکت‌ها. یعنی بازار آزاد جهانی واقعی


در مقابل کسانی مانند مکس کایزر، خبرنگار امور مالی و تجاری، می‌گویند که بیت کوین در ‌‌نهایت کنترل دولت‌ها بر اقتصادهای ملی را از بین خواهد برد و افراد جامعه هم خواهند توانست خارج از سامانه‌های مالیاتی و مالی متعارف زندگی کنند. بانک‌ها بسته خواهند شد و در یک جامعه سرمایه‌داری که هر چیزی قیمتی دارد، بهای مقاومت می‌تواند [تا این حد] بالا باشد. این خبرنگار حوزه امور مالی پیش‌بینی می‌کند: «افرادی که ضرر بسیاری از ناحیه بیت کوین متوجه آنهاست، دولت‌ها و مؤسسات مالی علیه این واحد پولی جدید خواهند ایستاد، چرا که بیت کوین ریشه قدرت چنین ساختارهایی را هدف قرار داده است

 

با کامپیوتر شخصی هم می توان پول تولید کرد البته نه به یورو یا به دلار به بیت کوین، پول نقد رایج در شبکه. با نصب یک نرم افزار بر روی کامپیوتر، شما هم می توانید معاملات تان را در واحد بیت کوین انجام دهید. 
اوایل فوریه سال ۲۰۰۹، ساتوشی ناکاموتو در وب‌سایت «پی تو پی فاندیشن» برای اولین بار از پول دیجیتال حرف زد و نوشت: «من یک سیستم پرداخت الکتریکی متن‌باز (Open Source) ایجاد کرده‌ام که بیت کوین نامیده می‌شود، با سیستم کنترل‌کننده‌ی غیرمتمرکز، بدون سرور مرکزی یا تکیه بر نهادهای‌های اعتباری.»  ناکاموتو که اعتماد را عنصر اساسی در تولید، توزیع و گردش ارزهای رایج در سیستم‌های مالی جهان می‌دانست در توضیح چرایی لزوم نیاز به پول دیجیتال، به نقض همیشگی این اعتماد در تاریخ سیستم‌های مالی اشاره کرد. او معتقد بود برای ساده‌کردن نقل و انتقالات مالی باید از طریق «واسطه» «مرد میانه» یا فرد یا نهادی که نقش حلقه واسط را دارد فاصله گرفت. چاره، به اعتقاد او پول دیجیتال بود که بر اساس اصل شناسایی رمزهای توافق شده بین طرفین معامله عمل می‌کند.

 ایده‌ی ناکاموتو از اواخر همان سال به اجرا درآمد و تا این لحظه بیش از شش میلیون بیت‌کوین در شبکه اینترنت توزیع شده است.

بیت کوین چیست؟

 بیت کوین پول نقد رایج در شبکه است. همان طور که پول نقد در آن‌ ِ واحد تنها در جیب یک نفر می‌تواند باشد و به ندرت قابل ردیابی است، بیت کوین هم قرار است یک سیستم پرداختی باشد که محاسن شبکه و محاسن پول نقد را یک جا دارد. کسانی که از بیت کوین استفاده می‌کنند در حقیقت دارای یک کیف پول دیجیتال هستند. این کیف پول می‌تواند روی کامپیوتر شخصی قرار گیرد و با نرم‌افزار بیت‌کوین مدیریت شود. کیف پول هر فرد در حقیقت تراز مالی آن فرد را نشان می‌دهد بعلاوه‌ی تاریخ نقل و انتقالات مالی او و مجموعه آدرس‌های طرف‌های معامله. حسن این سیستم این است که به بانک‌ها یا موسسات مالی وابسته نیست. معامله با این ارز، یک مبادله‌ی پایاپا‌ی است و به دلیل حذف واسطه‌ها کم‌هزینه است.

بیت کوین چگونه تولید و توزیع می‌شود؟

نرم افزار بیت کوین را می‌توان به طور رایگان از روی وب سایت این پروژه دانلود کرد. هر کامپیوتر قادر است خودش تولید کننده‌ی بیت کوین باشد، البته در حجمی محدود. از نظر تکنیکی تولید پول دیجیتال تا ۲۱ میلیون بیت‌کوین تعریف شده است. نرم افزاری که برای تولید این پول به کار می‌رود طوری طراحی شده که تولید این پول را به مرور زمان کندتر می‌کند. زمان متوسط تولید هر بیت‌کوین تقریبا ده دقیقه است. نرم افزار بیت‌کوین به گونه‌ای طراحی شده که با افزایش تعداد مشتری نمی‌توان بر سرعت تولید این واحد پول تاثیر گذاشت. یک لب تاپ معمولی برای ساختن یک سکه به ۵ سال محاسبه احتیاج دارد.

 در نهایت این بیت کوین‌ها را می توان در مقابل کالاهای مجازی یا مادی مبادله کرد یا به عبارتی به یورو یا دلار تبدیل کرد. از طریق آدرس‌هایی که بیت کوین نامیده می‌شوند می‌توان پول را به طور ناشناس از یک کیف پول و از طریق شبکه به دیگر آدرس ها واریز کرد. معمول‌ترین راه پرداخت با این پول، از طریق نرم افزار P2P است. اما سرویس های آنلاین دیگری هم به وجود آمده‌اند که نقل و انتقالات این پول را به عهده گرفته‌اند.

 برای این‌که بتوان یک صورت حساب را با بیت کوین پرداخت کرد، پرداخت‌کننده باید آدرس بیت کوین دریافت کننده را بشناسد. پرداخت‌کننده به پرداخت خود یک Hash می‌افزاید. انتقال پول در این سیستم بر اساس رمزهای توافق شده بین دو طرف معامله انجام می‌شود و شناسایی این رمزها برای کسانی که خارج از این نقل و انتقالات هستند تقریبا ناممکن است.

معایب پول دیجیتال

 اما پول دیجیتال معایبی  هم دارد. سایت t3n برخی از این معایب را برشمرده است:
پرداخت‌ها با بیت کوین بازگشت‌ناپذیرند
اگر به اشتباه مبلغی به حساب فردی واریز شود تنها باید امیدوار بود که آن شخص خود پول واریز شده را بازگرداند وگرنه آن مبلغ از دست رفته است
گرچه بی‌نیازی از بانک‌های مرکزی حسن این واحد پولی است نوسانات شدید ارزش را می‌توان یکی از بزرگترین اشکالات این پول دیجیتال دانست.در ماه آوریل ارزش هر سکه‌ی بیت کوین ۸ دلار و در دسامبر ۲۰۱۰ بیست سنت بود. در هیچ واحد پولی در جهان نوسانات تا ۱۰۰۰ درصد در عرض ۶ ماه مشاهده نمی‌شود
اگر بیت کوین‌ها بر روی هارددیسک یک کامپیوتر شخصی انباشته شوند و خطای سیستم در این کامپیوتر رخ دهد، سکه‌های مجازی از دست رفته‌اند
با گم کردن یا دزدیده‌ شدن لپ تاپ یا کامپیوتر، بیت‌کوین‌ها هم از دست می‌روند
اگر پول کالایی با بیت کوین پرداخته شود و کالا هیچ گاه به دست سفارش دهنده نرسد، هیچ کس نمی‌تواند بیت کوین ها را به پرداخت‌کننده بازگرداند.
تبهکاران و پول دیجیتال

 این واحد پول با مدل‌های رایج مالی متمرکزی که تا کنون می‌شناسیم در تناقض است. از آنجایی که بیت کوین به هیچ واسطه‌ی مالی برای نقل و انتقالات محتاج نیست نه ارگان‌های دولتی و نه شرکت‌های خصوصی مالی مانند پی‌پال، علاقه‌ای به این واحد جدید از خود نشان نمی‌دهند. برخی هم از پروژه‌ی بیت کوین به عنوان خطرناک‌ترین پروژه‌ی اپن سورس تمامی اعصار یاد می‌کنند.

از آنجا که بیت‌کوین بر پایه‌ی تکنولوژی رمزگذاری و شناسایی رمز استوار است، نفوذ به آن بسیار دشوار است. تنها راهی که برای حمله به بیت کوین وجود دارد این است که آنها را غیرقانونی دانست، شرکت کنندگان در تک تک معاملات را شناسایی و از نظر قانونی پیگیری کرد.

 تازه‌‌ترین بهانه برای نگرانی از این سیستم مالی را وجود لینک‌های تقلبی در توییتر فراهم کرده‌اند. شرکت امنیتی «ترند میکرو» در گزارشی که روز ۱۳ سپتامبر منتشر کرده، آورده است که «بات نت»‌هایی را کشف کرده‌اند که از طریق لینک‌های منتشر شده در توییتر کاربران را آلوده می‌کنند. «بات‌نت‌» شبکه‌ای است از چندین کامپیوتر آلوده که طبق دستورات بدافزاری که به عمدا یا سهوا روی کامپیوترها نصب شده‌اند، کنترل می‌شود. با کلیک کردن بر روی لینک‌ آلوده‌ای که این بوت نت در فضای توییتر منتشر می‌کند، بدافزاری بر روی کامپیوتر شخصی نصب می‌شود که با فعال شدن، بدون آگاهی کاربر، شروع به تولید پول دیجیتال می‌کند.

 بر طبق همین گزارش، از آغاز ماه سپتامبر تا کنون بیش از ۶۰۰ توییت با چنین لینکی در فضای وب منتشر شده‌اند. این گزارش می‌افزاید که بیش از همه کاربران توییتر در اندونزی در دام این بدافزار گرفتار شده‌اند.  با وجود تمام نگرانی‌ها، تولید و توزیع بیت‌کوین در شبکه هنوز ادامه دارد. ارزش هر کوین در زمان نوشتن این گزارش برابر با ۸ / ۳ یورو بود.

منبع: روزنامه ایندی‌پندنت

 

 

  
نویسنده : اکبر صفدری ; ساعت ۱٢:۱٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/۱/٢٥